اداره هوانوردی فدرال آمریکا جمعه شب در پی ۵ ساعت اختلال سراسری در تمامی پروازهای این کشور اعلام کرد که پس از لغو دستور توقف سراسری پروازها، هواپیماها می‌توانند مجددا اجازه برخاستن داشته باشند اما با وجود لغو این دستور، شرکت‌های هواپیمایی نمی‌توانند بلافاصله به فعالیت عادی بازگردند؛ زیرا شمار زیادی از هواپیماها و خدمه پروازی آنها در موقعیت مکانی مناسب قرار ندارند.
مقامات دولت ترامپ علت این توقف را «فشار بیش از حد» بر سیستم‌های «فرسوده» و «قدیمی» عنوان کرده اند اما لغو و تاخیرهای گسترده پروازها در فرودگاه‌ها، موجی از آشفتگی و نارضایتی شدید را در میان مسافران ایجاد کرده است.
اداره هوانوردی فدرال بعدازظهر جمعه دستور توقف تمام پروازها در سراسر آمریکا را صادر کرد. این تصمیم موجب تغییر مسیر صدها پرواز شد. مقام های مسئول، دلیل این اقدام را «شرایطی فوق العاده» ناشی از اختلال در ارتباطات مراکز منطقه ای کنترل ترافیک هوایی اعلام کردند.
مارک وین مولین، وزیر امنیت داخلی آمریکا جمعه شب به وقت محلی در گفت وگو با خبرنگاران در کاخ سفید گفت، ورود برخی فناوری های جدید به سامانه قدیمی کنترل ترافیک هوایی، موجب وارد شدن فشار بیش از حد به این سامانه شده است. او احتمال وقوع مجدد اختلال درسیستم پروازی را رد نکرد.
این نخستین بار از ژانویه ۲۰۲۳ بود که دستور توقف سراسری پروازها صادر می شد. در آن زمان، نقص فنی در یکی از سامانه های رایانه ای اصلی اداره هوانوردی فدرال موجب اختلال در پروازها شده بود. همچنین این دومین مورد از زمان پیامدهای حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ به شمار می رود.
رسانه های آمریکایی از جمله آسوشیتدپرس اعلام کردند، هیچ نشانه ای وجود نداشت که اختلال ارتباطی اخیر با حمله سایبری مرتبط باشد. با این حال، پیامدهای آن گسترده بود و برنامه پروازی احتمالا هزاران پرواز را دست کم تا اواخر شامگاه جمعه مختل کرد و برنامه سفر مسافران را بر هم زد.
مقام آمریکایی هنوز نشانه ای از اقدام خرابکارانه وجود ندارد
«مارک‌وین مولین» وزیر امنیت داخلی آمریکا در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا می توان احتمال حمله سایبری یا اختلال ناشی از هوش مصنوعی خارج از کنترل را رد کرد و گفت: «در حال حاضر هیچ چیز کاملا قطعی نیست، اما به نظر نمی رسد چنین اتفاقی رخ داده باشد.»
او افزود هیچ رد و نشانه ای از وقوع حمله وجود ندارد و شواهد اولیه نشان می دهد اختلال ماهیتی «فنی و مکانیکی» داشته است. به گفته او، مقام های مسئول همچنان در حال بررسی علت اصلی حادثه هستند.
بر اساس آمار شرکت تحلیل داده های هوانوردی سیریوم، تا آن زمان دست کم مسیر ۸۲۷ پرواز تغییر کرده بود. تا ساعت ۷:۰۵ عصر به وقت شرق آمریکا، ۶۷۰ پرواز به فرودگاه مبدا خود بازگردانده شده و ۱۵۷ پرواز نیز به فرودگاه دیگری هدایت شده بودند.
از جمله فرودگاه هایی که شمار زیادی از پروازها به آنها تغییر مسیر داده بودند، می توان به فرودگاه بین المللی دالس واشنگتن، فرودگاه بین المللی لس آنجلس، فرودگاه بین المللی سینسیناتی و کنتاکی شمالی و فرودگاه بین المللی نشویل اشاره کرد.
قرار بود پس از ساعت ۴ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا، حدود ۱۱ هزار پرواز حامل بیش از ۱.۵ میلیون مسافر از فرودگاه های سراسر آمریکا انجام شود؛ موضوعی که احتمال لغو پروازهای بیشتر و تغییر مسیر هواپیماها را افزایش می داد.
بعدازظهر جمعه، مسافرانی که از بخش بازرسی امنیتی فرودگاه بین المللی اوهر شیکاگو عبور می کردند، با مشاهده نمایشگرهایی که تاخیر گسترده پروازها را نشان می دادند، از دستور توقف سراسری پروازها مطلع شدند.
برخی از مسافران با دوستان و اعضای خانواده خود تماس گرفتند و درباره ماندن در شیکاگو برای یک شب یا پیدا کردن راهی دیگر برای رسیدن به مقصد گفت وگو کردند.
سرگردانی تیم های ورزشی و تاخیر در پروازهای باری
تیم های بسکتبال ان بی ای، هاکی ان اچ ال و تیم های دانشگاهی در حالی که تلاش می کردند به مقصدهای خود برسند، در فرودگاه ها سرگردان شدند. تیم های لیگ فوتبال آمریکایی ان اف ال نیز نگران بودند که آیا این مشکل به موقع برطرف خواهد شد تا بتوانند برای مسابقات آخر هفته خود سفر کنند یا خیر.
پروازهای باری نیز تحت تاثیر دستور توقف پروازها قرار گرفتند. شرکت فدکس، بزرگ ترین شرکت هواپیمایی باری جهان، اعلام کرد برای اجرای برنامه های جایگزین و به حداقل رساندن اختلال های احتمالی آمادگی دارد.
