حوزه/ معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با تبیین مبانی قرآنی اندیشه بسیج تأکید کرد؛ جمهوریت نظام اسلامی به حضور مردم در صحنه و مشارکت آنان در پیشبرد آرمان‌های دینی وابسته است

به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین محمد عالم‌زاده نوری، شب گذشته در دویست‌وشصت‌وششمین شب اجتماع شبانه موکب پایگاه بسیج شهدای روحانی مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه که در خیابان ۴۵ متری صدوق(ره) قم برگزار شد، با اشاره به استمرار حضور حماسی ملت ایران در دفاع از اسلام، نظام اسلامی و ولایت، بسیج را از الهامات الهی و ابتکارات ممتاز امام خمینی(ره) دانست و با تشریح مبانی قرآنی و روایی آن گفت: بسیج به معنای به میدان آوردن توان و ظرفیت مردم برای حل مسائل جامعه اسلامی است و این مسئولیت از نخستین روزهای بلوغ بر عهده هر انسان مؤمنی قرار دارد.

وی ادامه داد: به لطف پروردگار، قریب به ۹ ماه است که ملت مبعوث، پرچم اسلام، نظام اسلامی و خونخواهی امام عظیم‌الشأن شهید را بر دوش گرفته و افراشته نگه داشته و با حفظ حضور ارزشمند خود در میدان، مجاهدانه حماسه آفریده است.

تأسیس بسیج؛ الهام الهی و برخاسته از عمق معارف دینی

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با اشاره به قرار داشتن در هفته بسیج، از ۲۹ آبان تا پنجم آذرماه و جایگاه تأسیس نهاد بسیج در اندیشه و سیره امام خمینی(ره) تصریح کرد: تأسیس نهادی به نام بسیج از سوی امام راحل، حقیقتاً یکی از الهامات الهی و از ویژگی‌های ممتاز ایشان است که نبوغ اجتماعی امام را نشان می‌دهد.

وی ادامه داد: تأسیس این نهاد مقدس، مستند به آموزه‌های دینی است؛ چراکه امام راحل به‌عنوان یک عالم دین، فقیهی تراز اول و اسلام‌شناسی ممتاز و برجسته، این نهاد ارزشمند را تأسیس کردند.

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با تأکید بر اینکه امام خمینی(ره) این نهاد را بر اساس سلیقه شخصی یا برداشت‌های فردی خود پدید نیاوردند، گفت: تأسیس بسیج کاملاً مستند به منابع دینی است. برای روشن‌تر شدن جایگاه مردم از منظر قرآن کریم و آشکار شدن ابعاد این ابتکار اجتماعی حضرت امام، باید برخی از آیات شریفه قرآن را مرور کنیم.

وی در تبیین معنای لغوی بسیج بیان کرد: بسیج در لغت به معنای به میدان آوردن نیرو و توان است. وقتی می‌گوییم جبهه‌ای را بسیج کردند یا عده‌ای را بسیج کردند، یعنی آنان را به میدان آوردند و نیرو و توانشان را به کار گرفتند. بنابراین، بسیج به معنای به میدان آوردن نیروی مردم است و این مفهوم، ریشه‌ای کاملاً قرآنی، روایی و مکتبی دارد.

مردم و مسئولان؛ دو ضلع مکمل در حل مسائل جامعه اسلامی

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با تبیین حقیقت اجتماعی بسیج اظهار کرد: ما با دو گروه مواجه هستیم؛ مردم و مسئولان. مسئولان کسانی هستند که برای انجام مسئولیتی مشخص در یک نهاد قرار داده شده یا منصوب شده‌اند، شرح وظایف و چارت سازمانی دارند، برای انجام کاری حقوق دریافت می‌کنند و از آنان انتظار می‌رود مسئولیتی را بر عهده بگیرند.

وی افزود: در مقابل مسئولان، مردم قرار دارند؛ یعنی کسانی که مسئولیت رسمی، تعریف‌شده، سازمانی و نهادی ندارند، برای انجام آن کار منصوب نشده‌اند، حقوقی دریافت نمی‌کنند و آن مسئولیت به‌صورت مستقیم از آنان درخواست نشده است.

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با تأکید بر ضرورت توجه به این دوگانه گفت: هنگامی که در نظام اسلامی مسئله‌ای پدید می‌آید، مسئولان مرتبط با آن مسئله از نظر سازمانی و ساختاری موظف‌اند برای حل آن تدبیر کنند، به میدان بیایند و تمام توان خود را به کار بگیرند. اساساً شأن و فلسفه وجودی آنان همین است که در چنین موقعیت‌هایی وظیفه خود را انجام دهند.

