تهران- ایرنا- روانپزشک و مسئول بخش آموزشی توانبخشی و مراکز روزانه سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه اوتیسم طیفی از اختلالات خفیف تا بسیار شدید را در بر می‌گیرد، گفت: ممکن است کودکی سالم و زیبا متولد شود و در ظاهر هیچ مشکلی نداشته باشد اما به اختلال طیف اوتیسم مبتلا باشد و در چنین شرایطی، والدین در جریان رشد کودک و در فاصله سنی ۱۸ ماهگی تا دو سالگی متوجه نشانه‌های این اختلال شوند.
فرهاد اقطار روز یکشنبه در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا افزود: برخی افراد نیز به دلیل همراهی اوتیسم با اختلالات ذهنی شدیدتر، به حمایت‌های گسترده‌تری نیاز دارند. تشخیص اوتیسم می‌تواند از سوی متخصصان اطفال، روان‌پزشکان و دیگر متخصصان نظام سلامت انجام شود.
وی ادامه داد: پس از تشخیص، موضوع تعیین میزان معلولیت مطرح می‌شود. در این مرحله، متخصصان حوزه‌های مختلف، از جمله متخصصان اعصاب و اطفال و سایر متخصصان مرتبط، وضعیت فرد و شدت محدودیت‌های او را بررسی می‌کنند تا میزان معلولیت مشخص شود و بر اساس آن، کارت مددجویی در اختیار فرد قرار گیرد.
مسئول بخش آموزشی توانبخشی و مراکز روزانه سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه همه افراد دارای اوتیسم لزوما از سوی جامعه شناسایی نمی‌شوند، گفت: برخی افراد به دلیل خفیف بودن نشانه‌های اختلال ممکن است هرگز تشخیص نگیرند. برای مثال، ممکن است فردی شاعر یا مدیر باشد، اما هنگام صحبت کردن تماس چشمی کمتری برقرار کند یا در برقراری ارتباط با دیگران با محدودیت‌هایی مواجه باشد.
تشخیص زودهنگام اوتیسم؛ کلید ارتقای مهارت‌های ارتباطی
این کارشناس اوتیسم با تأکید بر اهمیت تشخیص زودهنگام اختلال طیف اوتیسم گفت: تشخیص این اختلال در سنین پایین و آغاز مداخلات آموزشی و توانبخشی می‌تواند به ارتقای مهارت‌های ارتباطی، اجتماعی و فردی کودکان کمک کند.
به گفته وی، سازمان بهزیستی از طریق حدود ۱۷۰ مرکز روزانه در کشور، خدمات آموزشی و توانبخشی به حدود ۶ هزار کودک زیر ۱۴ سال ارائه می‌دهد و توسعه خدمات مهارت‌آموزی برای افراد بالای ۱۴ سال نیز در دستورکار قرار دارد.
اوتیسم؛ اختلالی با طیف خفیف تا شدید
اقطار افزود: ممکن است کودک نتواند تماس چشمی برقرار کند یا هنگام بازی با دیگران با مشکل مواجه شود. اوتیسم حتی می‌تواند با اختلالات شدید ذهنی یا جسمی همراه باشد؛ بنابراین، این اختلال از طیف خفیف تا شدید متغیر است و در موارد خفیف ممکن است اساسا شناسایی نشود.
این روانپزشک ادامه داد: در موارد شدید نیز ممکن است اوتیسم با اختلالات شدید جسمی یا ذهنی همراه باشد.
تشخیص اوتیسم از دوران کودکی و نقش نظام بهداشتی
مسئول بخش آموزشی توانبخشی و مراکز روزانه سازمان بهزیستی کشور با اشاره به ماهیت عصبی ـ رشدی اوتیسم توضیح داد: اوتیسم یک اختلال رشد عصبی است؛ به این معنا که در جریان رشد مغز، برخی بخش‌ها و فرایندهای مرتبط با رشد عصبی به شکل معمول شکل نمی‌گیرند. در نتیجه، ممکن است ارتباط کودک با دیگران کاهش یابد، تماس چشمی کمتری برقرار کند، حرکات تکراری داشته باشد یا نتواند با دیگران تعامل مناسبی برقرار کند. شدت این نشانه‌ها در کودکان مختلف متفاوت است.
اقطار با تأکید بر اهمیت شناسایی این اختلال در مراحل اولیه رشد گفت: بهترین حالت این است که کودک از طریق مراجعه به متخصص اطفال یا شبکه بهداشتی شناسایی شود. گاهی نیز مادر متوجه تغییراتی در رفتار کودک می‌شود و گزارش می‌کند که فرزندش تماس کمتری با دیگران دارد یا کمتر با کودکان دیگر ارتباط برقرار می‌کند.
وی با اشاره به نقش والدین در تشخیص زودهنگام اوتیسم تصریح کرد: نظام بهداشتی باید برنامه‌های شناسایی و تشخیص این اختلال را اجرا کند و والدین نیز در این فرایند نقش دارند. با استفاده از روش‌های مختلف آموزشی و توانبخشی می‌توان برخی مهارت‌های کودک را تقویت کرد و به او آموزش داد که چگونه از عهده کارهای روزمره خود برآید.
اقطار افزود: برای مثال، کودکی که در سنین پایین تحت مداخلات مناسب قرار می‌گیرد، ممکن است بتواند مهارت دستشویی رفتن را یاد بگیرد و در برقراری ارتباط با دیگران پیشرفت کند. در غیر این صورت، برخی کودکان ممکن است حتی در سنین ۹ یا ۱۰ سالگی و در مواردی تا پایان عمر به استفاده از پوشینه نیاز داشته باشند.
بهترین زمان برای شروع تشخیص و مداخله، سنین پایین کودکی است و هرچه تشخیص زودتر انجام شود، امکان ارائه خدمات در زمان مناسب بیشتر خواهد بود. سنین دو تا سه سالگی از دوره‌های مهم برای آغاز مداخلات به شمار می‌رود.
وی با تأکید بر اهمیت زمان آغاز مداخلات خاطرنشان کرد: بهترین زمان برای شروع تشخیص و مداخله، سنین پایین کودکی است و هرچه تشخیص زودتر انجام شود، امکان ارائه خدمات در زمان مناسب بیشتر خواهد بود. سنین دو تا سه سالگی از دوره‌های مهم برای آغاز مداخلات به شمار می‌رود.
مسئولیت نظام سلامت و آغاز حمایت‌های سازمان بهزیستی
اقطار با تفکیک وظایف وزارت بهداشت و سازمان بهزیستی گفت: خدمات درمانی، از جمله خدمات پزشکی، جراحی و دندان‌پزشکی، در حوزه مسئولیت وزارت بهداشت قرار دارد. از زمانی که کودک دارای اوتیسم به دلیل شرایط خود مشمول معلولیت تشخیص داده می‌شود و برای دریافت حمایت‌های موردنیاز به سازمان بهزیستی ارجاع داده می‌شود، فرایند ارائه خدمات حمایتی و توانبخشی این سازمان آغاز می‌شود.
وی افزود: در فرایند ارزیابی، متخصصان بر اساس چارچوب‌های مربوط، شدت وضعیت فرد را مشخص می‌کنند. کودکانی که به دلیل شدت اختلال به خدمات آموزشی و توانبخشی نیاز دارند، می‌توانند به مراکز روزانه سازمان بهزیستی مراجعه کنند.