سپاه پاسداران با انتشار ویدئویی شش‌دقیقه‌ای از یک شهر موشکی زیرزمینی، تلاش کرد به ادعای ترامپ درباره نابودی توان نظامی ایران پاسخ دهد؛ اما تصاویر پرسش‌های امنیتی تازه‌ای به وجود آوردند.
رویداد۲۴ | سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵ با انتشار ویدئویی شش‌دقیقه‌ای از یک مجموعه زیرزمینی که آن را «شهر موشکی جدید» نامید، بار دیگر توان موشکی ایران را در معرض دید افکار عمومی و رسانه‌های جهان قرار داد. انتشار این تصاویر در شرایطی که دونالد ترامپ از نابودی بخش عمده توان نظامی ایران سخن می‌گوید و هم‌زمان مذاکرات برای پایان دادن به بحران ادامه دارد، واکنش‌های گسترده‌ای به دنبال داشته است. برخی رسانه‌ها این رونمایی را نشانه تلاش ایران برای بازسازی قدرت بازدارندگی خود ارزیابی کرده‌اند و برخی دیگر به جزئیات فنی تجهیزات، توانایی احتمالی موشک‌ها در عبور از پدافند هوایی و دشواری نابودی پایگاه‌های زیرزمینی پرداخته‌اند.
در داخل ایران نیز انتشار ویدئو با پرسش‌هایی درباره ضرورت نمایش عمومی برخی تجهیزات نظامی همراه شده است. منتقدان می‌پرسند آیا انتشار تصاویر از تأسیساتی که قاعدتاً باید محرمانه باشند، ممکن است اطلاعاتی ناخواسته در اختیار طرف‌های متخاصم قرار دهد؟
سپاه در شهر موشکی جدید چه چیزی به نمایش گذاشت؟
دو فرمانده سوار بر یک خودروی نظامی از بخش‌های مختلف مجموعه عبور می‌کنند و ردیف‌هایی از موشک‌ها، پرتابگرهای متحرک، خودروهای نظامی و تجهیزاتی که برای نگهداری و آماده‌سازی موشک‌ها استفاده می‌شوند، در تصاویر دیده می‌شوند.
سپاه اعلام کرده است که این مجموعه محل استقرار موشک‌های بالستیک و کروز و تجهیزات مرتبط با آن‌هاست. برخی از تسلیحات به نمایش درآمده نیز به‌عنوان تجهیزات جدید معرفی شده‌اند، اگرچه تصاویر بخشی از آن‌ها عمداً محو شده و مشخصات فنی کاملی درباره آن‌ها ارائه نشده است.
رسانه‌ها با بررسی ویدئو از مشاهده موشک‌هایی مانند فتاح و خرمشهر خبر داده‌اند. انتشار ویدئو از آن جهت اهمیت بیشتری پیدا کرد که چند روز پیش از آن، حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، اعلام کرده بود محدودیت خودخواسته برد ۲ هزار کیلومتری موشک‌های ایران برداشته شده است. او همچنین گفته بود ایران از مرحله ساخت تأسیسات زیرزمینی برای نگهداری موشک‌ها عبور کرده و تولید موشک و پهپاد را نیز به مجموعه‌های زیرزمینی منتقل کرده است.
به طور قطع مقام‌های نظامی ایران تلاش داشتند این پیام را منتقل کنند که حملات آمریکا و اسرائیل نتوانسته توان موشکی کشور را از بین ببرد و زیرساخت‌های نظامی ایران همچنان فعال هستند.
فرماندهان سپاه چه گفتند؟ هشدار درباره گسترش جغرافیای جنگ
رونمایی از شهر موشکی جدید با اظهارات هشدارآمیز فرماندهان نظامی ایران همراه بود.
او با اشاره به حملات گذشته آمریکا و اسرائیل، تأکید کرد که این کشورها با وجود استفاده از حجم گسترده‌ای از تسلیحات پیشرفته نتوانسته‌اند به اهداف خود برسند.
عبداللهی همچنین وعده داد که در صورت وقوع جنگی دیگر، غافلگیری‌های تازه‌ای در انتظار طرف مقابل خواهد بود؛ غافلگیری‌هایی که به گفته او، یکی پس از دیگری آشکار خواهند شد.
مجید موسوی، فرمانده نیروی هوافضای سپاه، نیز از آمادگی این نیرو برای مقابله با تهدیدهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای سخن گفت و هشدار داد که در صورت لزوم، توانمندی‌های دشمن در داخل و خارج از منطقه هدف قرار خواهند گرفت.