وی با اشاره به نمونه جنگ در جامعه اسلامی اظهار کرد: اگر روزگاری در جامعه اسلامی جنگی رخ دهد، مسئول تدبیر امر جنگ چه کسانی هستند؟ نیروهای نظامی، ارتش، سپاه، نیروهای انتظامی، وزارت اطلاعات و وزارت دفاع. این نهادها برای همین منظور تشکیل شده‌اند، مسئولیت دارند، استخدام شده‌اند، چارت سازمانی و شرح وظایف دارند و حقوق دریافت می‌کنند؛ بنابراین باید در میدان حاضر شوند و وظایف رسمی و سازمانی خود را انجام دهند.

وی ادامه داد: سؤال این است که وقتی جنگ رخ می‌دهد، مردم چه وظیفه‌ای دارند؟ آیا باید بنشینند و تماشا کنند و صرفاً خدمت‌گیرنده و مصرف‌کننده‌ای منفعل باشند؟ خیر؛ مردم نیز مسئولیت دارند.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با بیان اینکه حقیقت بسیج همین احساس مسئولیت عمومی است، تصریح کرد: اگر مسئله و ماجرایی برای امت و جامعه اسلامی پدید آمد، مسئولان وظیفه خود را انجام می‌دهند، اما مردم نیز نباید تماشاگر و منفعل باشند؛ بلکه باید احساس مسئولیت کنند و به هر اندازه که توان دارند، برای حل آن مسئله در میدان حضور یابند.

از بسیج دفاعی تا بسیج سازندگی؛ مردم نباید تماشاگر باشند

وی با اشاره به نقش مردم در دوران پس از جنگ و ضرورت مشارکت عمومی در سازندگی کشور گفت: وقتی جنگ تمام می‌شود، نوبت سازندگی می‌رسد و این موضوع به مسئله کشور تبدیل می‌شود. مسئول سازندگی در کشور چه کسانی هستند؟ وزارتخانه‌هایی مانند وزارت راه، وزارت مسکن، وزارت صنعت، وزارت بازرگانی و دیگر دستگاه‌هایی که برای این کار مسئولیت دارند.

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه افزود: این وزارتخانه‌ها برای انجام چنین وظایفی منصوب شده‌اند و شرح وظایف دارند؛ بنابراین باید مسئولیت خود را انجام دهند. اما آیا مردم باید بنشینند و تماشا کنند؟ خیر؛ اینجا به بسیج سازندگی نیاز داریم.

وی خاطرنشان کرد: بسیج سازندگی یعنی مردم نیز در این مسئله مشارکت و همکاری داشته باشند و صرفاً تماشاگر و بیننده‌ای نباشند که از بیرون میدان نظاره می‌کنند و منتظر می‌مانند دیگران برای آنان کاری انجام دهند.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با اشاره به حوادث طبیعی و بحران‌های اجتماعی نیز بیان کرد: ممکن است در کشور سیل، زلزله یا حادثه‌ای مانند کرونا رخ دهد. در چنین شرایطی، مسئول رسیدگی به مسئله کرونا، برای مثال، وزارت بهداشت بود و این وزارتخانه باید برای حل آن اقدام می‌کرد؛ اما آیا مردم باید تماشاگر بودند؟ خیر؛ مردم نیز باید به‌صورت بسیجی وارد میدان شدند و توان خود را به اندازه وسعشان به کار گرفتند.

وی افزود: مسئولان باید این انرژی متراکم مردمی را سازمان‌دهی و از آن استفاده کنند. مردم نباید بیرون گود بنشینند و صرفاً تماشا کنند. بنابراین، چه در سیل و زلزله و کرونا، چه در سازندگی و جنگ و چه در هر مسئله دیگری که برای کشور و امت اسلامی پدید می‌آید، مردم باید پای کار باشند و منتظر نمانند تا مسئولان به‌تنهایی کار را به سرانجام برسانند.

جهاد تبیین نیز به حضور و مشارکت مردم نیاز دارد

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با اشاره به ضرورت حضور مردم در عرصه جهاد تبیین اظهار کرد: گاهی نیاز جامعه، جهاد تبیین است. دشمنان با جنگ روانی و عملیات فکری و فرهنگی، حقایق را مخفی کرده و شبهه و تردید به وجود آورده‌اند. چه کسی باید این مسئله را حل کند؟

وی ادامه داد: این مسئله نیز مسئولانی دارد؛ ممکن است مسئولیت آن بر عهده رسانه ملی، حوزه‌های علمیه، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یا دستگاه دیگری باشد. هرکدام از این نهادها باید وظیفه خود را انجام دهند؛ اما آیا مردم باید تماشاگر باشند و منفعلانه منتظر بمانند؟ خیر؛ مردم نیز باید در این عرصه حضور داشته باشند.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری تأکید کرد: حقیقت بسیج این است که اگر مسئله‌ای برای جامعه و امت اسلامی پدید آمد، مسئولان وظایف خود را انجام دهند و در کنار آن، توده مردم نیز پای کار مسائل نظام باشند و صحنه را رها نکنند. حضور مردم در هر عرصه‌ای که نیاز باشد، ضرورت دارد؛ چه جنگ باشد، چه سازندگی، چه سیل و کرونا و زلزله، چه تبیین و چه هر نیاز دیگری که در کشور و امت اسلامی وجود داشته باشد.

