بیدار شدن ناگهانی با احساس کوبش یا تند زدن قلب تجربه‌ای ترسناک است، اما همیشه به معنی بیماری قلبی نیست. استرس، کافئین، کم‌آبی، بعضی داروها و حتی توجه بیشتر به ضربان قلب در سکوت شب می‌توانند این حالت را ایجاد کنند. بااین‌حال، تکرار بالا رفتن ضربان قلب هنگام خواب یا همراه شدن آن با درد قفسه سینه و تنگی نفس نیاز به بررسی دارد.
در ادامه، پاسخ‌های دکتر عبدالوهاب برادران، متخصص قلب و عروق، را درباره علت تپش قلب در شب، دلایل تکرار آن و زمان مناسب برای مراجعه به پزشک بخوانید.
چرا ضربان قلب هنگام خواب بالا می‌رود؟
ضربان قلب در زمان استراحت و خواب معمولا کاهش پیدا می‌کند، اما در طول شب ثابت نمی‌ماند. تغییر مرحله خواب، رویا دیدن، بیدار شدن ناگهانی یا فعال شدن سیستم عصبی سمپاتیک می‌تواند برای مدتی ضربان را بیشتر کند. بعضی افراد نیز همان ضربان‌هایی را که در طول روز متوجه نمی‌شوند، هنگام دراز کشیدن و در محیط آرام شب واضح‌تر احساس می‌کنند.
علت تپش قلب در خواب می‌تواند از یک محرک ساده تا یک اختلال زمینه‌ای متفاوت باشد. مصرف کافئین یا الکل نزدیک زمان خواب، نیکوتین، اضطراب، کم‌آبی، بعضی داروهای ضداحتقان، کم‌خونی، پرکاری تیروئید و اختلالات الکترولیتی از عوامل احتمالی هستند. گاهی نیز ضربان‌های زودرس یا آریتمی‌هایی مانند فیبریلاسیون دهلیزی باعث احساس کوبش یا نامنظمی قلب می‌شوند.
بنابراین بالا رفتن ضربان قلب هنگام خواب را نباید فقط بر اساس عدد ضربان تفسیر کرد. مدت تپش، منظم یا نامنظم بودن آن، دفعات تکرار و علائم همراه نیز اهمیت دارند.
اضطراب یا آریتمی قلبی؛ علت تپش قلب را چطور بفهمیم؟
اضطراب، حمله پانیک و استرس می‌توانند با ترشح هورمون‌های استرس، ضربان قلب را افزایش دهند و علت تپش قلب در خواب باشند. فرد ممکن است هم‌زمان لرزش، تعریق، نفس‌نفس زدن یا ترس ناگهانی داشته باشد. این حالت گاهی هنگام خوابیدن یا پس از بیدار شدن اتفاق می‌افتد.
آریتمی به اختلال در ریتم طبیعی قلب گفته می‌شود و می‌تواند به شکل ضربان بسیار سریع، کند یا نامنظم احساس شود. شروع و پایان ناگهانی تپش یا احساس ضربان‌های نامنظم می‌تواند احتمال آریتمی را مطرح کند؛ اما تنها از روی احساس فرد نمی‌توان اضطراب و اختلال ریتم را با اطمینان از هم جدا کرد.
دکتر عبدالوهاب برادران، فلوشیپ اقدامات مداخله‌ای قلب و عروق (اینترونشنال کاردیولوژی) بزرگسالان، در توضیح آریتمی‌های قلبی، تپش، سرگیجه، غش، تنگی نفس، درد قفسه سینه و ضعف را از علائمی می‌داند که در ارزیابی اختلالات ریتم اهمیت دارند. ثبت ریتم قلب هنگام ایجاد علائم یکی از راه‌های اصلی تشخیص است.
آیا آپنه خواب می‌تواند باعث تپش قلب شود؟
بله، آپنه انسدادی خواب باعث توقف یا کاهش مکرر جریان هوا هنگام خواب می‌شود. در نتیجه، سطح اکسیژن خون ممکن است برای مدت کوتاهی پایین بیاید و بدن با فعال کردن سیستم عصبی به این وضعیت پاسخ دهد. این تغییرات می‌توانند ریتم قلب را نیز تحت تاثیر قرار دهند.
انجمن قلب آمریکا بین اختلالات تنفسی هنگام خواب و آریتمی‌هایی مانند فیبریلاسیون دهلیزی ارتباط گزارش کرده است. آپنه خواب همچنین با نوسان فعالیت سیستم عصبی خودکار، فشار خون و اکسیژن خون همراه است.
اگر تپش شبانه با خروپف بلند، قطع تنفس گزارش‌شده توسط اطرافیان، بیدار شدن با احساس خفگی، سردرد صبحگاهی یا خواب‌آلودگی شدید روزانه همراه باشد، بررسی آپنه خواب اهمیت پیدا می‌کند.
