هر سال با نزدیک شدن به پایان نوامبر، تبلیغات «جمعه سیاه» در سراسر جهان آغاز می‌شود.

به گزارش خبرگزاری مهر، تابناک نوشت: ریشه بلک‌فرایدی به فیلادلفیای دهه ۱۹۵۰ برمی‌گردد. پلیس این شهر این عبارت را برای روز پس از شکرگزاری به کار می‌برد، چون خریداران حومه و گردشگران پیش از مسابقه سالانه فوتبال آمریکایی ارتش و نیروی دریایی شهر را پر می‌کردند. پلیس نمی‌توانست مرخصی بگیرد و باید ساعت‌های طولانی‌تری کار می‌کرد. در اوایل دهه ۱۹۶۰ رسانه‌های محلی هم این اصطلاح را به کار بردند، و تلاش برای جایگزین کردن آن با «Big Friday» (جمعه بزرگ) ناکام ماند.

آیا جمعه سیاه روز «سودآوری» فروشگاه‌هاست؟

روایت مشهور می‌گوید فروشگاه‌ها در این روز از زیان (ثبت قرمز) به سود (ثبت سیاه) می‌رسند. این توضیح خوشایند بعدها رواج یافت، اما شواهدی نشان نمی‌دهد که این روز واقعاً نقطه ورود فروشگاه‌ها به سود باشد. عبارت «جمعه سیاه» حتی قدیمی‌تر از این‌هاست. نخستین کاربرد ثبت‌شده‌اش برای سقوط بازار طلای آمریکا در ۲۴ سپتامبر ۱۸۶۹ بود. دو سرمایه‌گذار، جی گولد و جیم فیسک، با خرید گسترده طلا قصد بالا بردن قیمت را داشتند. این ماجرا ربطی به خرید پس از شکرگزاری ندارد.

از یک روز شلوغ تا مناسبتی جهانی

فروشندگان آمریکایی به‌تدریج ظرفیت این روز را دیدند: مردم تعطیل بودند و خریدهای کریسمس تازه آغاز می‌شد. تخفیف‌ها گسترش یافت، با رشد تجارت الکترونیک و حضور برندهای بین‌المللی اصطلاح از مرزهای آمریکا گذشت و رویدادهایی مثل «سایبر ماندی» (دوشنبه پس از آن، با تمرکز بر خرید اینترنتی) کنارش شکل گرفت. بلک‌فرایدی تاریخ ثابت ندارد و جمعه پس از شکرگزاری (چهارمین پنجشنبه نوامبر) برگزار می‌شود. امسال شکرگزاری ۲۶ نوامبر است و بلک‌فرایدی ۲۰۲۶ جمعه ۲۷ نوامبر (۶ آذر ۱۴۰۵) خواهد بود. این روز تعطیل رسمی نیست، بلکه مناسبتی تجاری است.

بلک‌فرایدی در ایران؛ تخفیف واقعی یا قیمت‌گذاری نمایشی؟

بلک‌فرایدی از اوایل دهه ۹۰ شمسی به بازار ایران آمد و حالا فروشگاه‌های اینترنتی و برخی کسب‌وکارهای سنتی هم کمپین‌های خود را با این نام برگزار می‌کنند. اما در ایران پدیده‌ای تکرارشونده همراهش شده: شکایت از تخفیف‌های صوری. الگوی شکایت مشخص است: قیمت برخی کالاها چند روز پیش از حراج بالا می‌رود تا در روز حراج با «تخفیف ساختگی» به قیمت واقعی، یا حتی بالاتر، فروخته شود. به نقل از گزارشی در تابناک، یک فروشگاه اینترنتی ماشین اصلاحی را با «تخفیف» از قیمت ۱٫۲۹۰٬۰۰۰ تومان عرضه کرد، در حالی که قیمت پیش از حراج آن ۷۳۹ هزار تومان بود.

مسئولان اصناف هم این تخلف را تأیید کرده‌اند: رئیس اتاق اصناف البرز رایج‌ترین تخلف را همین افزایش اولیه قیمت و سپس تخفیف بالا دانسته و آن را گران‌فروشی و تقلب خوانده است. نظارت بر قیمت‌گذاری و تخفیف‌ها با اتاق اصناف، اتحادیه‌ها و بازرسان وزارت صمت است. اما این به معنای صوری بودن همه تخفیف‌ها نیست. برگزار شدن یک کمپین با واقعی بودن تخفیف تک‌تک محصولاتش دو موضوع جداگانه است. تخفیف‌های واقعی هم هست، ولی تشخیصشان با خریدار است. در شرایط نوسان ارز و تورم، اثبات تخفیف صوری هم سخت‌تر می‌شود، چون بخشی از تغییر قیمت‌ها واقعی است. به همین دلیل خریداران ایرانی با مقایسه و ردیابی قیمت‌ها تخفیف‌های کاذب را زود افشا می‌کنند.

چطور تخفیف را بسنجیم؟

-قیمت کالا را چند هفته قبل از حراج ثبت کنید و با قیمت روز حراج بسنجید.

-همان مدل را در چند فروشگاه معتبر مقایسه کنید.

-مبلغ نهایی پرداختی را ببینید (هزینه ارسال و سایر هزینه‌ها).

-از ابزارهای نمودار تاریخچه قیمت استفاده کنید.

بلک‌فرایدی بیش از آنکه مناسبتی تاریخی باشد، نمادی از گسترش فرهنگ مصرف در جهان است؛ پدیده‌ای که از ازدحام فیلادلفیا شروع شد و امروز به رویدادی جهانی تبدیل شده. در ایران، پرسش اصلی دیگر این نیست که تخفیف هست یا نه، بلکه این است که قیمت پیش از حراج چه بوده است.