افول جریان میانه‌رو و بحران لیبرال‌ها در اروپا، زمینه را برای قدرت‌گیری احزاب راست‌گرا فراهم کرده و می‌تواند با پیروزی احتمالی لوپن در فرانسه، موج تازه‌ای از راست‌گرایی را در سراسر قاره به راه اندازد.
به گزارش تجارت نیوز، نشریه اسپکتاتور با انتشار یادداشتی نوشت: انقلاب فرانسه، حدود ۲۳۰ سال پیش، نه‌فقط فرانسه، بلکه سراسر اروپا را دگرگون کرد. حتی شکست نهایی ناپلئون در واترلو نیز به معنای پایان آن چیزی نبود که مجلس طبقات سه‌گانه در سال ۱۷۸۹ آغاز کرده بود. انقلاب نشان داد که می‌توان نظامی کهن را سرنگون کرد و از زمانی که این واقعیت به اثبات رسید، هیچ پادشاهی در هیچ نقطه‌ای از جهان نمی‌توانست خود را در امان بداند. این انقلاب مدت‌ها پس از خاموش شدن صدای گلوله‌ها، در قالب کشمکشی ایدئولوژیک ادامه یافت. حتی می‌توان استدلال کرد که جنگ‌های جهانی قرن بیستم، مرحله‌ای متاخر از فرایندهایی بودند که با انقلاب فرانسه آغاز شدند.
فرانسه در بزنگاه تاریخی
اکنون فرانسه با نوع دیگری از انقلاب روبه‌روست: احتمال پیروزی مارین لوپن در انتخابات ریاست‌جمهوری سال آینده. از نگاه لیبرال‌های سراسر جهان، نه‌فقط در فرانسه، بلکه در تمام اروپا، لوپن چهره‌ای نامطلوب و غیرقابل‌قبول به شمار می‌رود.
زمانی که حزب آزادی اتریش، با گرایش‌های راست افراطی، در سال ۱۹۹۹ با کسب کرسی‌های کافی در پارلمان جهان را شگفت‌زده کرد و زمینه را برای صدراعظم شدن رهبرش، یورگ هایدر، فراهم آورد، دیگر رهبران اروپایی در واکنش، هایدر و کشور کوچک او را منزوی کردند. (هایدر از این سمت کنار رفت و هرگز رهبر کشور نشد.)
حال اگر لوپن در فرانسه به قدرت برسد، واکنش کشورهایی مانند آلمان چه خواهد بود؛ کشوری که حتی حضور یک حزب مخالف راست‌گرا، یعنی آلترناتیو برای آلمان (AfD)، را در عرصه سیاسی خود به‌سختی تحمل می‌کند؟ در شرایط کنونی، راست‌گرایان می‌توانند به‌درستی استدلال کنند که رویکردشان هرگز فرصت آزموده شدن نداشته است.
اروپا در برزخ
روشن است که نخبگان سیاسی اروپا ترجیح می‌دهند با لوپن چگونه برخورد کنند؛ اما به همان اندازه روشن است که نمی‌توان فرانسه را مانند اتریش به حاشیه راند. با این حال، اگر لوپن پذیرفته شود، رهبران جریان حاکم در آلمان با چه توجیهی می‌توانند همچنان حزب آلترناتیو برای آلمان را غیرقابل‌قبول و طردشدنی بدانند؟ منظور این نیست که لوپن و حزب آلترناتیو برای آلمان مشابه یکدیگرند؛ بلکه مساله این است که هر دو از نظر کسانی که تاکنون حدود سیاست‌های مجاز در سراسر قاره را تعیین کرده‌اند، غیرقابل‌پذیرش هستند.
پیروزی لوپن همچنین، بی‌تردید، می‌تواند به الگویی تبدیل شود که رای‌دهندگان آلمانی را ترغیب کند آلیس وایدل، رهبر حزب آلترناتیو برای آلمان، را به‌عنوان صدراعظم بعدی کشور انتخاب کنند.
رویارویی رادیکال‌ها
اجماع ایدئولوژیک اروپا در دوران پس از جنگ سرد ممکن است با سرعتی بسیار زیاد فروبپاشد. در چنین شرایطی، طیف سیاسی نیز از نو تعریف خواهد شد: آنچه پیش‌تر حاشیه راست‌گرایان محسوب می‌شد، به جریان اصلی راست تبدیل می‌شود و حاشیه جدید را دیدگاه‌هایی به‌مراتب تندروانه‌تر شکل خواهند داد. اروپا همین حالا نیز از امتیازی که مخالفان مهاجرت در آمریکا از آن برخوردارند، بی‌بهره است؛ یعنی اینکه مساله را عمدتا در چارچوب مهاجرت غیرقانونی تعریف کنند و بر محدود کردن شمار مهاجران قانونی پذیرفته‌شده تمرکز داشته باشند.
در اروپا، موضوع «بازمهاجرت» یا اخراج گروه‌های مهاجر ساکن کشور ــ از جمله افرادی که در همان کشور متولد شده‌اند ــ بیش از گذشته مطرح می‌شود. محتمل‌تر آن است که لوپن سیاستی معتدل‌تر و مشابه رویکرد آمریکا در محدودسازی مهاجرت را دنبال کند؛ چنان‌که خود او نیز از طرح موضوع بازمهاجرت از سوی حزب آلترناتیو برای آلمان انتقاد کرده است. با این حال، اگر اقدامات محدودکننده اما معتدل برای جلوگیری از تکرار شورش‌هایی مانند ناآرامی‌های پاییز امسال در فرانسه کافی به نظر نرسند، ممکن است لوپن در نهایت از سوی نیروهای راست‌گرای تندروتر به چالش کشیده شود.
