تهران- ایرنا- همزمان با سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، مجموعه‌ای از برنامه‌های فرهنگی و ترویجی در نهادهای مختلف کشور تدارک دیده شده است؛ از میزبانی کنفرانس مدیران کتابخانه‌های ملی آسیا و اقیانوسیه و معرفی ابزارهای هوشمند کتاب‌خوانی تا اهدای کتاب به مدارس و مناطق کم‌برخوردار، راه‌اندازی کتابخانه سیار در میناب و برگزاری نشست‌های نقد و بررسی ادبیات کودک و نوجوان.
به گزارش روز سه‌شنبه ایرنا، سی‌ودومین کنفرانس سالانه مدیران کتابخانه‌های ملی آسیا و اقیانوسیه (CDNLAO) سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ با موضوع «کتابخانه‌های ملی در عصر هوش مصنوعی: پاسداری از حافظه، تحول دانش و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای» به میزبانی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار می‌شود. این نخستین بار است که ایران میزبانی این رویداد سالانه را برعهده می‌گیرد.
نمایندگان کتابخانه‌های ملی ۱۵ کشور از جمله ژاپن، چین، استرالیا، مالزی، قزاقستان، پاکستان، اندونزی و امارات متحده عربی به‌صورت حضوری و برخط در این کنفرانس شرکت می‌کنند. کاربرد هوش مصنوعی در کتابخانه‌ها، حفاظت دیجیتال و میراث فرهنگی، سازمان‌دهی دانش، اطلاعات قابل اعتماد، علم باز، همکاری‌های منطقه‌ای و مهارت‌های آینده متخصصان کتابخانه از محورهای تخصصی این رویداد است.
ارائه تجربه‌های کتابخانه‌های ملی کشورهای شرکت‌کننده، معرفی ظرفیت‌های سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و شناسایی زمینه‌های همکاری مشترک در حوزه حفاظت دیجیتال، تبادل داده و توسعه خدمات کتابخانه‌ای از اهداف این کنفرانس عنوان شده است. میزبانی ایران در این دوره، ۱۲ آذر ۱۴۰۴ به تصویب رسید.
سازمان حفاظت محیط زیست؛ کتاب‌خوانی با محوریت طبیعت در مدارس
در بخش استانی نیز کتاب‌های محیط‌زیستی به مدارس، کتابخانه‌ها و محیط‌بانان مناطق حفاظت‌شده اهدا می‌شود. برگزاری نشست «یک ساعت مطالعه سبز» در مدارس با حضور محیط‌بانان و کارشناسان محیط زیست، مسابقه خلاصه‌نویسی کتاب برای دانش‌آموزان، نشست‌های قصه‌خوانی و معرفی محیط‌بانان مؤلف و کتاب‌خوان از دیگر برنامه‌هاست. همچنین همکاری با نهاد کتابخانه‌های عمومی استان‌ها و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در دستور کار قرار دارد.
مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی؛ ترویج کتاب‌خوانی با ابزارهای هوشمند
مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) در هفته کتاب، مجموعه‌ای از وبینارها و کارگاه‌های آموزشی برای معرفی پایگاه نورلایب و سامانه گفت‌وگوی هوشمند با کتاب برگزار می‌کند. این برنامه‌ها با هدف آشنایی دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه با ابزارهای هوشمند مطالعه و پژوهش طراحی شده‌اند.
برگزاری پویش‌های تخفیفی، اهدای هدایا به شرکت‌کنندگان، گفت‌وگو با نویسندگان و صاحب‌نظران درباره کتاب‌خوانی و استفاده از ابزارهای هوشمند پژوهش و انتشار کلیپ‌ها و پوسترهای معرفی محصولات مرکز از دیگر برنامه‌های این مجموعه است.
