یک زن ۴۷ ساله در آلمان که به سه بیماری خودایمنی مختلف مبتلا بود، پس از دریافت یک درمان آزمایشی که سیستم ایمنی بدن را عملاً بازتنظیم می‌کند، به بهبودی کامل رسید.

به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس‌الرت؛ این بیمار پیش از درمان برای کنترل بیماری‌هایش به تزریق روزانه خون نیاز داشت. دو مورد از بیماری‌های او مستقیماً سلول‌های خونی را تحت تأثیر قرار می‌دادند.

پزشکان برای درمان او از روش سلول‌درمانی CAR-T استفاده کردند؛ روشی که در آن ابتدا تعدادی از سلول‌های ایمنی بدن بیمار گرفته می‌شود، سپس در آزمایشگاه به‌گونه‌ای تغییر داده می‌شوند که هدف مشخصی را بهتر شناسایی و نابود کنند و در نهایت دوباره به بدن بازگردانده می‌شوند.

بر اساس گزارشی که در مجله علمی «Med» منتشر شده است، علائم بیمار تنها چند هفته پس از درمان بهبود یافت و او دیگر به تزریق خون نیاز نداشت. این وضعیت حتی نزدیک به یک سال پس از درمان نیز ادامه داشت.

فابیان مولر، متخصص خون در بیمارستان دانشگاه ارلانگن آلمان، می‌گوید این روش توانست هر سه بیماری خودایمنی را به‌طور هم‌زمان مهار کند. به گفته او، این زن پس از بیش از ۱۰ سال بیماری، اکنون بدون نیاز به درمان دارویی در مرحله فروکش بیماری قرار دارد و توانسته است تا حد زیادی به زندگی عادی بازگردد.

این زن به چه بیماری‌هایی مبتلا بود؟

بیماری اصلی او کم‌خونی همولیتیک خودایمنی بود؛ اختلالی نادر که در آن سیستم ایمنی به اشتباه به گلبول‌های قرمز خون حمله می‌کند و آن‌ها را از بین می‌برد.

او همچنین به دو بیماری خودایمنی دیگر مبتلا شده بود:

ترکیب این سه بیماری باعث شده بود بیمار هر روز به تزریق خون نیاز داشته باشد و برای پیشگیری از تشکیل لخته نیز مرتب داروهای رقیق‌کننده خون مصرف کند.

او طی سال‌ها ۹ نوع درمان مختلف را امتحان کرده بود، اما هیچ‌کدام نتوانسته بودند بهبودی پایدار ایجاد کنند.

درمان CAR-T چگونه عمل کرد؟

سلول‌درمانی CAR-T بیشتر به دلیل کاربرد آن در درمان برخی سرطان‌ها شناخته شده است. در این روش، به‌جای استفاده از شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی، سلول‌های ایمنی خود بیمار برای شناسایی و حمله به یک هدف مشخص تقویت می‌شوند.

در این بیمار، پژوهشگران دریافتند که منشأ اصلی مشکلات، سلول‌های B سیستم ایمنی هستند؛ سلول‌هایی که وظیفه تولید پادتن را بر عهده دارند.

این سلول‌ها از کنترل خارج شده بودند و به سیستم ایمنی فرمان می‌دادند به گلبول‌های قرمز، پلاکت‌ها و بافت‌های سالم بدن حمله کند.

پژوهشگران سلول‌های T بیمار را جدا کردند و آن‌ها را به‌گونه‌ای مهندسی کردند که پروتئینی به نام CD19 را روی سطح سلول‌های B شناسایی و نابود کنند. سپس این سلول‌های تقویت‌شده دوباره به جریان خون بیمار تزریق شدند.

نتایج درمان چگونه بود؟

نتایج بسیار سریع و چشمگیر بود:

سطح هموگلوبین که پیش‌تر به‌شدت کاهش یافته بود، به محدوده طبیعی بازگشت. تعداد پلاکت‌ها نیز به ثبات رسید و پادتن‌های عامل تشکیل لخته خون کاهش یافتند و در نهایت دیگر قابل شناسایی نبودند.