این اظهارات در شرایطی مطرح شدند که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تنها یک روز پیش از رونمایی، مدعی شده بود ایران از نظر نظامی عملاً از بین رفته است.
در واقع، انتشار تصاویر شهر موشکی را می‌توان پاسخی رسانه‌ای به همین ادعای ترامپ نیز دانست؛ پاسخی که هدف آن نمایش باقی ماندن بخشی از توان نظامی ایران و افزایش هزینه احتمالی حمله دوباره برای آمریکا و اسرائیل است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، نیز در واکنش به رونمایی از شهر موشکی جدید، آن را نشانه توانایی ایران برای پیشبرد فناوری‌های پیچیده نظامی حتی زیر فشار تحریم و حملات نظامی دانست.
قالیباف در پیامی اعلام کرد این مجموعه بخشی از مسیر ایجاد بازدارندگی پایدار است و به کشورهایی که همچنان ایران را به حمله نظامی تهدید می‌کنند، هشدار داد از هرگونه اشتباه محاسباتی خودداری کنند.
او تأکید کرد: «اگر دست از پا خطا کنید، ایران در دفاع سریع و خارج از تصور، تردید نمی‌کند و اینبار، جغرافیای جنگ را نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران تعیین خواهند کرد.»
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز موضع تندتری علیه گرفت. او گفت جنگ علیه ایران، دولت آمریکا را دچار بحران کرده و از واشنگتن خواست انتشار اخبار مربوط به مذاکراتی را که از نظر تهران واقعی نیستند، متوقف کند و شروط هفت‌گانه ایران را بپذیرد.
این موضع‌گیری‌ها در کنار رونمایی از شهر موشکی، تصویری از راهبرد هم‌زمان فشار نظامی و چانه‌زنی سیاسی ایران ارائه می‌دهند؛ راهبردی که در آن تهران تلاش می‌کند در کنار رد ادعاهای آمریکا درباره نابودی توان نظامی‌اش، موقعیت خود را در مذاکرات احتمالی تقویت کند.
آیا ویدئوی شهر موشکی اطلاعات محرمانه‌ای را افشا کرده است؟
در کنار واکنش‌های رسمی، انتشار ویدئوی شهر موشکی پرسش‌هایی درباره ملاحظات حفاظتی و امنیتی این نوع رونمایی‌ها ایجاد کرده است.
منتقدان انتشار تصاویر نظامی معتقدند حتی زمانی که محل یک تأسیسات اعلام نمی‌شود، نمایش جزئیات تجهیزات می‌تواند اطلاعاتی درباره ویژگی‌های سامانه‌های تسلیحاتی و شیوه نمایش یا به‌کارگیری آن‌ها آشکار کند.
در واکنش‌های انتقادی به این رونمایی، به نمایش کامیون‌های حامل پرتابگر موشکی اشاره شده است؛ خودروهایی که برخی تحلیلگران خارجی نیز به وجود آن‌ها در ویدئو توجه کرده‌اند. ادعایی درباره قابل تشخیص بودن نوع خودروهای حامل موشک مطرح شده است.
اما به نظر می رسد بخش‌هایی از تصاویر عمداً انتخاب یا محو شده باشند و اطلاعاتی که مخاطب می‌بیند، بخش قابل انتشار ماجرا بوده است. از آنجایی که هدف چنین رونمایی‌هایی معمولاً ایجاد بازدارندگی از طریق نمایش توان نظامی، پنهان نگه داشتن تجهیزات بی معناست.
نکته قابل‌توجه این است که رسانه‌های خارجی نیز ویدئو را تنها به‌عنوان یک خبر سیاسی دنبال نکردند، بلکه برخی از آن‌ها کوشیدند درباره نوع تسلیحات و قابلیت‌های احتمالی تجهیزات نمایش‌داده‌شده اطلاعات بیشتری استخراج کنند. همین موضوع اهمیت بحث درباره ملاحظات امنیتی انتشار تصاویر را بیشتر می‌کند.
رسانه‌های جهان به رونمایی سپاه چگونه واکنش نشان دادند؟
رونمایی از شهر موشکی جدید سپاه در فاصله کوتاهی به یکی از موضوعات مورد توجه رسانه‌های بین‌المللی تبدیل شد. از روزنامه‌های بریتانیایی و اسرائیلی گرفته تا رسانه‌های کره جنوبی، هند و جهان عرب، هرکدام از زاویه‌ای متفاوت به این خبر پرداختند.
