رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران از افزایش چشمگیر حملات سایبری به درگاه‌های مختلف کشور طی دو تا سه روز اخیر خبر داد و گفت: بخش قابل‌توجهی از این حملات دفع شده است و ما در مقابله با تهدیدات سایبری وضعیت خوبی داریم.
محمدمحسن صدر، معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، روز یکشنبه سوم آبان در نشست خبری با خبرنگاران، آخرین وضعیت امنیت سایبری، حکمرانی داده و توسعه دولت دیجیتال را تشریح کرد و گفت شبکه ملی اطلاعات و اینترنت بین‌الملل مکمل یکدیگرند و هیچ‌یک نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین دیگری شود.
کابل‌های اینترنت؛ مسئله‌ای در سطح امنیت ملی
صدر درباره احتمال آسیب به کابل‌های اینترنت زیردریایی در تنگه هرمز گفت بررسی تخصصی این موضوع در حوزه مسئولیت بخش‌های دیگری از وزارت ارتباطات است، اما کابل‌های اینترنت از زیرساخت‌های راهبردی و مرتبط با امنیت ملی محسوب می‌شوند.
وی با اشاره به عملکرد شبکه ملی اطلاعات در شرایط بحرانی اظهار کرد ثبت بیش از یک میلیارد تراکنش در بستر این شبکه، ظرفیت زیرساخت‌های داخلی برای استمرار خدمات ضروری را نشان می‌دهد.
رئیس سازمان فناوری اطلاعات تأکید کرد تقویت شبکه ملی اطلاعات به معنای بی‌نیازی از اینترنت بین‌الملل نیست؛ زیرا فعالیت‌های روزمره، پژوهش‌های علمی و بسیاری از فرایندهای اقتصادی و اجتماعی به دسترسی به شبکه جهانی اینترنت وابسته‌اند. تجربه جنگ ۱۲ روزه نیز نشان داد زیرساخت‌های داخلی امکان تداوم بخشی از خدمات حیاتی را فراهم کرده‌اند، اما نیاز جامعه به اینترنت بین‌الملل همچنان پابرجاست.
افزایش حملات سایبری و صدور ۶۱ هزار هشدار امنیتی
معاون وزیر ارتباطات با اشاره به افزایش حملات سایبری طی دو تا سه روز گذشته گفت بخش قابل‌توجهی از این حملات دفع شده است و ما برای مقابله با حملات سایبری وضعیت خوبی داریم. وی از دستگاه‌های دولتی خواست هشدارهای امنیتی را جدی بگیرند و اقدامات پیشگیرانه را در دستور کار قرار دهند.
صدر اعلام کرد تعداد هشدارهای امنیتی صادرشده برای دستگاه‌ها از حدود ۱۰ هزار مورد در ابتدای دولت به ۶۱ هزار مورد افزایش یافته است. به گفته وی، توسعه زیرساخت‌های پایش و شناسایی بهتر تهدیدها، امکان شناسایی آسیب‌پذیری‌ها و ابلاغ هشدارهای لازم به دستگاه‌های مسئول را فراهم کرده است.
رئیس سازمان فناوری اطلاعات از شناسایی حدود ۳۲۰۰ سامانه موازی در دستگاه‌های اجرایی خبر داد و گفت برای تعیین تکلیف آن‌ها، طرح صدور شناسنامه سامانه‌های موازی اجرا می‌شود.
به گفته صدر، این شناسنامه‌ها تعداد سامانه‌های موازی هر دستگاه و امکان ادغام یا حذف آن‌ها را مشخص می‌کنند و قرار است به بالاترین مقام دستگاه‌ها ابلاغ شوند. وی با اشاره به قراردادهای متعدد برای سامانه‌های مشابه افزود پس از بررسی و مذاکره با دستگاه‌ها، پیش‌بینی می‌شود طی یک تا دو ماه آینده آمار دقیق‌تری از سامانه‌های قابل حذف و ادغام اعلام شود.
صدر تأکید کرد نتایج این برنامه به اطلاع عموم می‌رسد و عملکرد دستگاه‌ها در کاهش سامانه‌های موازی، در ارزیابی سالانه آن‌ها لحاظ خواهد شد.
