حوزه/رئیس مجمع عالی حکمت و عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، با تبیین جایگاه عقل در فهم معارف دینی، عقل را حجت باطنی و از ارکان فهم قرآن و روایات دانست و بر ضرورت تدبر در آیات الهی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های معرفتی قرآن کریم تأکید کرد.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از اهواز، حجت الاسلام و المسلمین غلامرضا فیاضی، رئیس مجمع عالی حکمت و عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، در آیین نکوداشت سالگرد ارتحال علامه طباطبایی(قدس‌سره) که در مسجد اعظم اهواز برگزار شد، به تبیین جایگاه عقل در فهم کتاب و سنت پرداخت و اظهار داشت: عقل نخستین معلم بشر است و حجیت آن ذاتی است؛ ازاین‌رو، نمی‌توان در مسیر فهم معارف دینی، عقل را کنار گذاشت.

وی با اشاره به تأکید قرآن کریم بر تعقل و تفکر، بیان کرد: در آیات متعددی از قرآن کریم، خداوند انسان را به اندیشیدن و به‌کارگیری عقل فراخوانده است. استفهام‌های انکاری قرآن نیز انسان را به داوری عقلانی درباره آفرینش، نظم جهان و نشانه‌های الهی دعوت می‌کند.

حجت الاسلام و المسلمین فیاضی با بیان اینکه عقل، وجود خداوند، هدفمندی آفرینش و ضرورت بعثت پیامبران را درک می‌کند، افزود: انسان با وجود برخورداری از عقل، در شناخت همه حقایق و مصالح خود توانایی نامحدود ندارد؛ ازاین‌رو، خداوند پیامبران را فرستاد تا حقایقی را که بشر به‌تنهایی به آن‌ها دسترسی ندارد، برای او تبیین کنند و آنچه را عقل می‌داند اما از آن غفلت کرده است، یادآوری کنند.

رئیس مجمع عالی حکمت در ادامه، با اشاره به آیه شریفه «وَأَنْزَلْنَا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ»، اظهار داشت: در این آیه، افزون بر تبیین پیامبر اکرم(ص)، بر تفکر و اندیشیدن انسان‌ها نیز تأکید شده است؛ بنابراین، راه تدبر و بهره‌گیری از عقل برای فهم معارف قرآن کریم گشوده است.

وی با اشاره به آیه «وَنَزَّلْنَا عَلَیْکَ الْکِتَابَ تِبْیَانًا لِکُلِّ شَیْءٍ»، به تبیین ظرفیت‌های معرفتی قرآن پرداخت و گفت: قرآن کریم دارای معارف و لایه‌های عمیقی است و نباید فهم آن را صرفاً به معنای ظاهری الفاظ محدود کرد؛ زیرا معانی الفاظ، افزون بر دلالت‌های مستقیم، لوازم و دلالت‌هایی دارند که با تأمل و استدلال عقلی می‌توان به بخشی از آن‌ها دست یافت.

حجت الاسلام و المسلمین فیاضی با اشاره به دیدگاه علامه طباطبایی(قدس‌سره) درباره قلمرو معارف قرآن، توضیح داد: در این زمینه باید میان علومی که به هدایت و سعادت انسان مربوط می‌شوند و اطلاعاتی که ارتباط مستقیمی با این هدف ندارند، تفاوت قائل شد. قرآن کتاب هدایت است و معارف آن باید در نسبت با هدایت و سعادت بشر فهم شود.

وی همچنین با اشاره به جایگاه علمی اهل‌بیت(علیهم‌السلام) در شناخت معارف قرآن، خاطرنشان کرد: ظرفیت علمی قرآن کریم فراتر از آن چیزی است که از ظاهر الفاظ به دست می‌آید و اهل‌بیت(علیهم‌السلام) به معارف و حقایق آن آگاهی دارند؛ بااین‌حال، مسیر تفکر و تدبر برای انسان‌ها نیز بسته نیست.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با اشاره به نسبت فلسفه و فهم معارف دینی، تصریح کرد: بهره‌گیری از قرآن و روایات تنها به دانستن ادبیات عرب محدود نمی‌شود؛ بلکه فهم عمیق معارف دینی به مقدمات علمی و قدرت استدلال نیاز دارد. فلسفه نیز از این جهت اهمیت دارد که به پرورش عقل و توانایی استدلال کمک می‌کند.

وی با اشاره به نمونه‌هایی از برداشت‌های فلسفی از آیات قرآن، از جمله استدلال ملاصدرا درباره حرکت جوهری، بیان کرد: گاهی با استدلال عقلی می‌توان از معنای ظاهری یک آیه فراتر رفت و به یکی از لوازم و دلالت‌های آن دست یافت؛ ازاین‌رو، عقل‌ورزی می‌تواند زمینه فهم عمیق‌تر معارف قرآن را فراهم کند.

حجت الاسلام و المسلمین فیاضی در بخش دیگری از سخنان خود، با نقل خاطره‌ای از یکی از دیدارهای پایانی با علامه طباطبایی(قدس‌سره)، به توصیه ایشان درباره مراقبه اشاره کرد و گفت: علامه در پاسخ به درخواست حاضران برای بیان یک توصیه، بر مراقبه تأکید کردند.

وی مراقبه را به معنای توجه مستمر انسان به وظیفه بندگی دانست و افزود: انسان باید از آغاز روز، مراقب رفتار، گفتار و تصمیم‌های خود باشد و تلاش کند اعمالش در مسیر رضایت خداوند قرار گیرد.

رئیس مجمع عالی حکمت همچنین با اشاره به روایت «کُونُوا لَنَا زَیْنًا وَلَا تَکُونُوا عَلَیْنَا شَیْنًا»، بر ضرورت آراستگی اخلاقی و رفتاری پیروان اهل‌بیت(علیهم‌السلام) تأکید کرد و یادآور شد: انسان باید به‌گونه‌ای زندگی کند که در پیشگاه پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(علیهم‌السلام) شرمنده نباشد و فرصت توبه و اصلاح رفتار را مغتنم بشمارد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به ضرورت شناخت وظیفه در مسیر طلبگی، اظهار داشت: آنچه در فعالیت‌های علمی و حوزوی اهمیت دارد، شناخت مسئولیت و انجام درست آن است. طلاب و استادان باید جایگاه و وظیفه خود را بشناسند و از فرصت‌های علمی و آموزشی که در اختیار آنان قرار گرفته است، به‌درستی استفاده کنند.

حجت الاسلام و المسلمین فیاضی با اشاره به اهمیت مباحثه و تدریس در رشد علمی طلاب، این فرصت‌ها را نعمتی ارزشمند دانست و بر ضرورت قدرشناسی از ظرفیت‌های علمی حوزه‌های علمیه تأکید کرد.