اندیشه بسیج امام خمینی(ره) ریشه در سیره پیامبر اکرم(ص) دارد

وی با تأکید بر اینکه نظریه بسیج امام خمینی(ره) برگرفته از آموزه‌های دینی است، اظهار کرد: این نظریه را امام از خودشان ابداع نکرده بودند؛ بلکه به‌عنوان عالم دین، آن را از متن مکتب استخراج کرده بودند. اگرچه این نظریه را به نام حضرت امام می‌شناسیم، اما با کمی عقب‌تر رفتن، می‌بینیم که ریشه آن به پیامبر اکرم(ص) بازمی‌گردد.

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با اشاره به حدیث شریف «کُلُّکُم راعٍ وَ کُلُّکُم مَسؤولٌ» از پیامبر اکرم(ص) گفت: پیامبر اکرم(ص) فرمودند همه شما مسئول هستید و باید خودتان را مسئول ببینید. هیچ مؤمنی نباید در برابر مسائل اجتماعی، تماشاگر، مصرف‌کننده، خدمت‌گیرنده، منفعل و نشسته باشد.

وی افزود: در فرهنگ اسلامی، هر انسان مؤمنی نسبت به مسائل جامعه پیرامونی خود باید احساس رسالت و دغدغه‌مندی کند. وقتی می‌گوییم مؤمن، منظور فقط منِ طلبه عمامه‌به‌سر نیست؛ این مسئولیت تنها بر عهده معلمان، فرهنگیان، اقشار فرهیخته و باسوادها نیست؛ بلکه احساس مسئولیت و رسالت و حساسیت نسبت به نیازها و معضلات اجتماعی باید در وجود همه مردم مؤمن شکل بگیرد.

مسئولیت اجتماعی مؤمنان از نخستین روز بلوغ آغاز می‌شود

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با طرح این پرسش که احساس مسئولیت اجتماعی باید از چه زمانی در وجود مؤمنان شکل بگیرد، تصریح کرد: همان لحظه‌ای که انسان مکلف به نماز و روزه می‌شود و تکالیف عبادی بر عهده او قرار می‌گیرد، تکلیف اجتماعی نیز بر عهده‌اش می‌آید؛ یعنی از همان روز، بلکه همان ساعت و لحظه‌ای که نماز بر او واجب می‌شود، رسالت اجتماعی و حساسیت نسبت به مسائل جامعه پیرامونی نیز بر عهده او قرار می‌گیرد.

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با بیان اینکه این موضوع از الزامات ایمان و تربیت اسلامی است، خاطرنشان کرد: دلیل این مسئله، وجوب امر به معروف و نهی از منکر است. فقها گفته‌اند همان لحظه‌ای که نماز و روزه بر انسان واجب می‌شود، امر به معروف و نهی از منکر نیز بر او واجب می‌شود.

وی افزود: امر به معروف و نهی از منکر مخصوص افراد بالای ۴۰ سال، افراد درس‌خوانده، روحانیون، اساتید دانشگاه و فرهیختگان نیست؛ بلکه یک واجب عمومی است که بر عهده هر انسان مکلفی قرار دارد.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با تبیین معنای اجتماعی این فریضه گفت: همان‌طور که انسان پس از رسیدن به سن تکلیف در برابر خداوند وظیفه دارد، در برابر جامعه نیز مسئولیت دارد. حقیقت امر به معروف و نهی از منکر، تلاش برای اصلاح جامعه، احساس مسئولیت نسبت به احیای ارزش‌ها در جامعه پیرامونی و انجام هر کاری است که از دست انسان برای سالم شدن جامعه برمی‌آید.

خودسازی و جامعه‌سازی از یکدیگر جدا نیستند

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با انتقاد از این تصور که انسان باید ابتدا مدتی به خودسازی بپردازد و پس از آن وارد عرصه جامعه‌سازی شود، اظهار کرد: این تصور به‌شدت غلط و انحرافی است و فرهنگ اسلامی چنین چیزی نمی‌گوید.

وی ادامه داد: از همان روز نخست که شخص به بلوغ می‌رسد، هم باید خودسازی کند و هم دغدغه اصلاح جامعه پیرامونی خود را داشته باشد. امر به معروف یعنی احساس مسئولیت نسبت به سلامت جامعه پیرامونی و این مسئولیت حتی برای یک نوجوان که به بلوغ رسیده نیز وجود دارد.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری در عین حال با اشاره به تفاوت میان وجوب نماز و امر به معروف و نهی از منکر بیان کرد: تفاوت این رسالت اجتماعی با نماز در این است که نماز بر همگان به‌صورت مساوی واجب است؛ یعنی یک نوجوان ۱۲ ساله باید نماز صبح را دو رکعت بخواند، یک جوان ۲۰ ساله نیز باید دو رکعت بخواند، طلبه و کاسب نیز باید دو رکعت بخوانند؛ آیت‌الله بهجت، امام خمینی(ره) و امیرالمؤمنین(ع) نیز نماز صبح را دو رکعت می‌خوانند. شکل انجام این وظیفه برای همه یکسان است.