بر اساس اعلام گروه تجاری ایرلاینز فور آمریکا، شرکت های هواپیمایی این کشور روزانه حدود ۶۱ هزار تن کالا، از نامه گرفته تا بسته های پستی، را به بیش از ۲۲۰ کشور جهان ارسال می کنند و از آنها تحویل می گیرند.
با وجود دستور توقف سراسری پروازهای اداره هوانوردی فدرال، شرکت اسپیس ایکس بعدازظهر جمعه موشک استارشیپ خود را از تگزاس در قالب تازه ترین پرواز آزمایشی آن به فضا پرتاب کرد.
تلاش برای نوسازی فناوری های قدیمی
وزیر امنیت داخلی آمریکا پیشتر گفته بود بازرسان بررسی خواهند کرد که آیا میان این اختلال و اجرای سراسری یک سامانه جدید مبتنی بر هوش مصنوعی از سوی اداره هوانوردی فدرال ارتباطی وجود دارد یا خیر. این سامانه برای شناسایی مشکلات و تغییر مسیر هواپیماها طراحی شده است.
با این حال، سامانه یادشده در یک مرکز در نزدیکی واشنگتن دی سی فعالیت می کند و صرفا پیشنهادهایی را برای مراکز کنترل ترافیک هوایی ارسال می کند.
دولت آمریکا از زمان تصویب بودجه ۱۲.۵ میلیارد دلاری این طرح از سوی کنگره در سال گذشته، تلاش برای نوسازی فناوری های فرسوده مورد استفاده کارکنان کنترل ترافیک هوایی را آغاز کرده است. در چارچوب این طرح، کیلومترها سیم مسی قدیمی با کابل های فیبر نوری جایگزین شده اند و سامانه های رادیویی قدیمی نیز به تدریج در فرودگاه های سراسر کشور در حال تعویض هستند.
با این حال، بخش زیادی از این پروژه همچنان باقی مانده است. شان دافی، وزیر حمل ونقل آمریکا، اعلام کرده برای تکمیل این طرح ۳۰ میلیارد دلار دیگر مورد نیاز است و کاخ سفید نیز رایزنی با کنگره برای تصویب این بودجه را آغاز کرده است.
استیو آرویو، کارشناس ایمنی هوانوردی نیز به آسوشیتدپرس گفت این مشکل شباهت زیادی به اختلال ارتباطی منطقه ای در مراکز کنترل ترافیک هوایی در ماه سپتامبر داشت که موجب آشفتگی صدها پرواز در منطقه شمال شرق آمریکا شد؛ با این تفاوت که اختلال این بار در مقیاس سراسری رخ داده است.
به گفته او، این مشکل ممکن است با فناوری های فرسوده مورد استفاده کارکنان کنترل ترافیک هوایی مرتبط باشد.
آرویو، خلبان سابق شرکت هواپیمایی یونایتد، گفت: «اگر چنین امکانی وجود نداشته باشد، چه به دلیل فرسودگی سیم کشی های قدیمی و چه به هر علت دیگری، چاره ای جز متوقف کردن هواپیماها روی زمین ندارید. نباید اجازه دهید هواپیماها به پرواز درآیند، در حالی که ممکن است نتوانید با آنها ارتباط برقرار کنید.»
او افزود دستور توقف پروازهای روز جمعه با دستور مشابه پس از حملات ۱۱ سپتامبر تفاوت داشت؛ زیرا در این مورد به هواپیماها دستور داده نشد فورا فرود بیایند و خلبانان احتمالا همچنان امکان برقراری ارتباط با مسئولان کنترل زمینی فرودگاه ها را داشتند.
بزرگ‌ترین توقف پروازها از زمان حملات ۱۱ سپتامبر در آمریکا
«رابرت ال ساموالت» رئیس پیشین هیات ملی ایمنی حمل‌ونقل در آمریکا نیز به شبکه خبری سی‌بی‌اس گفت: از زمان حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، چنین توقف گسترده‌ای در پروازها در آمریکا سابقه نداشته است. «واقعا باورنکردنی است که چنین اتفاقی در عصر حاضر رخ می‌دهد.»
او افزود: در سال ۲۰۲۳ نیز توقف کوتاه‌مدتی در پروازها رخ داده بود که تنها چند ساعت به طول انجامید. هنوز مشخص نیست دقیقاً چه مشکلی پیش آمده است، اما ۲۲ مرکز کنترل ترافیک هوایی در ایالات متحده وجود دارد که در ارتفاعات بالا قرار دارند و هواپیماها را زمانی که در ارتفاعی بالاتر از ۳۰۴۸ تا ۳۶۵۷ متر پرواز می‌کنند، هدایت می‌کنند.
این مقام سابق آمریکایی اضافه کرد: : «به نظر می‌رسد اختلالات در همین مراکز رخ داده است. اداره هوانوردی فدرال متوجه شده که مشکلی وجود دارد؛ بنابراین اقدام درستی انجام داده است که اعلام کرده تا زمان رفع این مشکل، هیچ هواپیمایی اجازه برخاستن ندارد.»
وی تصریح کرد: «بدیهی است که هرگاه توانایی برقراری ارتباط با مرکز کنترل ترافیک هوایی کاهش یابد، بلافاصله مشکلی ایجاد می‌شود. بنابراین، به نظر من اقدام این اداره کاملا درست است؛ چرا که اجازه نمی‌دهند ترافیک هوایی بیشتری وارد سیستمی شود که در شرایط فعلی، هم‌اکنون نیز تحت فشار زیادی قرار دارد.»