شهر موشکی به‌مثابه تهدیدی برای نیروهای آمریکایی
روزنامه بریتانیایی تلگراف در گزارشی رونمایی از شهر موشکی جدید ایران را هشداری آشکار اما غیرمستقیم به نیروهای آمریکایی ارزیابی کرد.
این روزنامه بر تهدید مقام‌های ایرانی مبنی بر گسترش دامنه حملات احتمالی به فراتر از خاورمیانه تمرکز داشت و نوشت ایران با نمایش این مجموعه می‌خواهد نشان دهد که در صورت آغاز دوباره جنگ، توان هدف قرار دادن منافع آمریکا را حفظ کرده است.
تلگراف همچنین به حضور موشک‌های فتاح و خرمشهر در مجموعه و نصب تصاویر حسن تهرانی‌مقدم و آیت الله مجتبی خامنه‌ای در داخل پایگاه اشاره کرد.
از دیگر نکات گزارش این رسانه، محو شدن عمدی برخی تسلیحات در ویدئو بود؛ اقدامی که تلگراف آن را تلاشی برای محرمانه نگه داشتن مشخصات تجهیزات ارزیابی کرد.
آسوشیتدپرس رویکرد محتاطانه‌تری داشت. این رسانه ضمن گزارش انتشار ویدئوی شهر موشکی، تأکید کرد که زمان فیلم‌برداری و محل دقیق تأسیسات مشخص نیست.
این رسانه همچنین به اختلاف روایت‌های تهران و واشنگتن درباره وضعیت جنگ پرداخت. درحالی‌که محسن رضایی از تضعیف آمریکا سخن گفته بود، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه این کشور، ادعا کرد ایران زیر فشار شدید اقتصادی قرار گرفته است.
هاآرتص اسرائیل؛ تمرکز بر فناوری موشکی و تلاش برای کاهش بازتاب راداری
روزنامه اسرائیلی هاآرتص یکی از فنی‌ترین گزارش‌ها را درباره تصاویر شهر موشکی ایران منتشر کرد.
این روزنامه به نقل از تال اینبار، پژوهشگر حوزه موشک و فناوری فضایی، نوشت تصاویر منتشرشده احتمالاً نشان‌دهنده تلاش ایران برای کاهش قابلیت شناسایی برخی موشک‌هایش توسط سامانه‌های راداری است.
به گفته تال اینبار، پژوهشگر متخصص در حوزه موشک‌ها و فناوری‌های فضایی، تصاویر منتشرشده نشان می‌دهند که ایران در حال تلاش برای کاهش بازتاب راداری موشک‌های خود است؛ اقدامی که می‌تواند شناسایی و رهگیری آن‌ها را دشوارتر کند.
اینبار همچنین در تصاویر، کلاهک جنگی توسعه‌یافته برای موشک هایپرسونیک «فتاح ۱» را شناسایی کرده که روی یک موشک «خیبرشکن» نصب شده است.
به گفته این کارشناس، ترکیب این دو بخش، قابلیت‌های مانورپذیری پیشرفته‌تری به موشک می‌دهد.
نکته مهم دیگر گزارش هاآرتص، ارتباط دادن رونمایی با نگرانی‌های امنیتی آمریکا در اروپا بود.
این روزنامه به نقل از وال‌استریت ژورنال گزارش داد که آمریکا در پی تهدیدی مرتبط با ایران، شماری از هواپیماهای سوخت‌رسان خود را از پایگاه میلدنهال بریتانیا به آلمان و دیگر مکان‌ها منتقل کرده است.
همچنین بنا بر این گزارش، سطح هشدار امنیتی در برخی پایگاه‌های آمریکا در بریتانیا افزایش یافته بود.
نگرانی جروزالم پست از کامیون‌های حامل پرتابگر و دشواری نابودی شهرهای موشکی
روزنامه اسرائیلی جروزالم پست در گزارشی به قلم ست جی. فرانتزمن، بر جزئیات تجهیزات نمایش‌داده‌شده و پیام نظامی رونمایی تمرکز کرد.
این رسانه به نقل از تحلیلگران اطلاعات منبع‌باز و تال اینبار، به مشاهده موشک‌های فتاح ۱، تجهیزات مرتبط با کلاهک‌های مانورپذیر و موشک‌های قدیمی‌تر اشاره کرد.
یکی از نکات مورد توجه جروزالم پست، مشاهده کامیون‌هایی بود که ظاهری مشابه خودروهای تجاری دارند، اما در تصاویر به تجهیزات پرتاب موشک مجهز شده‌اند.