به گفته مولر، پس از بیش از ۱۰ سال بیماری، شاخص‌های خونی این بیمار تنها طی چند هفته طبیعی شدند.

حدود ۳۲۲ روز پس از درمان، سلول‌های B دوباره در بدن بیمار ظاهر شدند؛ اما تقریباً همه آن‌ها از نوع نابالغ یا «نایو» بودند و حافظه ایمنی قبلی را نداشتند. بنابراین، دیگر به سلول‌های سالم بدن حمله نمی‌کردند.

در همین زمان، بیمار توانست مصرف داروهای پیشگیری از لخته شدن خون را نیز متوقف کند، بدون اینکه نشانه‌ای از تشکیل مجدد لخته مشاهده شود.

او همچنین دچار برخی عوارض جدی احتمالی CAR-T، مانند سندرم آزادسازی سیتوکین یا آسیب عصبی نشد. البته آنزیم‌های کبدی او اندکی افزایش یافته و تعداد پلاکت‌ها نیز کمی کاهش پیدا کرده بود که احتمالاً می‌توانست با درمان‌های قبلی مرتبط باشد.

آیا این روش برای سایر بیماران نیز مؤثر است؟

پژوهشگران پیش‌تر نیز از سلول‌درمانی CAR-T برای درمان برخی بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس، میوزیت و اسکلروز سیستمیک استفاده کرده بودند و در تعدادی از بیماران نتایج امیدوارکننده‌ای به دست آورده بودند.

همچنین در مطالعه‌ای که در ماه ژانویه منتشر شد، ۱۱ بیمار مبتلا به کم‌خونی همولیتیک خودایمنی که به درمان‌های قبلی پاسخ نداده بودند، پس از دریافت یک نوبت CAR-T به بهبودی کامل رسیدند. البته دو نفر از آن‌ها حدود هشت ماه بعد دوباره دچار عود بیماری شدند و با درمان دیگری بهبود یافتند.

با این حال، متخصصان تأکید می‌کنند که گزارش جدید تنها مربوط به یک بیمار است و نمی‌توان از نتایج آن درباره اثربخشی قطعی این روش برای همه بیماران نتیجه‌گیری کرد.

کریستینا پاسکوال ایزکوئیردو، متخصص خون که در این پژوهش مشارکت نداشته است، می‌گوید این گزارش شواهد اولیه امیدوارکننده‌ای ارائه می‌دهد، اما برای تأیید نتایج به مطالعات گسترده‌تر و پیگیری طولانی‌مدت بیماران نیاز است.

به گفته او، این یافته‌ها نشان می‌دهند که درمان CAR-T با هدف قرار دادن سلول‌های B می‌تواند حتی در موارد بسیار مقاوم به درمان، چند بیماری خودایمنی را به‌طور هم‌زمان وارد مرحله فروکش کند.

پژوهشگران امیدوارند در آینده بتوان از این روش در مراحل زودتر بیماری‌های خودایمنی شدید استفاده کرد تا از عوارض ناشی از سال‌ها درمان ناموفق و آسیب به اندام‌های بدن جلوگیری شود.

تأخیر در تشخیص بیماری‌های خودایمنی در زنان

در بخش دیگری از گزارش، به دشواری تشخیص بیماری‌های خودایمنی در زنان اشاره شده است.

نتایج یک نظرسنجی از ۶۶۰۷ فرد مبتلا به بیماری‌های خودایمنی که در مجله eClinicalMedicine منتشر شده، نشان داد مردان معمولاً در کمتر از سه ماه تشخیص بیماری دریافت می‌کنند؛ اما زنان اغلب برای تشخیص قطعی یک تا دو سال منتظر می‌مانند.

همچنین ۴۳ درصد از زنان شرکت‌کننده گفته بودند که در مقطعی، علائم بیماری آن‌ها به مشکلات روان‌پزشکی نسبت داده شده است.

پژوهشگران معتقدند تشخیص زودهنگام و آغاز به‌موقع درمان می‌تواند از پیشرفت بیماری، آسیب به اندام‌ها و کاهش کیفیت زندگی بیماران جلوگیری کند.

نتایج این پژوهش در مجله علمی «Med» منتشر شده است.