وی افزود: امر به معروف و نهی از منکر با وجود اینکه بر همگان واجب است، متناسب با توانایی‌ها و ظرفیت‌های افراد متفاوت خواهد بود. هرچه قدرت، دانش، نفوذ کلام، اعتبار و ارتباطات اجتماعی انسان افزایش پیدا کند، به همان نسبت مسئولیت او در این زمینه نیز سنگین‌تر می‌شود.

هرکس به اندازه توان خود باید در اصلاح جامعه نقش‌آفرینی کند

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با تأکید بر اینکه مسئولیت اجتماعی متناسب با وسع افراد تعریف می‌شود، اظهار کرد: کسی که توان و دانش کمتری دارد، این وظیفه را به اندازه وسع و توانایی خود انجام می‌دهد؛ اما کسی که قدرت، دانش، نفوذ کلام، اعتبار و ارتباطات بیشتری دارد، طبیعتاً امکان کنشگری بیشتری خواهد داشت.

وی ادامه داد: یک نوجوان ۱۲ ساله تا چه اندازه می‌تواند در اصلاح جامعه پیرامونی خود نقش داشته باشد؟ شاید بتواند به دوست هم‌کلاسی خود تذکری بدهد یا در حد توان خود در فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی مشارکت کند؛ اما کسی که سواد، ارتباطات، قدرت بیان، قلم، نفوذ کلام، جایگاه اجتماعی و مخاطب دارد، طبیعتاً امکان بیشتری برای کنشگری و نقش‌آفرینی اجتماعی خواهد داشت و تکلیف سنگین‌تری در اصلاح جامعه پیرامونی خود بر عهده دارد.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری خاطرنشان کرد: اصل نقش‌آفرینی اجتماعی، کنشگری فعال و احساس رسالت نسبت به جامعه، در میان همه مؤمنان وجود دارد و هرکس باید به تناسب وسع خود عمل کند. البته این وظیفه بر دوش عالمان، خواص و فرهیختگان سنگین‌تر است؛ زیرا امکانات و ظرفیت بیشتری دارند و باید حضور پررنگ‌تری در این عرصه داشته باشند.

قرآن کریم؛ اتکای پیامبر(ص) به خداوند و حضور مؤمنان را در کنار یکدیگر قرار داده است

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه در ادامه با اشاره به آیات قرآن کریم درباره نقش مردم در پیشبرد اهداف جامعه اسلامی گفت: خدای متعال در آیه شریفه «یا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللَّهُ وَمَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ» می‌فرماید خداوند برای تو کافی است و مؤمنانی که از تو پیروی می‌کنند نیز در کنار تو هستند.

وی افزود: در این آیه، جریان مؤمنان در کنار خداوند متعال قرار گرفته است؛ یعنی پیامبر(ص) برای پیشبرد کار خود باید به خداوند و همچنین به حضور و قیام مؤمنان در صحنه اتکا کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با اشاره به آیه دیگری از قرآن کریم بیان کرد: در آیه شریفه دیگری می‌فرماید: «هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِینَ»؛ یعنی خداوند پیامبر خود را یاری می‌کند و این یاری چگونه صورت می‌گیرد؟ با امدادهای الهی و همچنین به‌وسیله مؤمنان.

وی ادامه داد: پیامبر باید هم به امداد الهی اتکا کند و هم به قدرت ایمانی، حضور و قیام مردم. در آیه دیگری نیز درباره پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَیُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ»؛ پیامبر به خدا ایمان داشت و به مؤمنان نیز ایمان داشت.

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه توضیح داد: ایمان پیامبر به خداوند به این معنا بود که باور داشت خداوند باید او را یاری کند و به قدرت لایزال الهی اتکا داشت؛ به وعده‌ها، سنت‌ها و امدادهای خداوند آرامش داشت. این یک مسئله است و در کنار آن، «یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ» نیز به این معناست که پیامبر به مردم ایمان داشت و باور داشت مردم باید در جامعه حضور داشته باشند و بار اسلام را بر دوش بگیرند.

وی تصریح کرد: مؤمنان باید این کار را انجام دهند. قرار نیست خداوند متعال با دست غیبی خود و به‌صورت خارق‌العاده وارد شود و امور جامعه اسلامی را اصلاح کند؛ بلکه مردم باید به میدان بیایند و این مسئولیت را بر عهده بگیرند.

«امامت امت»؛ تعبیر تاریخی امام خمینی(ره) از نقش مردم در جمهوری اسلامی

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با اشاره به پیام امام خمینی(ره) در ۱۲ فروردین سال ۱۳۵۸ و پس از رأی مردم به جمهوری اسلامی اظهار کرد: در روز دوازدهم فروردین سال ۱۳۵۸، هنگامی که مردم به جمهوری اسلامی رأی دادند و ۹۸.۲ درصد از توده امت به نظام جمهوری اسلامی رأی آری دادند، حضرت امام پس از دریافت این رأی مردم فرمودند: امروز روز امامت امت است.

