آیین نکوداشت نخستین سالگرد درگذشت استاد غلامعباس سرشور خراسانی و بازخوانی میراث ایشان در تعلیم‌وتربیت قرآنی برای نسل امروز با حضور جمعی از صاحب‌نظران این حوزه برگزار شد.
همزمان با روز جهانی کودک و جشن آغاز آموزش قرآن اول دبستان در مدارس دوره اول ابتدایی سراسر کشور، آیین نکوداشت سالگرد درگذشت استاد غلامعباس سرشور خراسانی و بازخوانی میراث ایشان در تعلیم‌وتربیت قرآنی برای نسل امروز با همکاری مرکز امور قرآنی آستان قدس رضوی و میزبانی دفتر تبلیغات اسلامی در قالب دو نشست تخصصی آموزش قرآن برای کودکان و تربیت قرآنی کودکان برگزار شد.
در نشست نخست، اساتید حاضر به تبیین محورهای آموزش قرآن، روش استاد سرشور خراسانی، آموزش روخوانی قرآن، روخوانی و لحن عربی و روش استاد سرشور در مقایسه با الگوهای معاصر آموزش قرآن پرداختند.
محمدحسین فریدونی، مدرس آموزش عمومی قرآن و پژوهشگر امور قرآنی در این نشست ضمن پاسداشت جایگاه علمی و آموزشی استاد خراسانی به تبیین تجربه‌ها و دغدغه‌های امروز آموزش قرآن در مدارس پرداخت و گفت: از نگاه ایشان، یکی از مسائل اساسی در خواندن قرآن، تفاوت آن با خواندن فارسی است؛ چراکه در خواندن فارسی، چشم بیشتر بر حروف متمرکز است، درحالی‌که در قرآن، حرکات نقشی اساسی در صحیح خوانی دارند.
وی با اشاره به سابقه آموزش قرآن در نظام تعلیم‌وتربیت، بر اهمیت نوآوری‌های استاد سرشور خراسانی در آموزش روخوانی تأکید کرد و افزود: ایشان با شناخت مسائل، روش‌هایی نو برای هدایت نگاه کودک از حروف به حرکات و تقویت مهارت روخوانی را ابداع کرد و گامی مهم در تحول آموزش قرآن برداشت.
فریدونی با اشاره به مفهوم سواد عمومی قرآن و سطوح مهارتی قرآن‌آموزشی، اظهار کرد: توجه به پدیده تعجیل در خواندن چشمی و تلاش برای حدس‌زدن ادامه کلمات، از دیگر جنبه‌های قابل‌توجه و ابتکارات این استاد بود.
در ادامه، رضا نباتی، عضو شورای تألیف کتب درسی نیز با اشاره به وضعیت امروز آموزش قرآن، بر ضرورت توجه به نقطه آغاز یادگیری و نقش خانواده در شکل‌گیری توانایی روخوانی قرآن تأکید کرد.
وی با بیان اینکه تلفیق شتاب‌زده آموزش مهارت خواندن قرآن با آموزش مفاهیم، ممکن است هر دو حوزه را ضعیف کند، تصریح کرد: باید میان سواد قرآنی و فهم قرآن ارتباطی سنجیده و تربیتی برقرار کرد؛ نه اینکه یکی را قربانی دیگری کنیم چرا که بین آموزش فارسی و آموزش قرآن رابطه تنگاتنگ نهفته است.
میراث ماندگار استاد سرشور خراسانی؛ از آموزش محبت محور تا ضرورت زودآموزی در تربیت قرآنی
حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید مسعود میریان، مدیر مرکز امور قرآنی آستان قدس رضوی در نشست دوم این برنامه اظهار کرد: روش استاد سرشور خراسانی، مبتنی بر انتقال دانش به‌صورت سینه‌به‌سینه و از طریق ایجاد پیوند عاطفی با دانش‌آموز بود.