دلایل اصلی تپش قلب در خواب غیر از بیماری قلبی چیست؟
هر تپش شبانه منشأ قلبی ندارد. عادت‌های روزمره و شرایط عمومی بدن نیز می‌توانند نقش داشته باشند. مهم‌ترین دلایل اصلی تپش قلب در خواب عبارت‌اند از:
- مصرف زیاد قهوه، چای پررنگ یا نوشیدنی انرژی‌زا در عصر و شب
- مصرف الکل یا نیکوتین
- غذای سنگین نزدیک زمان خواب
- کم‌آبی بدن
- استرس و کمبود خواب
- افت قند خون در بعضی افراد
- کم‌خونی یا پرکاری تیروئید
- بعضی داروهای محرک و ضداحتقان‌ها
اگر تپش پس از یک محرک مشخص ایجاد می‌شود، ثبت زمان مصرف آن و زمان شروع علائم می‌تواند برای پیدا کردن الگو مفید باشد. بااین‌حال، حذف عامل محرک نباید جای بررسی پزشکی را در تپش‌های مکرر یا علامت‌دار بگیرد.
چرا هنگام خواب دچار تپش قلب می‌شویم و چه علائمی را باید جدی بگیریم؟
اگر می‌خواهید بدانید چرا هنگام خواب دچار تپش قلب می‌شویم، ابتدا باید بدانید بیشتر تپش‌های کوتاه خطرناک نیستند؛ بااین‌حال، وجود بعضی نشانه‌ها احتمال یک مشکل مهم‌تر را مطرح می‌کند. اگر تپش با درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، غش، نزدیک شدن به غش، گیجی شدید یا ضعف ناگهانی همراه باشد، ارزیابی فوری پزشکی لازم است.
همچنین اگر ضربان بسیار سریع یا نامنظم ادامه پیدا کند، حمله‌ها مرتب تکرار شوند یا سابقه بیماری قلبی یا آریتمی داشته باشید، بهتر است موضوع را با متخصص قلب مطرح کنید. فیبریلاسیون دهلیزی یکی از آریتمی‌هایی است که می‌تواند با تپش، خستگی، سرگیجه یا تنگی نفس ظاهر شود.
متخصص قلب برای تپش قلب شبانه چه بررسی‌هایی انجام می‌دهد؟
بررسی متخصص قلب معمولا از شرح‌حال دقیق شروع می‌شود. پزشک درباره زمان شروع تپش، مدت و دفعات آن، منظم یا نامنظم بودن ضربان، مصرف کافئین و داروها، سابقه بیماری قلبی و علائم همراه سوال می‌کند. معاینه، اندازه‌گیری نبض و فشار خون نیز بخشی از ارزیابی اولیه هستند.
نوار قلب یا ECG ریتم قلب را در همان لحظه نشان می‌دهد، اما اگر تپش فقط گاهی و عمدتا شب‌ها رخ دهد، ممکن است ECG معمولی طبیعی باشد. در این شرایط هولتر یا سایر مانیتورهای قابل‌حمل می‌توانند ریتم قلب را برای مدت طولانی‌تر ثبت کنند. در وب‌سایت دکتر برادران نیز هولتر به‌عنوان یکی از روش‌های تشخیص آریتمی‌های متناوب معرفی شده است.
بسته به شرح‌حال، پزشک ممکن است آزمایش خون برای بررسی کم‌خونی، تیروئید یا اختلالات الکترولیتی، اکوکاردیوگرافی برای بررسی ساختار قلب یا تست خواب در صورت شک به آپنه را درخواست کند. همه این بررسی‌ها برای همه افراد لازم نیستند.
برای کاهش تپش قلب شبانه چه کارهایی می‌توان انجام داد؟
اگر علت جدی قلبی پیدا نشود، اصلاح بعضی عادت‌ها می‌تواند دفعات تپش را کمتر کند. محدود کردن کافئین در ساعات پایانی روز، پرهیز از وعده بسیار سنگین پیش از خواب، مصرف آب کافی، کاهش نیکوتین و الکل و مدیریت استرس از اقدامات مفید هستند.
ثبت زمان تپش، مدت آن و اتفاقات قبل از حمله نیز برای ویزیت پزشک مفید است. ساعت هوشمند می‌تواند اطلاعات کمکی بدهد، اما تشخیص آریتمی را نباید فقط بر اساس هشدار ساعت انجام داد.
کلام آخر
تپش شبانه در بسیاری از موارد به استرس، کافئین، کم‌آبی یا افزایش توجه به ضربان قلب در زمان استراحت مربوط است، اما تکرار آن می‌تواند نشانه آریتمی، اختلال تیروئید یا آپنه خواب باشد. اگر تپش مرتب اتفاق می‌افتد یا با درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرگیجه و غش همراه است، بررسی تخصصی اهمیت دارد.
دکتر عبدالوهاب برادران متخصص قلب و عروق، در زمینه تشخیص و درمان بیماری‌های قلبی فعالیت می‌کنند و فلوشیپ اینترونشنال کاردیولوژی نیز دارند. اگر می‌خواهید اطلاعات بیشتری درباره سوابق و خدمات ایشان ببینید یا برای ویزیت نوبت بگیرید، می‌توانید از طریق دکتردکتر اقدام کنید.
منابع
- https://www.heart.org/en/news/2026/02/09/how-serious-are-heart-palpitations-causes-symptoms-and-when-to-worry
- https://www.heart.org/en/health-topics/sleep-disorders/sleep-disorders-and-afib
- https://www.nhs.uk/symptoms/heart-palpitations