وی افزود: معنای این تعبیر آن است که یک امت به میدان آمده و می‌خواهد راهبری این جریان را بر عهده بگیرد. تعبیر «بعثت امت» که امام شهید ما به کار بردند نیز پیش‌تر در همین پیام دوازدهم فروردین، با تعبیر «امامت امت» از سوی امام خمینی(ره) مطرح شده بود.

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه ادامه داد: امام شهید ما نیز در پیام نخست خود در این ایام، از رهبری امت سخن گفتند و فرمودند که در این ایام، امت رهبری کرد. بنابراین، تعابیری همچون بعثت امت، رهبری امت و امامت امت، همگی بر حضور و نقش‌آفرینی مردم در صحنه دلالت دارند.

وی با اشاره به پیوند جمهوریت و اسلامیت در نظام جمهوری اسلامی تأکید کرد: از اینجا روشن می‌شود که ترکیب دو مفهوم جمهوریت و اسلامیت در مدل حکومتی حضرت امام، کاملاً برخاسته از آموزه‌های دینی و منابع وحیانی است.

جمهوریت در اندیشه امام خمینی(ره)؛ برخاسته از آموزه‌های قرآنی، نه دموکراسی غربی

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با انتقاد از برخی برداشت‌های نادرست درباره منشأ جمهوریت در نظام اسلامی اظهار کرد: بعضی ساده‌اندیشانه گمان می‌کنند حضرت امام به تبع جریان دموکراسی غربی و برای نوعی مماشات با جهان غرب، از موضع خود کوتاه آمدند و به‌جای اینکه بگویند حکومت اسلامی، عنوان جمهوری اسلامی را انتخاب کردند.

وی افزود: حتی برخی بزرگان در اوایل انقلاب به حضرت امام ایراد می‌گرفتند که مدل نظام سیاسی باید حکومت اسلامی باشد و اسلام باید حاکم شود؛ اما حضرت امام بر عنوان جمهوری اسلامی اصرار داشتند و فرمودند: «نه یک کلمه کم، نه یک کلمه زیاد».

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه تصریح کرد: حضرت امام عنوان جمهوری اسلامی را از خودشان درنیاورده بودند و انتخاب جمهوریت تحت تأثیر اندیشه‌های غربی و نظام دموکراسی غربی یا به‌دلیل مماشات با جریان حاکم بر جهان غرب نبود؛ بلکه مسئله جمهوریت در نظام اسلامی کاملاً برخاسته از آموزه‌های دینی و قرآنی است.

وی با تبیین معنای جمهوریت در نظام اسلامی گفت: جمهوریت نظام اسلامی به این معناست که توده مردم پای کار دین باشند. اگر توده مردم پای کار دین نیایند، حاکمیت با زور، ضرب، قهر و غلبه و با الزام، اجبار و اکراه نمی‌تواند مردم را پای کار دین بیاورد.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری خاطرنشان کرد: مدل حکومت اسلامی این نیست که حاکمی از بالا با الزام و قهر، امور را پیش ببرد؛ بلکه مردم باید به میدان بیایند و در تحقق اهداف دینی مشارکت کنند.

پیامبران برای قیام مردم به عدالت مبعوث شدند

وی با استناد به آیه ۲۵ سوره حدید، به تبیین مبنای قرآنی نقش مردم در تحقق عدالت پرداخت و گفت: آیه شریفه می‌فرماید: «لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَیِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْکِتَابَ وَالْمِیزَانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ». خداوند می‌فرماید ما پیامبران را با دلایل روشن فرستادیم و همراه آنان کتاب و میزان نازل کردیم تا مردم به عدالت قیام کنند.

وی تصریح کرد: داستان این نبوده است که پیامبران بیایند و به‌تنهایی جوامع را اصلاح کنند؛ بلکه پیامبران آمده‌اند تا مردم قیام به قسط کنند و جوامع را اصلاح کنند. این کار باید به‌وسیله مردم صورت بگیرد و معنای جمهوریت همین است.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با تأکید بر تفاوت این مفهوم با دموکراسی غربی اظهار کرد: این مفهوم با دموکراسی غربی فاصله زیادی دارد. مردم مؤمن باید در صحنه حضور داشته باشند، پای کار دین و ولی دین و امام جامعه بایستند و حاکمیت دین به‌وسیله مردم اعمال شود. این مسئله بسیار مهم است.

