جلفا - ایرنا - ارزیاب ژئوپارک‌های جهانی یونسکو با اشاره به ارزیابی مجدد سه ژئوپارک ایران گفت: حفظ جایگاه جهانی این ژئوپارک‌ها و دریافت دوباره کارت سبز، به همکاری دستگاه‌های اجرایی، تبادل اطلاعات میان نهادهای مرتبط و پرهیز از موازی‌کاری نیاز دارد.
«سوما سیدیونسی» روز پنجشنبه در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: هر سه ژئوپارک ایران در نوبت بازرسی و ارزیابی مجدد قرار دارند و در انتظار حضور ارزیابان در کشور هستیم.
وی افزود: برای آنکه ژئوپارک‌های ایران بار دیگر کارت سبز دریافت کنند، دستگاه‌ها و نهادهای فعال در محدوده هر ژئوپارک باید همکاری لازم را داشته باشند؛ حفظ این نشان جهانی تنها بر عهده یک مجموعه نیست و به مشارکت بخش‌های مختلف وابسته است.
سیدیونسی با اشاره به بررسی پرونده‌ها و نتایج ارزیابی مجدد ژئوپارک‌ها در نشستی در مقر یونسکو در پاریس گفت: در این بررسی‌ها، یکی از ژئوپارک‌های خارج از ایران کارت قرمز دریافت کرد و از شبکه جهانی خارج شد.
وی ادامه داد: این اتفاق هشداری برای همه ژئوپارک‌های جهان است؛ زیرا عضویت در شبکه جهانی به‌تنهایی کافی نیست و ژئوپارک‌ها باید کیفیت فعالیت‌های خود را حفظ کنند و همواره در مسیر ارتقا باشند.
هماهنگ‌کننده علمی ژئوپارک جهانی ارس درباره آمادگی این ژئوپارک برای ارزیابی مجدد نیز گفت: نشستی با هدف هماهنگی امور مربوط به ارزیابی ژئوپارک ارس و کارگاه آموزشی مفاهیم ژئوپارک و ژئوپارک ارس، با حضور فرماندار شهرستان جلفا، معاون فرهنگی، اجتماعی و گردشگری سازمان منطقه آزاد ارس و دیگر نهادهای مرتبط برگزار شد.
وی هدف از این نشست را ایجاد هماهنگی و هم‌افزایی میان دستگاه‌ها عنوان کرد و افزود: امیدواریم با همکاری بخش‌های مختلف، بتوانیم جایگاه و نشان جهانی ژئوپارک ارس را برای منطقه حفظ کنیم.
رئیس کارگروه گاسترونومی شبکه جهانی ژئوپارک‌ها در پاسخ به پرسشی درباره نقش دستگاه‌های اجرایی در حفظ جایگاه ژئوپارک‌های ایران اظهار کرد: ژئوپارک‌ها رویکردی میان‌بخشی دارند و فعالیت آن‌ها به یک حوزه محدود نمی‌شود؛ بنابراین نهادهای مختلف هر منطقه باید در برنامه‌ریزی و اجرای فعالیت‌ها با یکدیگر هماهنگ باشند.
سیدیونسی تأکید کرد: پرهیز از موازی‌کاری، افزایش مشارکت میان بخش‌ها و تبادل اطلاعات با ژئوپارک‌ها از اقداماتی است که می‌تواند به حفظ نشان جهانی آن‌ها کمک کند.
وی همچنین ثبت دماوند در فهرست ۱۰۰ سایت برتر میراث زمین‌شناختی جهان از سوی اتحادیه بین‌المللی علوم زمین را از دیگر رویدادهای مهم این حوزه دانست و گفت: این دستاورد فرصتی برای شناساندن دماوند و میراث زمین‌شناختی ایران به مردم جهان است.
به گفته سیدیونسی، این اقدام با تلاش شبکه ژئوپارک‌های جهانی ایران و دکتر امری‌کاظمی، رئیس شبکه ملی ژئوپارک‌های ایران، انجام شده است.
به گزارش ایرنا، عضویت در شبکه جهانی ژئوپارک‌های یونسکو (GGN) برخلاف تصور عمومی، یک عنوان افتخاری و دائمی نیست؛ بلکه جایگاهی پویا، مشروط و ضابطه‌مند است که تداوم آن مستلزم پایش مداوم و انطباق سخت‌گیرانه با استانداردهای بین‌المللی است؛ بر اساس اساسنامه و قوانین رسمی این نهاد آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد، تمامی ژئوپارک‌های ثبت‌شده در سراسر جهان موظفند هر چهار سال یک‌بار مورد بازرسی‌های موشکافانه، میدانی و ارزیابی مجدد قرار گیرند.
در جریان این فرآیند تخصصی، شاخص‌های حیاتی متعددی از جمله میزان پیشرفت در تحقق اهداف توسعه پایدار، اثربخشی برنامه‌های آموزشی جوامع محلی، کیفیت صیانت و حفاظت از میراث زمین‌شناختی و ژئوسایت‌ها، توسعه متوازن زیرساخت‌های گردشگری و از همه مهم‌تر، میزان هماهنگی، انسجام و هم‌افزایی میان نهادهای مدیریتی و اجرایی محلی زیر ذره‌بین ارزیابان ارشد یونسکو قرار می‌گیرد.
احراز و تأیید این استانداردها در پایان بازرسی‌ها به اعطای مجدد «کارت سبز» و تمدید عضویت چهارساله منتهی می‌شود؛ با این حال، هرگونه قصور، ناهماهنگی مدیریتی، موازی‌کاری دستگاه‌ها یا غفلت در صیانت از ضوابط یونسکو می‌تواند عواقبی سنگین نظیر صدور کارت زرد، مهلت‌های اصلاحی کوتاه‌مدت و در بدترین سناریو، صدور «کارت قرمز» و خروج قطعی و آبروریزانه از فهرست شبکه جهانی ژئوپارک‌ها را به دنبال داشته باشد؛ رویداد تلخی که اخیراً برای یکی از ژئوپارک‌های خارج از کشور رخ داد و زنگ خطری جدی را برای تمامی اعضای این شبکه به صدا درآورد.
