بندرعباس - ایرنا - انتشار تصاویر گوشی‌های آیفون شناور در آب‌های تنگه هرمز و وعده فروش آن‌ها با قیمت‌های وسوسه‌انگیز، موجی از گمانه‌زنی‌ها را در فضای مجازی به راه انداخته است؛ ماجرایی که در پی غرق‌شدن یک کشتی کانتینربر شکل گرفت و با تصاویر ساخته‌شده با هوش مصنوعی و آگهی‌های مشکوک، به موضوعی برای هشدار درباره کلاهبرداری‌های اینترنتی تبدیل شد.
به گزارش خبرنگار ایرنا، ماجرا در نگاه نخست شبیه یک اتفاق باورنکردنی در دل دریاست؛ کشتی غرق می‌شود، کانتینرهایش روی آب پراکنده می‌شوند و ناگهان تصاویری از جعبه‌های سفید آیفون و قایق‌های پر از گوشی تلفن همراه در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود کمی بعد، آگهی‌هایی با قیمت‌هایی پایین‌تر از بازار از راه می‌رسند تا این تصور که شاید بتوان گران‌ترین گوشی‌های روز را با هزینه‌ای کمتر خرید، ایجاد کنند.
این روایت در روزهای اخیر، هم‌زمان با انتشار تصاویر منتسب به محموله یک کشتی غرق‌شده در تنگه هرمز، توجه کاربران بسیاری را جلب کرده است؛ اما در پس این تصاویر و وعده‌های وسوسه‌انگیز، پرسش‌هایی درباره اصالت عکس‌ها، محتوای واقعی محموله کشتی و خطرهای خرید گوشی‌های موسوم به «آیفون دریایی» مطرح است.
ماجرا از ۲۱ مهرماه ۱۴۰۵ و حادثه برای کشتی کانتینربر «GFS Pride» با پرچم سنگاپور در تنگه هرمز آغاز شد؛ کشتی که پس از حادثه آسیب دید، آتش گرفت و سرانجام غرق شد؛ با انتشار تصاویر کانتینرهای شناور و بقایای بار در آب، روایت‌هایی درباره کالاهای موجود در کشتی شکل گرفت و خیلی زود نام آیفون ۱۸ و عطر و ادکلن‌های گران‌قیمت نیز به این داستان اضافه شد.
در شبکه‌های اجتماعی، تصاویری منتشر شد که ظاهراً گوشی‌های آیفون را روی سطح آب یا درون قایق‌های صیادی نشان می‌داد. هم‌زمان، آگهی‌هایی با عنوان‌هایی مانند «آیفون دریایی» و وعده فروش گوشی با قیمت‌های چند ده میلیون تومانی منتشر شد؛ پیشنهادهایی که برای خریداران علاقه‌مند به تلفن‌های همراه گران‌قیمت، وسوسه‌کننده به نظر می‌رسید.
برخی روایت‌ها حتی از رفتن قایق‌ها به محل حادثه برای جست‌وجوی محموله و پیدا کردن گوشی‌های تلفن همراه حکایت داشت. بااین‌حال، انتشار تصاویر و نقل روایت‌های پراکنده، به‌تنهایی نمی‌تواند وجود تعداد زیادی آیفون سالم در محموله کشتی یا صحت آگهی‌های فروش را ثابت کند.
روایت صیادان از بارهای پراکنده‌شده در دریا
گفت‌وگوهای منتشرشده با صیادان بندرعباس، قشم و سیریک، تصویری متفاوت از آنچه در فضای مجازی دیده می‌شود، ارائه می‌کند.
تعدادی از این صیادان در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اعلام کردند که افرادی که برای اطلاع از محتویات کانتینرها و یافتن کالاهای احتمالی به محل حادثه رفتند؛ آنچه که پیدا کردند، بیشتر شامل کفش‌های جفت‌ناقص، بسته‌های عطر و ادکلن، سیگار و پوشاک بود.
این صیادان با اشاره به هزینه‌هایی که برخی افراد برای رفت‌وآمد دریایی در این مدت متحمل شدند، اظهار کردند که شماری از آن‌ها حتی چند بار برای جست‌وجوی بارهای پراکنده‌شده به محل حادثه رفتند، اما دست خالی برگشتند.
از سوی دیگر، یک ماهیگیر بندرعباسی نیز در روایتی که از وی منتشر شده است ادعا کرده است که پس از شنیدن این خبر به همراه دوستش راهی دریا شده و در مواجه با 2 کانتینر قرمز پس از دشواری‌های فراوان برای دسترسی به محتویات آن‌ها، جز کفش‌های معمولی چیزی پیدا نکرده است.
این روایت‌ها نشان می‌دهد آنچه برخی صیادان از بارهای پراکنده‌شده در آب نقل می‌کنند، لزوماً با تصویر فراگیری که از قایق‌های مملو از آیفون در فضای مجازی ساخته شده است، مطابقت ندارد.
تصاویر ساختگی در لباس واقعیت
بخش مهمی از گسترش شایعه آیفون‌های دریایی به تصاویر و ویدئوهایی بازمی‌گردد که ظاهری واقعی دارند، اما بررسی‌های راستی‌آزمایی درباره شماری از آن‌ها نتیجه دیگری را نشان می‌دهد.
