بیرجند- ایرنا- استادیار علوم تربیتی دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی گفت: جمعیت جوان نقش مهمی در استمرار اقتدار علمی، اقتصادی و امنیتی کشور دارد و حمایت خانواده‌ها از ازدواج آسان و فرزندآوری، اصلاح نگرش‌های فرهنگی و تربیت نسل آینده از ضرورت‌های اساسی حفظ سرمایه انسانی ایران است.
به گزارش خبرنگار ایرنا، فرشته اسدزاده دوشنبه شب در میز گفت‌وگوی دانشگاهیان و مردم با موضوع ایران جوان که در حاشیه اجتماع مردمی میدان مادر بیرجند برگزار شد، اظهار کرد: همان‌گونه که توان نظامی، موشکی و برخورداری از تجهیزات پیشرفته از مؤلفه‌های اقتدار کشور به شمار می‌رود، جمعیت جوان و توانمند نیز یکی از پایه‌های اساسی قدرت ملی است زیرا برخورداری از امکانات و فناوری‌های پیشرفته، بدون وجود نیروی انسانی متخصص و جوان برای استفاده از آن‌ها، نمی‌تواند استمرار پیشرفت کشور را تضمین کند.
وی با اشاره به موفقیت جوانان ایرانی در رقابت‌های علمی و ورزشی بین‌المللی افزود: در ماه‌های گذشته، خبرهای امیدوارکننده‌ای از کسب مدال‌های طلا و رتبه‌های برتر جهانی توسط جوانان ایرانی منتشر شده که مایه افتخار و امیدواری است، اما پرسش اساسی این است که آیا ۲۰ تا ۳۰ سال آینده نیز جوانانی خواهیم داشت که بتوانند در عرصه‌های علمی، ورزشی و صنعتی پرچم ایران را در جهان برافرازند؟
استادیار علوم تربیتی دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی ادامه داد: استمرار موفقیت‌های امروز کشور به نسلی وابسته است که باید از هم‌اکنون برای حضور مؤثر در عرصه‌های مختلف تربیت شود. بنابراین، توجه به جمعیت جوان نباید صرفا به عنوان یک موضوع اجتماعی یا خانوادگی دیده شود، بلکه این مساله با آینده علمی، اقتصادی، صنعتی و امنیتی کشور ارتباط مستقیم دارد.
کاهش موالید؛ هشداری برای آینده نیروی انسانی کشور
وی با تاکید بر ضرورت توجه جدی به تحولات جمعیتی بیان کرد: کاهش جمعیت جوان می‌تواند در سال‌های آینده تأمین نیروی انسانی مورد نیاز کشور را با دشواری مواجه کند و پیامدهای آن در بخش‌های مختلف، از صنایع و مراکز تولیدی تا نظام سلامت و خدمات امدادی، نمایان شود.
اسدزاده با اشاره به نیاز آینده کشور به نیروی کار، مهندسان، متخصصان و نیروهای خدماتی گفت: ممکن است امروز برای توسعه کارخانه‌ها، راه‌اندازی خطوط تولید و افزایش ظرفیت صنایع برنامه‌ریزی کنیم، اما باید این پرسش را نیز مطرح کنیم که آیا در ۲۰ تا ۳۰ سال آینده به اندازه کافی نیروی جوان و متخصص برای اداره این مجموعه‌ها خواهیم داشت؟
وی با اشاره به اهمیت تحلیل آمارهای جمعیتی اظهار کرد: صرف مشاهده اعداد و نمودارهای تولد برای شناخت وضعیت جمعیت کافی نیست و باید روند موالید، میزان تأخیر در فرزندآوری و پیامدهای بلندمدت آن بررسی شود و به همین دلیل، وضعیت جمعیتی خراسان جنوبی نیز نیازمند تحلیل دقیق و آینده‌نگرانه است و نباید صرفا به رتبه‌های آماری استان اکتفا کرد.
فرهنگ‌سازی و حمایت خانواده‌ها؛ ضرورتی برای ازدواج و فرزندآوری
این استاد دانشگاه با تاکید بر نقش خانواده‌ها در تصمیم جوانان برای ازدواج و فرزندآوری گفت: یکی از مسائل مهم در این حوزه، نگرش و رفتار والدین است؛ گاهی پدران و مادرانی که خود در خانواده‌های پرجمعیت رشد کرده‌اند، هنگام تصمیم فرزندانشان برای داشتن فرزند دوم یا سوم، با نگرانی و مخالفت برخورد می‌کنند و به این ترتیب، انگیزه زوج‌های جوان برای فرزندآوری کاهش می‌یابد.
وی افزود: در شرایط کنونی، زوج‌های جوان بیش از گذشته به حمایت عاطفی و عملی خانواده‌ها نیاز دارند و بدون همراهی والدین، حرکت در مسیر تشکیل خانواده و فرزندآوری می‌تواند برای آنان دشوارتر شود.