این روزنامه این موضوع را یکی از ویژگی‌های قابل‌توجه ویدئو دانست و آن را در چارچوب تلاش ایران برای حفظ قابلیت جابه‌جایی و پنهان‌سازی سامانه‌های موشکی بررسی کرد.
جروزالم پست همچنین به ادعاهای گذشته اسرائیل و آمریکا درباره نابودی بخش بزرگی از توان موشکی ایران پرداخت و نوشت تخریب یا مسدود شدن تأسیسات زیرزمینی لزوماً به معنای نابودی تجهیزات موجود در آن‌ها نیست.
به نوشته این روزنامه، برخی پرتابگرها در جریان حملات زیر آوار مدفون شده بودند، اما ایران بعداً توانست آن‌ها را خارج کند.
این رسانه دشواری نابودی کامل تأسیسات عمیق زیرزمینی را یکی از چالش‌های مهم عملیات نظامی علیه برنامه موشکی ایران دانست.
بخش دیگری از گزارش به ادعای سخنگوی سپاه درباره انتقال تولید موشک و پهپاد به زیرزمین اختصاص داشت.
گزارش اطلاعاتی سیا درباره سالم ماندن ۷۰ درصد موشک‌های ایران
رسانه هندی فرست‌پست در پوشش رونمایی شهر موشکی جدید، بر یک ارزیابی منتسب به سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا تمرکز کرد.
این رسانه گزارش داد که بر اساس ارزیابی سیا، در زمان پایان درگیری‌های فعال در ماه مه، ایران همچنان حدود ۷۰ درصد موشک‌های خود و ۷۵ درصد پرتابگرهای متحرکش را حفظ کرده بود.
این اعداد در تضاد با اظهارات ترامپ درباره نابودی گسترده توان نظامی ایران قرار می‌گیرند.
البته فرست‌پست این ارقام را به ارزیابی اطلاعاتی آمریکا نسبت داده است و درباره شمار دقیق موشک‌ها یا پرتابگرهای عملیاتی در زمان رونمایی جدید، اطلاعات مستقلی ارائه نمی‌کند.
فرست‌پست همچنین به اظهارات عبداللهی درباره غافلگیری‌های آینده و موضع قالیباف درباره تعیین جغرافیای جنگ از سوی نیروهای مسلح ایران پرداخت.
نکته دیگر گزارش، اشاره به این ابهام بود که تسلیحات معرفی‌شده به‌عنوان «جدید» واقعاً سامانه‌های تازه‌توسعه‌یافته‌اند یا صرفاً نمونه‌های جدیدی از تجهیزات پیشین.
در میان گزارش‌های بررسی‌شده، فرست‌پست از معدود رسانه‌هایی بود که با ارائه درصدهای مشخص منتسب به سیا، تلاش کرد تصویری عددی از میزان باقی ماندن توان موشکی ایران ارائه دهد.
الشرق الاوسط؛ دکترین دفاعی جدید و لغو محدودیت جغرافیایی پاسخ نظامی
روزنامه عربی الشرق الاوسط به طور طبیعی در گزارش خود بر هشدارهای فرماندهان نظامی ایران و تغییر احتمالی دکترین دفاعی جمهوری اسلامی تمرکز کرد.
این رسانه به اظهارات عبداللهی درباره اسرائیل پرداخت و به نقل از او نوشت که ایران در صورت وقوع جنگ دیگر، پاسخ سخت‌تری خواهد داد.
الشرق الاوسط همچنین از معرفی یک موشک جدید به‌عنوان «غافلگیری» خبر داد، بدون آنکه نام، برد یا مشخصات فنی آن منتشر شده باشد.
اما مهم‌ترین بخش گزارش این روزنامه به ادعای تلویزیون دولتی ایران درباره اجرای یک دکترین دفاعی جدید اختصاص داشت.
به نوشته الشرق الاوسط، رسانه دولتی ایران اعلام کرده است که بر اساس دستور رهبری، پاسخ به تهدیدها باید فوری، مؤثر و بدون محدودیت جغرافیایی باشد.
این روزنامه همچنین به دستور منتسب به رهبر جمهوری اسلامی برای به‌روزرسانی فهرست اهداف آمریکا و اسرائیل اشاره کرد.
الشرق الاوسط در عین حال تأکید کرد که ادعاهای مطرح‌شده درباره قدرت تخریب کلاهک‌های جدید و توانایی موشک‌ها برای عبور از سامانه‌های پدافندی، با انتشار مشخصات فنی یا شواهد مستقل همراه نبوده‌اند.