در این میان، برنامه فشرده ارزیابی مجدد ژئوپارک‌های جمهوری اسلامی ایران که طبق تقویم قبلی قرار بود در سال گذشته میلادی انجام پذیرد، به دلیل شرایط بحرانی ناشی از جنگ و تحولات امنیتی کشور با تعویق مواجه شد و به سال آینده موکول گردید. این تعویق ناخواسته، هرچند به عنوان یک فرصت تنفسی برای رفع برخی عقب‌ماندگی‌ها، تکمیل پرونده‌ها و رفع نواقص زیرساختی عمل کرد، اما در عین حال انتظارات ارزیابان یونسکو را به مراتب بالاتر برده و مسئولیت دستگاه‌های متولی را در این بازه زمانی حساس، دوچندان ساخته است.
جمهوری اسلامی ایران در نقشه ژئوپارک‌های جهانی یونسکو با سه نگین ارزشمند و راهبردی شامل ژئوپارک جهانی قشم، ژئوپارک جهانی ارس و ژئوپارک جهانی طبس شناخته می‌شود و نقش پیشتازی را در منطقه خاورمیانه بر عهده دارد:
- ژئوپارک جهانی قشم: به عنوان نخستین، قدیمی‌ترین و پیشکسوت‌ترین ژئوپارک ایران و خاورمیانه در آب‌های خلیج فارس، این منطقه با برخورداری از تنوع بی‌نظیری از پدیده‌های زمین‌شناختی، اکولوژیکی و میراث فرهنگی، طی سالیان متمادی توانسته است با عبور از سد ارزیابی‌های سخت‌گیرانه، جایگاه جهانی خود را حفظ کرده و به عنوان الگویی برای سایر مناطق مطرح باشد.
- ژئوپارک جهانی ارس: این گستره بی‌نظیر با مساحتی بالغ بر ۱۶۷۰ کیلومتر مربع در قلب شهرستان جلفا و با انطباق جغرافیایی دقیق بر محدوده منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس، در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۲ (می ۲۰۲۳) طی دویست و شانزدهمین نشست شورای اجرایی یونسکو در پاریس، رسماً تأیید و به عنوان دومین ژئوپارک جهانی ایران و نخستین ژئوپارک منطقه شمال‌غرب کشور به ثبت رسید. اهمیت علمی ژئوپارک ارس بیش از هر چیز مرهون حضور لایه‌ها و آثار کم‌نظیر زمین‌شناختی متعلق به مرز دوران‌های زمین‌شناسی «پرمین» و «تریاس» است که به عنوان سند زنده و بی‌بدیل رخداد «انقراض بزرگ» گونه‌های جانوری در ۲۵۰ میلیون سال پیش شناخته می‌شود. علاوه بر این، حضور فرم‌های پیچیده فرسایشی، کوه‌های مینیاتوری شگفت‌انگیز (بدلندها)، چین‌خوردگی‌های عظیم تکتونیکی و پیوند میان طبیعت و فرهنگ، این منطقه را به بهشتی برای پژوهشگران، زمین‌شناسان و گردشگران تبدیل کرده است.
- ژئوپارک جهانی طبس: این منطقه وسیع کویری با وسعت چشمگیر، ساختارهای پیچیده تکتونیکی و عوارض زمین‌شناختی منحصربه‌فرد خود، سومین ضلع مثلث ژئوپارک‌های رسمی ایران در سطح بین‌المللی است که نقش مهمی در ارتقای جایگاه علمی کشور ایفا می‌کند.
در کنار این سه ژئوپارک، عرصه علوم زمین ایران اخیراً شاهد یک دستاورد بین‌المللی درخشان دیگر نیز بوده است؛ ثبت رسمی کوه آتشفشانی باشکوه «دماوند» در فهرست ۱۰۰ سایت برتر میراث زمین‌شناختی جهان از سوی اتحادیه بین‌المللی علوم زمین (IUGS) که با پیگیری‌های مستمر شبکه ژئوپارک‌های جهانی ایران و تلاش‌های دکتر امری‌کاظمی، رئیس شبکه ملی ژئوپارک‌های ایران به سرانجام رسید، گام بلندی در جهت تثبیت مرجعیت علمی ایران در نقشه زمین‌شناسی جهان محسوب می‌شود.
اکنون در آستانه برگزاری دور جدید و سرنوشت‌ساز ارزیابی مجدد ژئوپارک‌های کشور در سال آینده، کارشناسان و ارزیابان یونسکو با رصد دقیق تحولات، هشدار می‌دهند که صیانت از این سرمایه‌های ملی صرفاً با اتکا به ظرفیت‌های ذاتی و کاغذی میسر نیست؛ ماهیت میان‌بخشی ژئوپارک‌ها ایجاب می‌کند که کلیه دستگاه‌های اجرایی، فرمانداری‌ها، سازمان‌های مناطق آزاد، نهادهای محلی و جوامع بومی، ضمن پرهیز جدی از هرگونه موازی‌کاری، تعارض مناصب و جزیره‌ای عمل کردن، با ایجاد یک زنجیره هم‌افزایی و تبادل اطلاعات مستمر، بستر لازم را برای موفقیت در ارزیابی پیش رو و تداوم افتخارآفرینی «کارت سبز» یونسکو برای ایران عزیز فراهم سازند.