اسدزاده با تاکید بر اینکه نباید همه جوانان را رفاه‌طلب یا مخالف فرزندآوری دانست، اظهار کرد: خانواده‌هایی وجود دارند که والدین در کنار مسئولیت‌های تحصیلی و شغلی، برای تربیت فرزندان خود تلاش می‌کنند و حتی در انتظار تولد فرزند دیگری هستند؛ بنابراین، نباید تلاش و توانمندی این خانواده‌ها را نادیده گرفت، اما در عین حال، موانع فرهنگی و اجتماعی پیش روی زوج‌های جوان نیز باید جدی گرفته شود.
وی ادامه داد: نگرانی‌های اقتصادی بخشی از واقعیت زندگی خانواده‌هاست، اما نباید تمام بحث ازدواج و فرزندآوری را به مسائل مالی محدود کرد. برای شناخت ریشه‌های این نگرانی‌ها، باید نگرش‌هایی را بررسی کنیم که طی سال‌ها در خانواده و جامعه شکل گرفته‌اند.
استادیار علوم تربیتی دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی با انتقاد از تمرکز بیش از اندازه خانواده‌ها بر موفقیت تحصیلی فرزندان گفت: گاهی از نخستین سال‌های مدرسه، تمام تلاش والدین بر کسب رتبه‌های برتر، موفقیت در کنکور، شرکت در کلاس‌های متعدد و دستیابی به موقعیت‌های شغلی متمرکز می‌شود، اما برای آمادگی فرزندان برای تشکیل خانواده، مسئولیت‌پذیری و مهارت‌های زندگی توجه کافی صورت نمی‌گیرد.
وی افزود: فرزندان ما باید در کنار تحصیل و پیشرفت علمی، برای پذیرش مسئولیت‌های زندگی مشترک، برقراری روابط عاطفی سالم، تعامل اجتماعی و تربیت نسل آینده نیز آماده شوند. اگر در فرایند تربیت، تنها موفقیت‌های تحصیلی و شغلی را برجسته کنیم، ممکن است جوانان هنگام ورود به زندگی مشترک آمادگی لازم را نداشته باشند.
اسدزاده با اشاره به پدیده ازدواج‌گریزی در میان بخشی از جوانان بیان کرد: نگرش‌های خانوادگی، چشم‌وهم‌چشمی و الگوهای مصرف‌گرایانه‌ای که در فضای مجازی دیده می‌شوند و به زندگی واقعی راه پیدا می‌کنند، می‌توانند انتظارات جوانان از ازدواج را تغییر دهند و تشکیل خانواده را دشوارتر جلوه دهند.
تجمل‌گرایی؛ مانعی برای ازدواج آسان و مشارکت در جوانی جمعیت
وی با اشاره به افزایش برخی تشریفات و هزینه‌های ازدواج اظهار کرد: برگزاری جشن‌های پرهزینه، چشم‌وهم‌چشمی در تهیه جهیزیه و افزایش انتظارات مالی، می‌تواند جوانانی را که از امکانات اقتصادی کمتری برخوردارند، از ازدواج منصرف کند.
این استاد دانشگاه افزود: هنگامی که جوانان با مراسم‌های پرهزینه و انتظارات سنگین برای آغاز زندگی مشترک مواجه می‌شوند، ممکن است تصور کنند بدون برخورداری از امکانات مالی گسترده، امکان ازدواج ندارند؛ در حالی که بسیاری از این هزینه‌ها ضرورت واقعی ندارند و می‌توان با ساده‌سازی مراسم، مسیر تشکیل خانواده را هموارتر کرد.
وی با اشاره به تجربه دوران کرونا و برگزاری مراسم‌های کوچک‌تر ادامه داد: در آن دوره، بسیاری از خانواده‌ها مراسم ازدواج را با جمعیت کمتر و تشریفات محدودتر برگزار کردند و این تجربه نشان داد که می‌توان بدون هیاهو و هزینه‌های سنگین نیز زندگی مشترک را آغاز کرد.
اسدزاده تاکید کرد: تغییر شرایط موجود تنها با بیان شعار و توصیه محقق نمی‌شود، بلکه لازم است هر فرد ابتدا از خانواده و اطرافیان خود آغاز کند و برای کاهش تجمل‌گرایی، ساده‌سازی مراسم و اصلاح الگوهای مصرف گام بردارد.
وی با اشاره به این دیدگاه که تعداد کمتر فرزندان لزوما به تربیت بهتر آنان منجر می‌شود، گفت: کیفیت تربیت را نمی‌توان صرفا با تعداد فرزندان یا میزان امکانات مادی سنجید؛ بلکه مهارت‌های اجتماعی، مسئولیت‌پذیری، رعایت حقوق دیگران، احترام و همدلی نیز از شاخص‌های مهم تربیت هستند.
