در ذهن مردم گوشه کنار کشور نام «مهدی اخوان ثالث» با ادبیات و هنر و موسیقی گره خورده، اما اهالی شهر مشهد این نام را در صنف عطاری هم بسیار شنیده اند. مهدی اخوان ثالث یکی از عطاران قدیمی و خوشنام شهر مشهد و عموزاده شاعر مرحوم خراسانی است که عطاری خانوادگی شان را اداره می کند.
همشهری آنلاین-رابعه تیموری: یکی از قدیمیترین عطاریهای شهر مشهد را «مهدی اخوان ثالث» میچرخاند! این آقا مهدی عطار باشی اهل شعر سرودن نیست و مشغلههای طب سنتی برایش فرصت و مجال شعرخوانی هم نمیگذارد، اما همنامی این عطارباشی پرسابقه با شاعر بلندآوازه خراسانی فقط یک تشابه اسمی تصادفی نیست. او از عموزادههای آقای ادیب مرحوم واز نسل چهارم خاندان اخوان ثالث است که چراغ این عطاری موروثی را روشن نگه داشته و شغل قدیمی خاندانش را ادامه میدهد. اگرچه حالوهوای دکان عطاری اخوان ثالث به محافل شعر و ادبی که با خواندن اشعار سپید و حماسی ادیب مرحوم خراسانی رونق میگیرند، هیچ شباهتی ندارد، اما وجود نام خانوادگی آقای شاعر بر تابلوی سردر عطاری آن را به محلی خاص و نوستالژیک برای علاقهمندان شعر و ادب تبدیل کرد. این روزها هم به لطف شبکههای اجتماعی، عطاری اخوان ثالث بیشتر محبوب و مشهور شده است.

یک عطارزاده نامدار
روی دیوار عطاری و کنار قفسههای لبریز از بطریهای عرق کاسنی و بیدمشک قابهای عکسی به چشم میخورد که در تصویر چهره مردان جاافتاده داخل قابها میتوان رد و نشانهای پررنگی از چشمهای نافذ و پیشانی بلند شاعر نامدار خاندان اخوان ثالث پیدا کرد. در این قابها تصاویر پدر و دو عموی عطار آقای شاعر جا خوش کردهاند که نام خانوادگیشان هم از همین رابطه برادرانه آنها نشأت گرفته است. آقا مهدی که حالا عطاری موروثی را اداره میکند، نوه یکی از عموهای شاعر مرحوم است و همنامی او با عموزاده پرآوازه اش هم علاوه بر آن که از ارادت خاندانش به ائمه حکایت میکند، تلاش آنها برای زنده نگهداشتن نام و نشان شاعر مرحومشان را نشان میدهد. آقا مهدی که از نوجوانی با عطر و رایحه گیاهان دارویی دمخور بوده و عمری را به کسب تجربه در صنف عطاران گذرانده، فقط شمایل مهدی خان هنرمند شعرگو در واپسین سالهای عمرش را بهخاطر دارد. او به همشهری میگوید: «وقتی من نوجوان بودم، پسرعمویم در تهران زندگی میکرد و ما کمتر او را میدیدیم، اما همان زمان هم که در این عطاری زیر دست پدر و عموهایم شاگردی میکردم، هر کس که برای خرید داروی گیاهی به عطاری میآمد، در مورد پسرعموی شاعرم از ما پرس و جو میکرد و احوال او را میپرسید.»
مهدی خان مرحوم هم مانند بسیاری از جوانان خاندان اخوان ثالث که در آن دوره از صنف عطاران سر در آوردند، برای ادامه دادن شغل پدریاش تلاش میکند، ولی جاذبه و جادوی دنیای کلمات به او مجال نمیدهد که در این حرفه تاب بیاورد: «مهدی در اوایل جوانی اش مدتی به این شغل مشغول بود و اطراف حرم دکان عطاری داشت، ولی وقتی دیپلم گرفت و برای آموزگاری به تهران رفت، این شغل را هم رها کرد. بعدها هم در عالم هنر و ادبیات غرق شد و دیگر هیچوقت سراغ عطاری نرفت.»