در بررسی تصاویر و ویدئوهای منتشرشده درباره آیفون‌های شناور در خلیج فارس، برخی از تصاویر شاخصی که به‌عنوان مستندات پیدا شدن گوشی‌ها دست‌به‌دست شده‌اند، با هوش مصنوعی تولید شده‌اند.
در این تصاویر، نشانه‌هایی مانند جزئیات غیرعادی جعبه‌ها، شکل نادرست برخی اجزای گوشی، نوشته‌های مخدوش و نحوه غیرطبیعی پراکندگی تلفن‌های همراه روی آب دیده می‌شود در برخی ویدئوها نیز حرکت آب و قایق با وضعیت تقریباً ثابت افراد و اشیای داخل تصویر تناسب ندارد؛ جزئیاتی که اعتبار تصاویر را زیر سؤال می‌برد.
بااین‌حال، جعلی‌بودن تصاویر مشخص به معنای آن نیست که هیچ کالایی از کشتی به دریا نیفتاده یا هیچ فردی چیزی از آب بیرون نیاورده است شناورشدن کانتینرها و پراکنده‌شدن بخشی از بار، موضوعی جدا از ادعای وجود انبوهی از آیفون‌های سالم و آماده فروش است.
از سوی دیگر، تا زمانی که فهرست معتبر محموله کشتی منتشر نشده باشد، نمی‌توان درباره نوع و تعداد دقیق کالاهای موجود در آن اظهارنظر قطعی کرد، ظرفیت حمل کشتی نیز به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که هنگام حادثه چه تعداد کانتینر در آن وجود داشته یا هر کانتینر چه کالایی حمل می‌کرده است.
آگهی‌های ارزان‌قیمت و خطر گرفتارشدن در دام کلاهبرداران
هم‌زمان با انتشار تصاویر، آگهی‌هایی با عنوان «آیفون دریایی» در شبکه‌های اجتماعی و برخی بسترهای خریدوفروش آنلاین دیده شد که در این آگهی‌ها، قیمت‌های پایین و وعده دسترسی به گوشی‌های گران‌قیمت، خریداران را به برقراری تماس و پیگیری معامله ترغیب می‌کرد.
بررسی‌های منتشرشده درباره این آگهی‌های نیز نشان داده است که بخشی از موارد مشاهده‌شده، درخواست کاربران برای خرید چنین گوشی‌هایی و نه عرضه مستند و قابل‌تأیید آن‌ها از سوی فروشندگان بوده، برخی آگهی‌های مرتبط نیز پس از انتشار حذف شدند.
در چنین فضایی، فاصله چشمگیر قیمت پیشنهادی با نرخ معمول بازار می‌تواند به ابزاری برای جلب اعتماد خریداران تبدیل شود؛ به‌ویژه هنگامی که فروشنده با ادعای محدودبودن تعداد گوشی‌ها، ضرورت تصمیم‌گیری سریع یا پرداخت هزینه ارسال، خریدار را به واریز وجه پیش از مشاهده کالا ترغیب می‌کند.
سرپرست پلیس فتا هرمزگان نیز با هشدار درباره خرید گوشی‌های موسوم به آیفون دریایی، نسبت به احتمال کلاهبرداری اینترنتی و زیان مالی شهروندان هشدار داده است.
سرهنگ مهدی مرادی در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: خرید کالاهای گران‌قیمت با قیمتی بسیار پایین‌تر از ارزش معمول بازار، در صورتی که بدون بررسی و اطمینان از اعتبار فروشنده انجام شود، می‌تواند شهروندان را با زیان مالی مواجه کند.
وی افزود: در برخی معاملات، فروشنده با انتشار آگهی غیرواقعی و پیشنهاد قیمتی وسوسه‌کننده، خریدار را به پرداخت مبلغی به‌عنوان بیعانه، پیش‌پرداخت یا هزینه ارسال ترغیب می‌کند، اما پس از دریافت پول، ارتباط خود را قطع کرده و کالایی به خریدار تحویل نمی‌دهد.
مرادی با اشاره به اینکه مخاطرات این بازار به آگهی‌های جعلی محدود نمی‌شود، ادامه داد: حتی در صورت وجود واقعی گوشی، قرار گرفتن تجهیزات الکترونیکی در معرض آب‌شور دریا و رطوبت شدید می‌تواند به قطعات داخلی دستگاه آسیب برساند و موجب خوردگی بردهای الکترونیکی و اختلال در عملکرد باتری و نمایشگر شود.
به گفته وی، بخشی از این آسیب‌ها ممکن است هنگام بررسی اولیه قابل تشخیص نباشد و خریدار پس از انجام معامله، با اختلال در عملکرد دستگاه یا هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده تعمیر روبه‌رو شود.
سرپرست پلیس فتا هرمزگان از شهروندان خواست پیش از خرید، هویت و اعتبار فروشنده را بررسی کنند، از سلامت فنی دستگاه اطمینان یابند و تا پیش از مشاهده و بررسی کالا، هیچ مبلغی به‌عنوان بیعانه یا پیش‌پرداخت واریز نکنند.