برخورد با سامانه‌های فاقد مجوز
صدر درباره راه‌اندازی سامانه‌های جدید بدون مجوز قانونی گفت تاکنون ۱۰۰ درخواست رسمی از دستگاه‌های مختلف به سازمان فناوری اطلاعات رسیده که تعداد زیادی از آن‌ها پس از بررسی کارشناسی رد شده‌اند.
وی افزود برخی دستگاه‌ها بدون دریافت مجوز اقدام به طراحی یا رونمایی از سامانه‌های جدید می‌کنند. سازمان فناوری اطلاعات در چنین مواردی ضرورت ایجاد سامانه و دلایل راه‌اندازی آن را بررسی می‌کند و در مواردی که سامانه غیرضروری تشخیص داده شده یا خدمات مشابهی وجود داشته، دستور از دسترس خارج کردن آن صادر شده است.
به گفته وی، تخلفات شناسایی‌شده به نهادهای نظارتی ارجاع شده‌اند؛ زیرا راه‌اندازی غیرمجاز سامانه‌ها می‌تواند به استفاده غیرقانونی از منابع و بودجه عمومی منجر شود.
معاون وزیر ارتباطات گفت پیش‌نویس لایحه حفاظت از داده‌های شخصی تهیه شده و اکنون در مرکز ملی فضای مجازی و کمیسیون حقوقی دولت در حال بررسی است. وی ابراز امیدواری کرد این فرایند طی یک تا دو ماه آینده به نتیجه برسد و لایحه برای بررسی به مجلس شورای اسلامی ارسال شود.
صدر همچنین بر ضرورت حفاظت از پایگاه‌های داده حیاتی، ایجاد نسخه‌های پشتیبان مطمئن و جلوگیری از آسیب به اطلاعات مردم تأکید کرد. به گفته وی، سازمان فناوری اطلاعات با پایش مستمر و پشتیبانی فنی به رفع برخی نواقص امنیتی دستگاه‌ها کمک کرده است.
داده‌های باز؛ زیرساخت توسعه هوش مصنوعی
صدر با اشاره به اهمیت داده‌های باز گفت دستگاه‌های اجرایی موظف‌اند مجموعه‌داده‌های خود را با رعایت الزامات امنیتی در اختیار متخصصان و پژوهشگران قرار دهند. داده‌های دریافتی از دستگاه‌های همکار نیز در درگاه مربوطه منتشر شده و در دسترس فعالان حوزه هوش مصنوعی قرار دارد.
وی تأکید کرد دسترسی به داده‌های دقیق از پیش‌نیازهای توسعه هوش مصنوعی است و جلوگیری غیرضروری از دسترسی به داده‌ها می‌تواند روند پژوهش و نوآوری را مختل کند. سازمان فناوری اطلاعات نیز با اختصاص فضای ذخیره‌سازی در بستر ابری دولت و پایش پشتیبان‌گیری، به تقویت این زیرساخت‌ها کمک می‌کند.
حرکت از «جنگل سامانه‌ها» به دولت دیجیتال یکپارچه
رئیس سازمان فناوری اطلاعات با توصیف وضعیت فعلی سامانه‌های دولتی به‌عنوان «جنگل سامانه‌ها» گفت تعدد درگاه‌ها باعث شده مردم برای دریافت خدمات، اطلاعات و مدارک خود را بارها در سامانه‌های مختلف بارگذاری کنند.
وی راهکار این مشکل را گذار از دستگاه‌محوری به زیست‌بوم‌های یکپارچه دانست. در این الگو، شهروند درخواست خود را از طریق یک درگاه ثبت می‌کند و دستگاه‌های مرتبط مراحل اداری را انجام می‌دهند.
صدر برای نمونه به خدمات مرتبط با زمین و ملک اشاره کرد که ممکن است مستلزم تعامل با حدود ۱۵ دستگاه باشد. به گفته وی، ایجاد زیست‌بوم یکپارچه این امکان را فراهم می‌کند که متقاضی درخواست خود را در یک نقطه ثبت و نتیجه را دریافت کند.