موسسه فرهنگی اکو؛ رونمایی از «شعر امروز قزاقستان»
موسسه فرهنگی اکو در سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب، آیین رونمایی از کتاب «شعر امروز قزاقستان» را برگزار می‌کند. همچنین دو عنوان کتاب تخصصی با نام‌های «کتابخانه دیپلماتیک اکو: بازخوانی همسویی‌های ملل اکو» و «...من! شعرها» منتشر خواهد شد. این برنامه‌ها با هدف معرفی ادبیات کشورهای منطقه و توسعه مناسبات فرهنگی میان ملت‌های عضو اکو پیش‌بینی شده‌اند.
سازمان بهزیستی؛ نمایشگاه مجازی و رونمایی از کتاب‌های تازه
سازمان بهزیستی کشور نیز از برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب و رونمایی از آثار منتشرشده در سال ۱۴۰۵ خبر داد. همچنین در لابی ساختمان ستاد مرکزی سازمان، فضایی برای برپایی نمایشگاه کتاب و حضور ناشرانی که از سوی خانه کتاب و ادبیات ایران معرفی می‌شوند، اختصاص خواهد یافت.
اعزام کتابخانه سیار «یادمان شهدای مدرسه شجره طیبه» به میناب
کتابخانه عمومی سیار «یادمان شهدای مدرسه شجره طیبه» با هدف گرامیداشت یاد دانش‌آموزان شهید میناب و ارائه خدمات فرهنگی و کتابخانه‌ای به مناطق فاقد کتابخانه، فعالیت خود را در این شهر آغاز می‌کند.
این کتابخانه با حضور در مناطق مختلف میناب، منابع مطالعاتی و خدمات کتابخانه‌ای را در اختیار کودکان، نوجوانان و دیگر علاقه‌مندان قرار می‌دهد و برنامه‌های فرهنگی و ترویجی نیز اجرا خواهد کرد. آیین افتتاح آن صبح چهارشنبه در جوار گلزار شهدای دانش‌آموز میناب و با حضور جمعی از مسئولان و مهمانان مراسم گرامیداشت ۱۳ آبان برگزار می‌شود.
سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» از ۲۳ تا ۳۰ آبان ۱۴۰۵ در سراسر کشور برگزار می‌شود.
فراخوان انتشار ویژه‌نامه شصتمین زادروز حسن ذوالفقاری
عباس قنبری عدیوی، پژوهشگر فرهنگ عامه، از پژوهشگران و علاقه‌مندان به ادبیات و فرهنگ مردم دعوت کرد مقاله‌های خود را برای انتشار در ویژه‌نامه شصتمین زادروز دکتر حسن ذوالفقاری ارائه کنند.
بر اساس این فراخوان، مقاله‌ها باید در سامانه «فصلنامه فرهنگ مردم ایران» بارگذاری شوند. این ویژه‌نامه قرار است تا پایان پاییز منتشر شود. همچنین با توجه به برگزاری بیستمین همایش انجمن ترویج زبان و ادب فارسی در سال ۱۴۰۶ در اصفهان، از پژوهشگران خواسته شده موضوع‌های مرتبط با فرهنگ مردم و ادبیات عامه را برای این همایش در نظر بگیرند.
سومین نشست «داستان نوجوان امروز»؛ رونمایی از ماهنامه بازخوانی ادبیات کودک و نوجوان
سومین نشست «داستان نوجوان امروز» دوشنبه ۱۱ آبان با رونمایی از ماهنامه بازخوانی ادبیات کودک و نوجوان به سردبیری حسن طاهری برگزار شد. قرار است گزارش‌ها و نکات قابل ارجاع نشست‌های انجمن نویسندگان کودک و نوجوان در این نشریه الکترونیکی، در قالب فیلم و مقاله منتشر شود.
در ادامه، دو داستان نوجوان به قلم نسرین اسدی و نغمه تقوی خوانده و از سوی حاضران نقد و بررسی شد. در این گفت‌وگوها، موضوع‌هایی مانند سبک سورئال و رئالیسم جادویی، کاربرد نمادها، لحن شخصیت‌ها و اهمیت پایان‌بندی و تاثیرگذاری آن در داستان مورد توجه قرار گرفت.