مدیر مرکز امور قرآنی آستان قدس رضوی ادامه داد: این استاد فقید با رویکردی گام‌به‌گام، سعی در انتقال آموزه‌های قرآنی از درون خود به درون دانش‌آموز داشت.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین میریان ادامه داد: اگر فرایند روخوانی قرآن از مقاطع ابتدایی (همزمان با درس فارسی) سپری نشود، فرایند یادگیری با دشواری مواجه شده و احتمال فراموشی علائم و قواعد افزایش می‌یابد؛ بنابراین ضرورت دارد که آموزش قرآن در پایه اول ابتدایی، باهدف زودآموزی، خوش‌آمیزی و درست‌آموزی صورت گیرد تا کودک با حس علاقه و محبت، به خواندن قرآن بپردازد.
وی در ادامه سخنان خود با ارائه گزارش از عملکرد گسترده مرکز قرآنی آستان قدس رضوی، از ظرفیت‌های عظیم مدل آموزشی مهدالرضا (ع) برای ارتقای سطح سواد قرآنی کودکان سخن گفت و افزود: امروز مرکز قرآنی آستان قدس رضوی با بهره‌گیری از روش‌های نوین آموزشی و شبکه‌سازی گسترده، در حال ایفای نقش کلیدی در تربیت نسل قرآنی است.
حجت‌الاسلام میریان با اشاره به جایگاه فعلی آستان قدس رضوی در حوزه آموزش قرآنی، اظهار کرد: این نهاد در حال حاضر با مدیریت بزرگ‌ترین شبکه قرآنی کشور، در ۳۰۳ شهر و روستا و با بیش از ۷۰۰ شعبه فعال با بهرمندی بیش از ۲۶ هزار قرآن‌آموز فعالیت می‌کند.
وی با اشاره به اینکه در سال‌های اخیر، با تقویت شیوه آموزشی قرآن بالغ بر ۱۰ هزار مربی مهدالرضا (ع) تربیت شده است، اضافه کرد: ما توانایی این را داریم که در یک بازه زمانی سه‌ساله، از پوشش فعلی ۳ درصد به پوشش ۳۰ درصد از دانش‌آموزان کشور برسیم. اگر این مدل آموزشی با همکاری سازمان تعلیم‌وتربیت کودک کشور و صدور مجوزهای لازم در آموزش‌وپرورش به رسمیت شناخته شود، می‌توانیم اطمینان دهیم که بخش بزرگی از کودکان کشور، پیش از ورود به پایه اول ابتدایی، توانایی خواندن قرآن را کسب کنند. حجت‌الاسلام میریان با اشاره به طرح ابناءالرضا (ع) گفت: در این طرح که ویژه مقاطع ابتدایی طراحی شده است، هدف تنها خواندن کلمات نیست، بلکه هدف، آموزش ترتیل و حفظ مفاهیم است و این برنامه از طریق ترکیب نوشتن آیات با دستخط خود دانش‌آموز و مطالعه کتاب‌های تفسیر، باعث می‌شود کودک همزمان با حفظ، به درک معنا نیز بپردازد.
وی با یادآوری الگوی چهارگانه تدریس قرآن در عصر نبوی، گفت: ما با ترکیب روش‌های شنیداری، تقلیدی، حفظ و مفاهیم عملی، سعی کرده‌ایم آموزش را از حالت خشک خارج کرده و به یک آموزش جامع و معنوی تبدیل کنیم.
حجت‌الاسلام میریان با اشاره به برگزاری طرح‌های قرآنی من قرآن را دوست دارم و تحفظ رضوی، خاطرنشان کرد: آستان قدس رضوی همواره در تلاش است تا بسترهای متنوعی را برای علاقه‌مندان به قرآن در سراسر کشور فراهم کند.