این استاد دانشگاه بیان کرد: در بسیاری از خانواده‌های نسل‌های گذشته، فرزندان در کنار یکدیگر زندگی می‌کردند و در جریان روابط روزمره، مسئولیت‌پذیری و رعایت آداب اجتماعی را می‌آموختند. برای نمونه، احترام به بزرگ‌ترها و رعایت حقوق دیگران از ارزش‌هایی بود که در خانواده‌ها آموزش داده می‌شد و این آداب از نسلی به نسل دیگر انتقال می‌یافت.
وی ادامه داد: فراهم‌کردن امکانات بیشتر برای یک یا دو فرزند، به‌تنهایی تضمین‌کننده تربیت بهتر نیست و والدین باید فرصت یادگیری تعامل اجتماعی، همکاری و مسئولیت‌پذیری را نیز برای فرزندان خود فراهم کنند و معیارهای تربیتی جامعه باید به گونه‌ای باشد که در کنار پیشرفت فردی، رشد عاطفی و اجتماعی نیز اهمیت داشته باشد.
حمایت از خانواده‌های دارای فرزند؛ مسئولیتی اجتماعی
اسدزاده با تاکید بر اینکه حمایت از جوانی جمعیت تنها وظیفه دولت و دستگاه‌های مسئول نیست، گفت: خانواده‌ها، دانشگاهیان، مدیران، خیران و دیگر گروه‌های اجتماعی می‌توانند متناسب با امکانات و مسئولیت خود در حمایت از ازدواج و فرزندآوری مشارکت کنند.
وی افزود: برای کمک به خانواده‌های جوان، همیشه به اقدامات بزرگ و هزینه‌های سنگین نیاز نیست؛ گاهی حمایت از تأمین بخشی از نیازهای کودک، کمک به خانواده‌های دارای چند فرزند یا همراهی با زوج‌هایی که برای آغاز زندگی مشترک با مشکلات مالی مواجه هستند، می‌تواند مؤثر باشد.
این استاد دانشگاه با اشاره به امکان حمایت خیرخواهانه از خانواده‌های نیازمند تصریح کرد: افرادی که خود فرزند ندارند یا به هر دلیل امکان فرزندآوری برایشان فراهم نشده است، نیز می‌توانند با حمایت از خانواده‌های دارای فرزند و تقبل بخشی از هزینه‌های نگهداری و پرورش کودکان، در این مسیر مشارکت کنند.
وی تاکید کرد: لازم نیست همه افراد یک مسئولیت یکسان داشته باشند؛ هر فرد باید متناسب با توان مالی، موقعیت شغلی و ظرفیت اجتماعی خود اقدامی انجام دهد. همچنین مدیران و دانشگاهیان می‌توانند از جایگاه تخصصی خود برای آگاهی‌بخشی، اصلاح نگرش‌ها و تقویت حمایت از خانواده‌ها استفاده کنند.
اسدزاده با اشاره به تغییر رویکردهای فرهنگی کشور در حوزه جمعیت طی دهه‌های گذشته گفت: زمانی شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» در جامعه به شکل گسترده ترویج می‌شد و این پیام در نگرش خانواده‌ها تأثیر گذاشت؛ از این رو، تغییر نگرش‌های شکل‌گرفته در طول سال‌ها نیز به برنامه‌ریزی فرهنگی مستمر و هماهنگی میان نهادهای مسئول نیاز دارد.
وی ادامه داد: همان‌گونه که در گذشته برای کنترل جمعیت برنامه‌ها و فعالیت‌های گسترده‌ای انجام شد، امروز نیز برای آگاهی‌بخشی درباره پیامدهای کاهش موالید و حمایت از خانواده‌ها باید برنامه‌های مؤثر و مستمر طراحی شود.
این استاد دانشگاه با تاکید بر اهمیت نقش نهادهای فرهنگی، آموزشی و بهداشتی اظهار کرد: سخنرانی و گفت‌وگو در جمع‌های محدود ضروری است، اما برای اثرگذاری گسترده‌تر باید پیام‌های مرتبط با جوانی جمعیت از مسیرهای مختلف به خانواده‌ها و جوانان منتقل شود و حمایت‌های عملی نیز در کنار فرهنگ‌سازی قرار گیرد.
وی عنوان کرد: نگرانی‌های اقتصادی خانواده‌ها باید دیده شود، اما در کنار آن، لازم است زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی ازدواج آسان، مسئولیت‌پذیری و فرزندآوری نیز تقویت شود تا زوج‌های جوان برای تشکیل خانواده و تربیت فرزندان از حمایت کافی برخوردار باشند.
اسدزاده گفت: همان‌گونه که از برخورداری کشور از تجهیزات نظامی و فناوری‌های پیشرفته احساس افتخار می‌کنیم، باید نسبت به تربیت و حضور نسل جوان نیز دغدغه داشته باشیم؛ زیرا حفظ سرمایه انسانی کشور نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت، حمایت خانواده‌ها، اصلاح نگرش‌های فرهنگی و تبدیل توصیه‌ها به اقدامات عملی و مستمر است.