وی با اشاره به کلام امیرالمؤمنین علی(ع) در خطبه سوم نهج‌البلاغه، معروف به خطبه شقشقیه، اظهار کرد: یکی از شواهد این موضوع، سخن امیرالمؤمنین(ع) است که فرمودند: «لَوْلَا حُضُورُ الْحَاضِرِ وَقِیَامُ الْحُجَّةِ بِوُجُودِ النَّاصِرِ». امیرالمؤمنین(ع) فرمودند اگر حضور شما مردم نبود، اگر شما نمی‌آمدید و پاشنه در خانه مرا نمی‌کندید و آمادگی خود را برای نصرت و یاری من اعلام نمی‌کردید، من افسار خلافت را بر گردن آن می‌انداختم و مسئولیت امامت امت را بر عهده نمی‌گرفتم.

وی افزود: اینکه امیرالمؤمنین(ع) احساس وظیفه می‌کند پیشوایی مردم را بر عهده بگیرد، به این دلیل است که مردم اقبال کرده‌اند، به میدان آمده‌اند و از ایشان خواسته‌اند. بنابراین، حضور و اقبال مردمی در این مسئله نقش اساسی دارد.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با تبیین وظیفه حاکمان در نظام اسلامی بیان کرد: کار حاکمان این نیست که با الزام، اعمال قدرت، قهر و غلبه یا سرنیزه، مردم را به میدان بیاورند؛ بلکه وظیفه آنان ایجاد فرهنگ دینی، گفتمان دینی و گسترش ایمان دینی در میان مردم است تا مردم خود برخیزند، پای کار دین بیایند و امور جامعه اسلامی را پیش ببرند.

وی تأکید کرد: این معنای جمهوریت است که در کنار اسلامیت قرار می‌گیرد. اسلام را نمی‌توان با زور پیاده کرد؛ بلکه باید آن را از طریق تبیین، اقناع، گفتمان، ایجاد ایمان و برانگیختن مردم از درون و با خودانگیختگی گسترش داد. مردم‌سالاری دینی، ترکیبی است که کاملاً از آیات قرآن برخاسته است.

بسیج؛ مهم‌ترین مصداق جمهوریت در جامعه اسلامی

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با اشاره به دیدگاه امام شهید درباره نسبت جمهوریت و حضور مردم گفت: خداوند امام شهید ما را رحمت کند؛ ایشان می‌فرمودند وقتی از جمهوری سخن گفته می‌شود، بعضی گمان می‌کنند مهم‌ترین مصداق جمهوریت، انتخابات است؛ زیرا در دنیای غرب، دموکراسی عمدتاً در پای صندوق‌های رأی خود را نشان می‌دهد.

وی افزود: اما حضرت آقا می‌فرمودند در جامعه ما مهم‌ترین مصداق جمهوریت، انتخابات نیست؛ بلکه مهم‌ترین مصداق جمهوریت، حضور مردم است.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری تصریح کرد: مهم‌ترین مصداق جمهوریت در جامعه اسلامی، بسیج است. بسیج یعنی حضور مردم پای کار همه مسائل جامعه اسلامی برای حرکت به سوی آرمان‌ها و ارزش‌های دینی.

وی ادامه داد: مردم‌سالاری یعنی مردم رهبری کنند، مردم مبعوث شوند و مردم امامت کنند. این تعابیر را در سخنان سه امام خود مشاهده می‌کنیم؛ امام راحل از «امامت امت» سخن گفتند، امام شهید تعبیر «بعثت مردم» را مطرح کردند و امام رشید و حیّ ما نیز از «رهبری مردم» سخن گفتند.

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه خاطرنشان کرد: مردم باید پای کار باشند و در صحنه حضور داشته باشند. البته انتخابات نیز یکی از مصادیق حضور مردم است، اما نباید مفهوم جمهوریت را به انتخابات محدود کرد.

بسیج را نباید به ساختار سازمانی محدود کرد

وی در ادامه با اشاره به برداشت محدودکننده‌ای که گاهی از مفهوم بسیج صورت می‌گیرد، اظهار کرد: وقتی کلمه بسیج به میان می‌آید، ذهن برخی افراد به سمت سازمان مشخصی می‌رود که ذیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و با آرایش و ترکیب خاصی شکل گرفته است.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری افزود: درست است که سازمان مشخصی به نام سازمان بسیج وجود دارد و ذیل یک نهاد تعریف شده است، اما باید توجه کرد که حقیقت معنای بسیج چیست. حقیقت بسیج، حضور توده مردم در میدان است. این حضور مردمی باید سازمان‌دهی شود و از ظرفیت آن استفاده شود؛ سازمان بسیج نیز باید وظیفه خود را در این زمینه انجام دهد، اما حقیقت بسیج به آن سازمان منحصر نمی‌شود.

وی با تأکید بر اینکه گروه‌های جهادی از مصادیق واقعی بسیج هستند، بیان کرد: تمام گروه‌های جهادی، به معنای واقعی کلمه بسیجی‌اند؛ زیرا روح معنای بسیج، حضور مردم در میدان است و این حقیقت در همه گروه‌های جهادی وجود دارد.