سرشور خراسانی؛ معمار پیوند نونهالان با کلام وحی در مدارس
در ادامه، حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمد الهی خراسانی، مدیرکل فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی در این مراسم با اشاره به جایگاه علمی و تجربی این استاد اظهار کرد: مرحوم استاد سرشور خراسانی از پیش‌کسوتان عرصه آموزش قرآن در مدارس بود و سابقه طولانی و ارزشمندی در حوزه تربیت نونهالان داشت.
وی افزود: بسیاری از ابتکارات ایشان در طول سال‌های فعالیت، به طرح‌هایی کلان در سطح کشور تبدیل شد؛ به‌گونه‌ای که امروز ایده آموزش قرآن از سال نخست دوره ابتدایی و تألیف کتاب‌های درسی آموزش قرآن، نتیجه تلاش‌ها و پیگیری‌های این استاد فرزانه است که در مدارس سراسر کشور به اجرا درآمده است.
مدیرکل فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی با تأکید بر لزوم تداوم این مسیر تصریح کرد: اگر چه اجرای این طرح‌ها در سال‌های گذشته با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده و نیازمند آسیب‌شناسی علمی است؛ اما اصل ایده آموزش قرآن از سال‌های نخست تحصیل، گامی ارزشمند برای آشنایی نسل جدید با معارف و مفاهیم نورانی قرآن کریم است.
تحول در آموزش قرآن؛ از روخوانی تا زیست‌بوم قرآنی
در اختتامیه این مراسم حجت‌الاسلام‌والمسلمین مجتبی الهی خراسانی، پژوهشگر و مدرس حوزه و دانشگاه ضمن گرامیداشت یاد و خاطره استاد سرشور خراسانی و تبیین جایگاه ایشان به بیان هفت گام راهبردی برای تحقق جامعه قرآنی و روش تربیتی پرداخت و گفت: تحول در نظام آموزش‌های دینی، نیازمند هفت مرحله بنیادین برای گذار از سواد قرآنی به انسان قرآنی است.
وی هدف غایی آموزش قرآن را فراتر از آموزش‌های روخوانی و سوادآموزی دانست و بر لزوم دستیابی به الگوی انسان قرآنی به‌عنوان خروجی نهایی این فرایند بیان کرد.
استاد حوزه علمیه مشهد، گذار از آموزش‌های سنتی غیرتخصصی کودک به سمت شناخت علمی کودک را ضروری عنوان کرد و افزود: بهره‌گیری نظام‌مند از دانش روان‌شناسی و علوم تربیتی در این مسیر لازم است.
حجت‌الاسلام الهی خراسانی تحول در ساختار آموزشی را از کلاس‌های قرآن پراکنده به سمت مدارس و نهادهای تربیتی منسجم گام سوم این نقشه راه برشمرد و ابراز کرد: آموزش قرآن نباید محدود به فضای مدرسه باشد، بلکه باید به‌سوی ایجاد خانواده قرآنی و در گسترش آن در زیست‌بوم زندگی مخاطبان حرکت کرد.
وی ارتقای تجربه‌های محلی به یک امر عمومی و تبدیل آن به جامعه قرآنی را از ضرورت‌های اجتناب‌ناپذیر خواند و گفت: استفاده از ظرفیت‌های حکمرانی دینی برای پشتیبانی از امور عمومی قرآنی دیگر مرحله است که می‌تواند ضامن پایداری و گسترش این جریان باشد.
حجت‌الاسلام الهی خراسانی در پایان حرکت از تجربیات تربیتی به‌سوی نظریه‌پردازی اسلامی را لازم و ضروری دانست و روش علمی را در این مسیر مبتنی بر مثلث تفقه، علم و آزمون عینی عنوان کرد.
لازم به ذکر است، در این مراسم چند نفر از فعالان فرهنگی و شاگردان استاد سرشور خراسانی با مرور خاطرات و تجربیات خود، به تبیین ویژگی‌های شخصیتی و روش‌های نوین آموزشی ایشان در حوزه قرآن کریم پرداختند.