سرنوشت محتوم قاره سبز!
اگر پیروزی لوپن، رای‌دهندگان آلمانی را در حمایت از حزب آلترناتیو برای آلمان جسورتر کند، این احتمال نیز وجود دارد که برنامه‌های دولت احتمالی این حزب، به نوبه خود، فرانسه را به سمت راست‌گرایی بیشتر سوق دهد. احزاب راست میانه سنتی اروپا در این زمینه با معضلی جدی روبه‌رو هستند: آنها از هرگونه همکاری با جریان‌های محدودکننده مهاجرت پرهیز می‌کنند، اما اگر از جریان‌های نسبتا معتدل‌تر در این طیف حمایت نکنند، ممکن است ناخواسته به قدرت‌گیری چهره‌هایی کمک کنند که با دیدگاه‌های بسیار تندروانه‌تری روبه‌رو خواهند بود.
تا امروز، امتناع احزاب راست میانه و رای‌دهندگانشان از حمایت از رهبران راست افراطی مانند لوپن، مانع رسیدن این جریان‌ها به قدرت شده است. ممکن است انتخابات سال آینده فرانسه نیز مانند رقابت‌های پیشین پیش برود و همه جریان‌های سیاسی دیگر در دور دوم انتخابات با یکدیگر متحد شوند تا مانع پیروزی لوپن شوند. با این حال، اگر ساختار سیاسی حاکم در فرانسه بار دیگر مانع ورود لوپن به کاخ الیزه شود، این اتفاق به‌هیچ‌وجه به معنای گریز از سرنوشت محتوم آن نخواهد بود.
نسلی که همه را ناامید کرد!
امانوئل مکرون قرار بود امید بزرگ اروپا و حتی جهان به ظهور نسلی تازه از سیاستمداران میانه‌رو، محبوب و کارآمد باشد؛ اما در عمل، نه محبوب از آب درآمد و نه کارآمد. قدرت‌گیری چهره‌ای چپ‌گرای افراطی مانند ژان‌لوک ملانشون، که اکنون اصلی‌ترین رقیب لوپن محسوب می‌شود، تنها می‌تواند تمام مشکلاتی را که رویکرد تکنوکراتیک مکرون از درمان آنها ناتوان بود، به‌شدت وخیم‌تر کند.
هراندازه اروپا مواجهه ناگزیر خود با چرخش به راست را بیشتر به تاخیر بیندازد، شرایط در زمان وقوع این چرخش دشوارتر خواهد شد. در افق سیاسی اروپا هیچ نشانه‌ای از ظهور نیرویی وجود ندارد که بتواند به نظام لیبرالی حاکم بر سه دهه گذشته یا حتی بیشتر، جان تازه‌ای ببخشد. البته ممکن است دولت‌های راست‌گرا نیز شکست بخورند، اما در شرایط کنونی، راست‌گرایان می‌توانند به‌درستی بگویند که رویکردشان هنوز فرصت آزموده شدن پیدا نکرده است.
وضعیت بریتانیا به‌اندازه فرانسه یا آلمان بحرانی نیست، اما همان پویایی سیاسی در این کشور نیز دیده می‌شود. حزب اصلاح بریتانیا به رهبری نایجل فاراژ، در جناح راست خود با رقیبی به نام جنبش «بازگرداندن بریتانیا» به رهبری روپرت لو روبه‌روست. بسیاری از اعضای حزب محافظه‌کار از اینکه لو با جذب بخشی از آرای حزب اصلاح، پایگاه این حزب را تضعیف می‌کند، خرسندند؛ اما سناریویی که در آن حزب اصلاح تضعیف و جریانی راست‌گراتر تقویت شود، لزوما به نتیجه‌ای که حزب محافظه‌کار انتظار دارد، ختم نخواهد شد.
چنین وضعیتی ممکن است به‌جای بازگرداندن رای دهندگان به سوی محافظه‌کاران، برخی را از ترس به سمت حزب کارگر یا حتی جریان‌های چپ‌تر سوق دهد؛ در حالی که گروهی دیگر، یعنی رای دهندگان راست‌گرا، ممکن است با چشیدن طعم مواضعی تندتر از آنچه حزب اصلاح یا محافظه‌کاران جرئت عرضه آن را دارند، به آن گرایش پیدا کنند.
چرخش اروپا به راست اجتناب‌ناپذیر است. این روند را تنها می‌توان به تاخیر انداخت؛ اما بهای چنین تاخیری، تندتر و شدیدتر شدن این چرخش در زمان وقوع آن خواهد بود. لیبرال‌هایی که تصور می‌کردند تاریخ با پیروزی آنها به پایان رسیده، اکنون کابوس مشروعه‌خواهان فرانسه در قرن نوزدهم را از سر می‌گذرانند؛ کسانی که بیهوده کوشیدند جهانی را که با انقلاب از دست رفته بود، دوباره احیا کنند.