نشست‌های «داستان نوجوان امروز» هر دو هفته یک‌بار، دوشنبه‌ها از ساعت ۱۶ تا ۱۸ به مدیریت حمیدرضا شاه‌آبادی در انجمن نویسندگان کودک و نوجوان برگزار می‌شود. نشست بعدی نیز برای ۲۵ آبان برنامه‌ریزی شده است.
«سایه هیولا»؛ روایتی از انقراض گونه‌های جانوری و مسئولیت انسان در برابر طبیعت
در نشست نقد و بررسی رمان «سایه هیولا» نوشته عباس جهانگیریان که دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵ در کتابخانه مرجع کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برگزار شد، نویسندگان، منتقدان و فعالان محیط زیست به بررسی ظرفیت‌های ادبی، اجتماعی و زیست‌محیطی این اثر پرداختند. سخنرانان با اشاره به ساختار روایی و مضمون‌های درهم‌تنیده رمان، آن را اثری دانستند که در کنار پرداختن به انقراض گونه‌های جانوری، به موضوع‌هایی مانند خشونت، مناسبات نابرابر اجتماعی، اختیار و مسئولیت انسان نیز توجه دارد. همچنین ظرفیت اقتباس سینمایی و نمایشی از این اثر مطرح شد.
محمدرضا کریمی‌صارمی، معاون تولید کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، با اشاره به اهمیت اقتباس از آثار ادبی در سینما گفت: ادبیات می‌تواند زمینه خلق آثار ماندگار سینمایی را فراهم کند.
وی با اشاره به ظرفیت‌های تصویری آثار عباس جهانگیریان، ابراز امیدواری کرد که رمان «سایه هیولا» نیز به فیلم تبدیل شود تا مخاطبان بیشتری در ایران و دیگر کشورها با آن آشنا شوند.
یاشار هدایی، منتقد و پژوهشگر ادبیات کودک، با بررسی ساختار معنایی رمان گفت: ارزش یک اثر بلند به چگونگی پیوند موضوع‌ها و حفظ انسجام آن‌ها بستگی دارد، «سایه هیولا» موضوع‌هایی مانند محیط زیست، عشق، خشونت، نقد سنت‌های فرهنگی، اختیار، انتخاب و مسئولیت را در شبکه‌ای از مضمون‌های مرتبط به یکدیگر پیوند داده است.
هدایی با اشاره به دو روایت موازی رمان، یعنی داستان لاله و ببر مازندران در گذشته و داستان مارال و پلنگ در زمان حال، توضیح داد که این ساختار علاوه بر هشدار درباره خطر انقراض گونه‌های جانوری، پرسش‌هایی درباره مسئولیت انسان در برابر گذشته و تبدیل آگاهی به عمل مطرح می‌کند. وی همچنین شخصیت مارال را درگیر تعارض میان خواسته‌های فردی، رابطه عاطفی با پدر و فشارهای اجتماعی دانست و تأکید کرد که رمان به تأثیر مناسبات قدرت و خشونت بر آزادی انتخاب انسان نیز می‌پردازد.
علی بیتاژیان، فعال محیط زیست، با اشاره به مفهوم «اکوفیکشن» یا داستان‌پردازی با محوریت محیط زیست، گفت: این حوزه در ادبیات جهان شناخته‌شده است، اما در ادبیات داستانی ایران هنوز جایگاه چندانی ندارد. وی افزود: داستان می‌تواند موضوع‌هایی مانند انقراض گونه‌های جانوری و بحران‌های زیست‌محیطی را از قالب گزارش‌های علمی خارج کند و با عواطف و تجربه‌های انسانی پیوند دهد.
به گفته بیتاژیان، حضور ببر مازندران و پلنگ ایرانی در «سایه هیولا» و پرداختن به زندگی محیط‌بانان از ویژگی‌های این اثر است. وی تأکید کرد که موضوع محیط زیست به‌صورت طبیعی در ساختار داستان، شخصیت‌ها و پیرنگ جای گرفته و به پیامی آموزشی و جدا از روایت تبدیل نشده است. او همچنین به فعالیت باشگاه ادبی اکوفیکشن برای معرفی و بررسی آثار داستانی مرتبط با طبیعت اشاره کرد.