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه ادامه داد: گروه‌هایی که در روستاها جهاد عمرانی می‌کنند، کسانی که در جهاد دانشگاهی و جهاد علمی مشارکت دارند و افرادی که در عرصه جهاد سازندگی فعالیت می‌کنند، همگی از مصادیق بسیج هستند؛ زیرا مردمی هستند که به میدان آمده‌اند و مجاهدانه یکی از نیازهای جامعه را برطرف می‌کنند.

وی افزود: تمام گروه‌های تبلیغی که به‌صورت خودجوش و خودانگیخته در نقاط مختلف کشور فعالیت فرهنگی می‌کنند نیز از همین حقیقت برخوردارند؛ چراکه نیروی مردمی به میدان آمده و پای کار نیاز جامعه اسلامی ایستاده است.

بسیجی‌گری را نباید کلیشه‌ای معنا کرد

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با تأکید بر ضرورت پرهیز از محدود کردن مفهوم بسیجی به عضویت رسمی در یک سازمان گفت: نباید بسیجی را به‌صورت کارتونی و کلیشه‌ای معنا کنیم و آن را فقط به کسانی محدود کنیم که کد پرسنلی یا پرونده رسمی در سپاه پاسداران و سازمان بسیج دارند.

وی خاطرنشان کرد: البته آن سازمان و افرادی که در آن عضویت دارند، مصداق بسیج هستند؛ اما علاوه بر آنان، روح و حقیقت بسیج در همه کسانی وجود دارد که با احساس مسئولیت، برای رفع نیازهای جامعه اسلامی به میدان می‌آیند.

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با اشاره به رهنمودهای امام شهید درباره حقیقت بسیج اظهار کرد: این نکته از ارشادات صریح رهبر شهید ماست که بسیج یک تعین و سازمان دارد و در کنار آن، یک حقیقت، روح و جوهر نیز دارد.

وی افزود: جوهر معنای بسیج، حضور توده مردم در جامعه و پای کار نیازهای نظام بودن است. سازمان بسیج نیز ساختار و سازمان آن را تشکیل می‌دهد و باید این ظرفیت‌ها را جمع‌آوری و سازمان‌دهی کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری ادامه داد: ممکن است عنوان این مجموعه‌ها متفاوت باشد؛ یک جا گروه جهادی، جای دیگر گروه تبلیغی، کانون فرهنگی یا حتی یک نهاد و مجموعه غیردولتی باشد که به‌صورت خودجوش فعالیت می‌کند و ناظر به نیازهای جامعه است؛ اما اگر مجموعه‌ای احساس رسالت کرده، مسئله‌ای را در جامعه دیده و برای حل آن به میدان آمده باشد، از حقیقت بسیج برخوردار است.

کنشگران حل مسئله جمعیت و اقتصاد مقاومتی نیز مصداق بسیج هستند

وی با اشاره به نمونه‌هایی از فعالیت‌های مردمی در عرصه‌های مختلف اجتماعی بیان کرد: اکنون در جامعه ما افرادی هستند که پس از ابراز نگرانی امام شهید درباره مسئله جمعیت، گروه‌هایی تشکیل داده‌اند و برای حل مسئله جمعیت کنشگری می‌کنند. این فعالان و کنشگران حقیقتاً بسیجی‌اند؛ زیرا نیازی را مشاهده کرده‌اند و پای کار آن آمده‌اند و نیروی خود را برای رفع آن به میدان آورده‌اند.

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه افزود: گروه‌هایی نیز درباره اقتصاد مقاومتی فعالیت می‌کنند که آنان هم بسیجی هستند. مجموعه‌هایی که برای موضوع امر به معروف و نهی از منکر کار می‌کنند، گروه‌هایی که برای حل مسئله عفاف و حجاب و مبارزه با منکرات و مسائل اخلاقی فعالیت دارند، همگی مصداق بسیج‌اند.

وی تصریح کرد: خلاصه اینکه تمام انرژی مردمی که برای رفع نیازهای جامعه اسلامی به میدان می‌آید، حقیقت معنای بسیج را در خود دارد؛ فارغ از اینکه نام و عنوان آن مجموعه چه باشد.

احساس مسئولیت اجتماعی، جوهر دینداری و مؤمنانه زیستن است

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با تأکید بر اینکه روح بسیج با حقیقت ایمان و دینداری پیوند دارد، اظهار کرد: این جوهر، در حقیقت جوهر تدین و مؤمنانه زیستن است؛ احساس مسئولیت اجتماعی و دغدغه‌مندی نسبت به مسائل جامعه اسلامی.

وی ادامه داد: همان‌طور که عرض کردم، این مسئولیت از بدو بلوغ و تحت عنوان امر به معروف و نهی از منکر بر عهده ما واجب شده است؛ اما چون گاهی این واژه‌ها را به‌صورت کلیشه‌ای، کارتونی و مکانیکی معنا می‌کنیم، از حقیقت و فرهنگ قرآنی آن فاصله می‌گیریم.