آب‌شور دریا و آسیب‌هایی که ممکن است پنهان بماند
حتی اگر گوشی واقعا از میان بارهای کشتی غرق‌شده بیرون آورده شده باشد، سالم‌بودن ظاهری آن به معنای قابلیت استفاده مطمئن نیست؛ آب دریا به دلیل وجود نمک و مواد معدنی محلول، می‌تواند به قطعات الکترونیکی آسیب برساند نفوذ آب‌شور به داخل دستگاه احتمال خوردگی اتصالات و مدارها را افزایش می‌دهد و ممکن است عملکرد باتری، نمایشگر و دیگر اجزای گوشی را مختل کند.
نکته مهم این است که برخی آسیب‌ها بلافاصله ظاهر نمی‌شوند ممکن است دستگاه در بررسی اولیه روشن شود، اما پس از مدتی به دلیل ادامه خوردگی یا آسیب‌های داخلی از کار بیفتد؛ بنابراین روشن‌شدن گوشی به‌تنهایی معیار کافی برای تأیید سلامت آن نیست.
وضعیت بسته‌بندی، مدت‌زمان تماس با آب، میزان نفوذ رطوبت و شرایط نگهداری دستگاه، همگی در میزان آسیب احتمالی نقش دارند به همین دلیل، خرید گوشی‌ای که ادعا می‌شود از دریا بیرون آمده است، بدون بررسی تخصصی و اطلاع دقیق از سابقه آن، می‌تواند هزینه‌ای بیشتر از قیمت اولیه به خریدار تحمیل کند.
مسئله رجیستری نیز اهمیت جداگانه‌ای دارد؛ پیدا شدن یک تلفن همراه در دریا به معنای ثبت قانونی آن در شبکه تلفن همراه ایران نیست خریدار باید پیش از معامله، وضعیت شناسه دستگاه و امکان فعال‌سازی قانونی آن را از مسیرهای رسمی بررسی کند همچنین اگر گوشی به حساب مالک قبلی متصل باشد و قفل فعال‌سازی آن برقرار مانده باشد، استفاده از دستگاه ممکن است با محدودیت روبه‌رو شود.
کالای بیرون‌آورده‌شده از دریا، لزوماً مال یابنده نیست
در کنار پرسش‌های مربوط به اصالت تصاویر و سلامت گوشی‌ها، موضوع مالکیت کالاهای بیرون‌آورده‌شده از آب نیز اهمیت دارد.
بر اساس ماده ۱۵۷ قانون امور گمرکی، افرادی که کالاهای داخلی یا خارجی را از آب‌های سرزمینی و مرزی بیرون می‌آورند، باید آن‌ها را به نزدیک‌ترین گمرک تحویل دهند در این فرایند، مشخصات کالا ثبت می‌شود و تشریفات قانونی برای شناسایی مالک و تعیین تکلیف آن انجام می‌گیرد.
بنابراین، بیرون‌آوردن کالا از آب به‌تنهایی به معنای مالکیت آزادانه بر آن نیست و فروش چنین کالاهایی بدون توجه به مقررات مربوط می‌تواند مسائل حقوقی و گمرکی به دنبال داشته باشد.
در ماجرای کشتی غرق‌شده تنگه هرمز نیز تا زمانی که وضعیت محموله، مالکیت کالاها و تشریفات قانونی مربوط روشن نشده باشد، نمی‌توان صرف ادعای پیدا شدن یک گوشی در دریا را مبنای معامله‌ای مطمئن قرار داد.
هرمزگان و فاصله میان واقعیت دریا و روایت فضای مجازی
ماجرای آیفون‌های دریایی هرمزگان از یک حادثه واقعی آغاز شد، اما به‌تدریج با تصاویر ساختگی، روایت‌های تأییدنشده و آگهی‌های وسوسه‌انگیز درآمیخت، در این میان، آنچه بیش از همه اهمیت دارد، تفکیک واقعیت حادثه از ادعاهایی است که بدون سند کافی در فضای مجازی گسترش پیدا می‌کنند.
روایت صیادان از کالاهای پراکنده‌شده در آب، یافته‌های راستی‌آزمایی درباره تصاویر ساخته‌شده با هوش مصنوعی و هشدار پلیس فتا درباره معاملات پرخطر، همگی بر ضرورت احتیاط در برابر این موج خبری تأکید دارندو تا زمانی که منشأ کالا، سلامت فنی، وضعیت مالکیت و امکان فعال‌سازی قانونی گوشی‌ها روشن نشده باشد، وعده فروش آیفون با قیمت پایین‌تر از بازار نمی‌تواند به‌تنهایی نشانه یک فرصت اقتصادی مطمئن باشد.
در نهایت، ماجرای آیفون‌های دریایی، یادآور این واقعیت است که در فضای مجازی، گاهی یک تصویر ساختگی و وعده خرید ارزان کافی است تا شایعه‌ای فراگیر شکل بگیرد؛ شایعه‌ای که اگر بدون بررسی پذیرفته شود، می‌تواند به بهای از دست رفتن پول و اعتماد خریداران تمام شود.