محمد درویش، فعال محیط زیست، نیز با تأکید بر ظرفیت طبیعت برای خلق آثار ادبی و هنری، ابراز امیدواری کرد که «سایه هیولا» به مجموعه‌ای نمایشی تبدیل و به زبان‌های دیگر ترجمه شود. وی با اشاره به انقراض ببر مازندران و شیر ایرانی گفت: حذف گونه‌های جانوری از اکوسیستم می‌تواند تعادل طبیعی را برهم بزند و پیامدهایی مانند تخریب زیستگاه‌ها، فرسایش خاک و تشدید خسارت‌های ناشی از سیلاب داشته باشد.
درویش همچنین با اشاره به اهمیت آگاهی‌بخشی درباره حیات جانوران و تنهایی گونه‌های در معرض انقراض، بر پیوند اخلاق محیط زیست و مسئولیت اجتماعی تأکید کرد و گفت جامعه‌ای که برای آب، درختان و حیات جانوران ارزش قائل باشد، برای زندگی انسان‌ها نیز ارزش بیشتری قائل خواهد شد.
پریناز معارفی، نویسنده و پژوهشگر، نیز ساختار روایت موازی رمان را از ویژگی‌های مهم آن دانست و گفت: قرار گرفتن داستان لاله و ببر مازندران در کنار روایت مارال و پلنگ در زمان حال، گذشته و امروز را به یکدیگر پیوند می‌دهد و خطر تکرار فاجعه انقراض را یادآوری می‌کند.
وی با اشاره به پرداختن رمان به وضعیت محیط‌بانان و دشواری‌های حفاظت از طبیعت، زبان اثر، دیالوگ‌های نمایشی و تصویرسازی‌های آن را از عوامل همراهی مخاطب با داستان دانست. معارفی همچنین به کنشگری شخصیت مارال برای نجات پدرش و پیگیری‌های حقوقی او اشاره کرد و گفت این رمان در مراکز آموزشی و دانشگاهی نیز موضوع نشست‌ها و نقدهای مختلف بوده است.
در بخش دیگری از نشست، بهارک بابک و رضا بابک بخش‌هایی از رمان را برای حاضران خواندند. در این بخش‌ها، روایت لاله و ببر مازندران و همچنین رفتار خشونت‌آمیز همسر مارال با توله‌روباه‌ها و واکنش اعتراضی او به نمایش درآمد. همچنین پیشنهاد انتشار نسخه صوتی «سایه هیولا» و دیگر رمان‌های نوجوان کانون برای افزایش دسترسی مخاطبان به آثار ادبی مطرح شد.
عباس محمددینی، مدیرکل انتشارات کانون، با تأکید بر اهمیت نقد کتاب گفت: نشست‌های نقد و بررسی نباید صرفاً به ستایش آثار محدود شوند، بلکه باید فرصتی برای گفت‌وگو و شناخت دقیق‌تر ارزش‌های ادبی باشند.
وی «سایه هیولا» را اثری درباره انقراض گونه‌های جانوری، بحران محیط زیست و هویت اقلیمی دانست و به پژوهش‌های میدانی نویسنده برای نگارش آن اشاره کرد. به گفته او، جهانگیریان پیش از نگارش رمان با حضور در قرارگاه‌های محیط‌بانان و آشنایی نزدیک با شرایط زندگی آنان، پشتوانه‌ای واقعی برای داستان خود فراهم کرده است.
محمددینی همچنین از معرفی عباس جهانگیریان از سوی کانون برای جایزه جهانی یادبود آسترید لیندگرم در سال ۲۰۲۷ خبر داد و بر ضرورت معرفی آثار ادبیات کودک و نوجوان ایران در رویدادهای بین‌المللی تأکید کرد.
جهانگیریان همچنین برخی عناصر داستان را حاصل مشاهدات میدانی و روایت‌های محلی درباره ببر مازندران دانست و از فعالان محیط زیست که در مسیر پژوهش به او کمک کرده بودند، قدردانی کرد.