میراثدار شایسته اخوان ثالثها
آقا مهدی عطارباشی با شعر و شاعری میانهای ندارد، اما این بیت از شعر میراث را که عموزاده اش درباره خاندانش و شغل آنها سروده وقت و بیوقت زمزمه میکند: «باز او ماند و سهپستان و گل زوفا / باز او ماند و سکنگور و سیهدانه / و آن بهآیین حجره زارانی / کانچه بینی در کتاب تحفه هندی / هر یکی خوابیده او را در یکی خانه»
حالا که سالها از به آخر رسیدن سرگذشت آقای شاعر گذشته، کمتر پیش میآید که گذر شاعران و علاقهمندان شعرسرایی و شعرخوانی به عطاری آقا مهدی بیفتد، اما یکی از شیفتگان آقای شاعر که به دیدن عموزاده عطار او میآید، خیلی زود از دنیای ادبیات منظوم فاصله میگیرد و به شغل عطاری علاقهمند میشود: «روز اول که این بنده خدا به عطاری آمد، میگفت به شعر و شاعری و اشعار عموزاده مرحومم علاقه زیادی دارد و برای مرور خاطرات او به اینجا آمده، ولی مدتی بعد شنیدیم که او شعر و ادبیات را کنار گذاشته و دکان عطاری باز کرده است.»

تاجری که عطار شد
عطارباشی شدن پدر آقای شاعر که به «آق علی» شهرت داشته، حکایتی شنیدنی دارد: «عمویم در دوران جوانی از یزد به روسیه تزاری مهاجرت کرد و با تجارت در سواحل جیحون و شهرهای سمرقند و بخارا و چهارجوی سرمایهای به هم زد. او با این سرمایه به شهر دوشنبه تاجیکستان رفت و آمد میکرد و در این کشورها به تجارت چای مشغول بود، اما پس از انقلاب بلشویکی تمام اموالش را مصادره کردند و عمویم دست خالی به مشهد آمد.» پررونق بودن بازار داروهای گیاهی باعث میشود آق علی مدتی را به مطالعه در طب اسلامی بگذراند و به کمک دو برادرش عباس و علی اصغر دکان عطاری باز کند. آقای تاجر ورشکسته در طبابت زود سررشته پیدا میکند و این بیت شعری که مهدی بعدها برای پدر میسراید، از این تبحر حکایت میکند:«بابای من که بود، یکی عطار/ هرگز نبست نسخه امحا را/ هرگز نکُشت، تا که مرا یادست/ مرغِ هوا و ماهی دریا را ...»
ازدواج آقعلی و تولد فرزند شاعرش هم بعد از سرآمد شدنش در طب اسلامی اتفاق میافتد: «همسر عموی من اهل مشهد بود و خدا دو فرزند دختر و دو پسر به آنها بخشید که مهدی یکی از آنها بود.» آق علی در میان تاجران روسی و تاجیکی به نام «علیاُف» شناخته میشد، اما بعد از بازگشت به وطن شناسنامه او و برادرانش با نام خانوادگی «اخوان ثالث» صادر شده است.
به همان اندازهای که مهدی خان در هنر و ادبیات اسم و آوازه بلند کرده، پدرش آق علی هم در صنف عطاران نام و نشاندار بوده و این خوشنامی و شهرت نیکش باعث شده بعد از مرگ آقعلی هم برادرش که عباس نام داشته و پدر همسر مهدی خان شاعر بوده، عطاری را با نام «آقعلی دوم» اداره کند. حالا آقا مهدی عطارباشی که فرزند آق علی دوم و پسرعموی اخوان ثالث شاعر معروف است و چراغ این میراث پدری را روشن نگه داشته، در میان هم صنفانش به نام «آق علی سوم» شهرت دارد.