وی افزود یکپارچه‌سازی خدمات، علاوه بر کاهش سامانه‌های موازی و هزینه‌های نگهداری، امکان شناسایی دستگاه‌های مسئول تأخیر در ارائه خدمات را نیز فراهم می‌کند.
هشت زیست‌بوم دولت دیجیتال در مرحله بررسی
صدر اعلام کرد مطالعات مربوط به هشت زیست‌بوم دولت دیجیتال به پایان رسیده و طرح توسعه آن‌ها برای بررسی و دریافت مجوز در شورای اقتصاد قرار دارد. زیست‌بوم‌های مالیاتی، زمین و ملک، تجارت فرامرزی، لجستیک، زنجیره تأمین و کشاورزی از جمله حوزه‌های پیش‌بینی‌شده هستند.
هدف این طرح، یکپارچه‌سازی فرایندهای بین دستگاه‌ها، افزایش شفافیت و کاهش مراجعات حضوری است. همچنین استفاده از اسناد الکترونیکی معتبر با قابلیت استعلام از پایگاه مرجع پیش‌بینی شده است تا اصالت مدارک از طریق ابزارهایی مانند کد پاسخ سریع یا QR بررسی شود.
معاون وزیر ارتباطات از توسعه نسخه جدید پنجره ملی خدمات دولت هوشمند با نام «ایران‌پاس» خبر داد و گفت پیش‌بینی می‌شود این نسخه تا پایان سال در اختیار مردم قرار گیرد.
به گفته صدر، تعداد کاربران پنجره ملی خدمات دولت هوشمند از ۸۷ میلیون نفر عبور کرده است و نسخه جدید پنجره ملی خدمات دولت هوشمند، خدماتی مانند احراز هویت، امضای الکترونیکی و ارائه مدارک دیجیتال را توسعه می‌دهد و نیاز به مراجعه حضوری و ارائه مدارک فیزیکی را کاهش خواهد داد.
ثبت ۷۸ میلیارد تراکنش و صرفه‌جویی ۸.۵ همتی
صدر اعلام کرد در جریان جنگ ۴۰روزه، یک میلیارد تراکنش موفق در مرکز ملی تبادل اطلاعات ثبت شده و تعداد تراکنش‌های این مرکز بیش از ۲۵ درصد رشد داشته است.
وی افزود از ابتدای دولت چهاردهم تاکنون، تعداد تراکنش‌های مرکز بیش از ۴۰ درصد افزایش یافته و در مجموع حدود ۷۸ میلیارد تراکنش میان دستگاه‌های مختلف انجام شده است.
رئیس سازمان فناوری اطلاعات میزان صرفه‌جویی اقتصادی حاصل از توسعه خدمات الکترونیکی را حدود ۸.۵ همت اعلام کرد. به گفته وی، اتصال سامانه‌ها و کاهش مراجعات حضوری تاکنون به صرفه‌جویی بیش از ۱۰۰ میلیون برگ کاغذ و کاهش حدود ۱۱.۵ میلیون مراجعه حضوری به دستگاه‌های اجرایی منجر شده است.
صدر با اشاره به مقاومت برخی دستگاه‌ها در برابر اجرای طرح‌های یکپارچه‌سازی گفت هدف سازمان فناوری اطلاعات، کاهش سامانه‌های غیرضروری و تسهیل دسترسی مردم به خدمات دولتی است. وی از رسانه‌ها و شهروندان خواست حذف سامانه‌های موازی و اجرای برنامه‌های دولت دیجیتال را به مطالبه‌ای عمومی تبدیل کنند.
رئیس سازمان فناوری اطلاعات در پایان تأکید کرد امنیت زیرساخت‌های ارتباطی و کابل‌های اینترنت در سطح امنیت ملی قرار دارد. وی افزود این سازمان با همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط، برنامه‌های افزایش تاب‌آوری شبکه ملی اطلاعات، پشتیبان‌گیری از داده‌ها و مقابله با تهدیدهای سایبری را ادامه می‌دهد و تحقق این اهداف به همکاری دستگاه‌های اجرایی و پیگیری رسانه‌ها و مردم نیاز دارد.