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه خاطرنشان کرد: امر به معروف و نهی از منکر فقط این نیست که در خیابان به یک بانوی بی‌حجاب تذکر بدهید؛ روح امر به معروف و نهی از منکر یعنی احساس مسئولیت نسبت به مسائل اجتماعی و اینکه برای اصلاح جامعه پیرامونی خود کاری انجام دهید.

وی افزود: انسان باید ببیند چه کاری از دستش برمی‌آید و همان را انجام دهد. برای اصلاح جامعه باید به میدان آمد و هرکس به اندازه توان خود مسئولیت بپذیرد.

جمعیت و تربیت نسل می‌تواند مصداق کنشگری بسیجی باشد

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با اشاره به موضوع جمعیت و نقش‌آفرینی خانواده‌ها در پاسخ به نیازهای جامعه اسلامی اظهار کرد: برای مثال، بانویی که پس از اطلاع از دغدغه امام جامعه درباره مسئله جمعیت و شنیدن هشدار ایشان درباره این موضوع، تصمیم می‌گیرد فرزندان بیشتری به دنیا بیاورد، حقیقتاً بسیجی است.

وی افزود: این بانوی مؤمن نیز همانند سربازی است که به‌صورت داوطلبانه به جبهه رفته و از مرزهای جامعه اسلامی دفاع می‌کند؛ سربازی که در سرما و گرما در سنگر می‌نشیند و مشکلات را تحمل می‌کند. چه تفاوتی میان این دو وجود دارد؟ این بانوی مؤمن نیز در حال جهاد است؛ جهاد فرزندآوری.

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه ادامه داد: چنین بانویی از آسایش، خواب، زیبایی و راحتی خود می‌گذرد تا به اندازه‌ای که می‌تواند، دغدغه امام جامعه را برطرف کند. این نیز عین حضور در میدان است.

وی با تأکید بر اینکه هرکس باید نیازهای جامعه اسلامی را بشناسد و متناسب با توان خود وارد عمل شود، تصریح کرد: نگاه کنید و ببینید اسلام از کجا آسیب می‌بیند و چه چیزی جامعه ما را در معرض خطر قرار داده است؛ سپس برای آن کاری انجام دهید. برای اسلام کاری کنید و برای ارتقای جایگاه شیعه در جهان تلاش کنید.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری افزود: یک نفر قلم دارد و می‌تواند بنویسد، دیگری قدرت بیان دارد و می‌تواند سخن بگوید، کسی می‌تواند فرزند بیاورد و دیگری می‌تواند فرزند تربیت کند؛ فردی از مال خود استفاده می‌کند و دیگری از جان و انرژی خود. یکی فعالیت نظامی انجام می‌دهد، دیگری کار اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و فعالیت‌های دیگر را بر عهده می‌گیرد. هرکس باید ببیند چه کاری از دستش برمی‌آید و همان را انجام دهد.

حضور شبانه مردم در خیابان‌ها؛ جلوه‌ای از وفاداری و روحیه بسیجی

وی با اشاره به استمرار حضور شبانه مردم در خیابان‌ها و اجتماعات مردمی اظهار کرد: اکنون این مقدار از حضور عمومی میان مردم رواج پیدا کرده است که شب‌ها به خیابان بیاییم، پرچم به دست بگیریم و با حضور حماسی خود، وفاداری و تعلقمان را به اسلام، مکتب و ولایت نشان دهیم.

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه افزود: این حضور حماسی که اکنون به ۹ ماه نزدیک می‌شود، یکی از مصادیق بسیج است؛ چراکه مردم با حضور خود نشان می‌دهند که پای کار اسلام، مکتب و ولایت ایستاده‌اند.

وی در جمع‌بندی مفهوم بسیج تأکید کرد: بسیج یعنی حضور توده مردم و به میدان آوردن انرژی مردم برای نیازهای دین و مسائل جامعه. این همان حقیقتی است که باید آن را بشناسیم و در عرصه‌های مختلف به کار بگیریم.

ملت ایران با روحیه بسیجی، اسلام و انقلاب را حفظ کرده است

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با اشاره به هفته بسیج و نقش‌آفرینی ملت ایران در حفظ نظام اسلامی اظهار کرد: ما در هفته بسیج قرار داریم و الحمدلله رب‌العالمین، ملت و امت ما تا امروز با همین روحیه مجاهدانه، حماسی و بسیجی خود، اسلام را حفظ کرده، انقلاب را نگه داشته، نظام ولایی را حفظ کرده و پای کار ولایت ایستاده است.

وی افزود: همین روح اخلاص و مجاهدت بسیجی است که امدادهای الهی را جلب کرده است. خطرات بزرگی در برابر کشور ما قرار گرفت که هرکدام از آنها به‌تنهایی برای برانداختن یک حکومت و نظام سیاسی کافی بود؛ اما در برابر همه این توطئه‌ها، دسیسه‌ها، دشمنی‌ها و خباثت‌ها، الحمدلله مشمول عنایات ویژه الهی شدیم.