پیش از این، وقتی سیاستمداران و طراحان در واشنگتن تصمیم گرفتند منطقه و حوزه خلیج فارس را به «مهم‌ترین قطب محاسبات هوش مصنوعی خارج از آمریکا» تبدیل کنند.
پیش از این، وقتی سیاستمداران و طراحان در واشنگتن تصمیم گرفتند منطقه و حوزه خلیج فارس را به «مهم‌ترین قطب محاسبات هوش مصنوعی خارج از آمریکا» تبدیل کنند، مفهوم بسته شدن تنگه هرمز و یا امکان مورد حمله قرار گرفتن زیرساخت‌های هوش مصنوعی در مخیله‌شان نمی‌گنجید. از آن طرف، کشورهای عرب حوزه خلیج فارس نیز اشتیاق و اشتهای وافری برای سرمایه‌گذاری در این زمینه و رهایی از اقتصاد وابسته به نفت داشتند. بنابراین و یکباره موج بی‌سابقه ساخت زیرساخت‌های دیجیتال در منطقه بالا گرفت.
استارگیت امارات
حتی وقتی جنگ علیه ایران آغاز شد؛ چه در واشنگتن و ریاض و چه در کاخ‌های شیوخ حاشیه خلیج فارس، کمتر کسی فکر می‌کرد ماجرا آن‌قدر طولانی شود که دامنه جنگ به زیرساخت‌های دیجیتال هم برسد. پیش‌بینی‌ها مبنی بر تسلیم ایران محقق نشد و کمی بعد، اصابت نخستین پهپادها و موشک‌ها به مراکز داده آمازون در بحرین و امارات، خواب آشفته شیوخ را آشفته‌تر کرد.
با این حساب، همه متوجه شدند که علاوه بر تنگه هرمز و تأسیسات انرژی، ایران می‌تواند زیرساخت‌های ابری منطقه را هم به میدان نبرد تبدیل کند؛ میدانی که علاوه بر شیوخ منطقه، غول‌های فناوری آمریکایی مانند مایکروسافت، انویدیا و OpenAI صدها میلیارد دلار در آن سرمایه‌گذاری کرده‌اند.
«مهر» در این باره می‌نویسد: «تقریباً تمام غول‌های فناوری آمریکا در امارات حضور فعال دارند و این شیخ‌نشین تصمیم دارد به قطب اصلی هوش مصنوعی خارج از آمریکا تبدیل شود. مجموع سرمایه‌گذاری‌های اعلام شده این شرکت‌ها از ۱۰۰ میلیارد دلار فراتر می‌رود. «مایکروسافت» متعهد شده تا سال ۲۰۲۹ مبلغ ۲/۱۵ میلیارد دلار در این کشور سرمایه‌گذاری کند که ۶/۴میلیارد دلار آن تاکنون در مراکز داده هوش مصنوعی و ابری مستقر شده است. «آمازون» چندین منطقه دسترس‌پذیر در امارات دارد و «اوراکل» نیز مناطق ابری خود را در ابوظبی و دبی راه‌اندازی کرده است».
البته در میان این همه تأسیسات پراکنده، یک پروژه بیش از همه جلب توجه می‌کند: «استارگیت امارات» که در واقع پارک هوش مصنوعی ساخته شده توسط گروه اماراتی G۴۲ و OpenAI است. این مجموعه بزرگ که ارزش فاز یک آن ۳۰ میلیارد دلار است، اگر تکمیل شود، می‌تواند میزبان میلیون‌ها پردازنده هوش مصنوعی باشد. در پارک هوش مصنوعی امارات، «انویدیا» پردازنده‌ها را تأمین می‌کند، «اوراکل» و مایکروسافت زیرساخت ابری را می‌سازند و OpenAI هم به عنوان بهره‌بردار اصلی فعالیت می‌کند. محل استقرار آن هم در فاصله‌ای نه چندان دور از پایگاه هوایی الظفره است؛ پایگاهی که میزبان نظامیان آمریکایی است. حالا و پس از نخستین حملات ایران، امارات رویکردش را تغییر داده و می‌خواهد برخی تأسیساتش را به نقاط پراکنده و دورتر منتقل می‌کند؛ اما مشخص است که واقعیت آسیب‌پذیر بودن این مجموعه تغییری نمی‌کند؛ چون تأسیساتی که ساخته شده‌اند، قابل جابه‌جایی نیستند و پروژه‌های در حال ساخت هم متوقف نمی‌شوند.
آزمایشگاه جنگ ابری
کویت را هم می‌شود مثال زد، اگرچه کشور بسیار کوچک‌تری است؛ اما زیرساخت هوش مصنوعی آن برای آمریکا اهمیت دارد. مایکروسافت با همکاری «زین‌تک» که بزرگ‌ترین اپراتور مخابراتی کویت است، قصد دارد نخستین منطقه ابری Azure مجهز به هوش مصنوعی این کشور را تأسیس کند و امکان ایجاد یک مرکز نوآوری هوش مصنوعی را نیز بررسی می‌کند. در کشوری با وسعت محدود؛ اما موقعیت راهبردی حساس، حتی یک مرکز داده متوسط نیز در صورت جنگ می‌تواند به هدفی با ارزش تبدیل شود.
عربستان سعودی را هم به فهرست اضافه کنید. این کشور با محوریت شرکت HUMAIN در حال ساختن نقشه هوش مصنوعی خودش است. آمازون، مایکروسافت و انویدیا شرکای HUMAIN هستند و گوگل هم پروژه مشترکی با وزارت ارتباطات عربستان در دست اجرا دارد. هدف ریاض مشابه ابوظبی است؛ اما جاه‌طلبانه‌تر: تبدیل توان محاسباتی به کالایی صادراتی در کنار نفت، در چارچوب «چشم‌انداز ۲۰۳۰».
البته این تأسیسات تا امروز هدف حمله مستقیم قرار نگرفته‌اند.
«بحرین» را می‌شود آزمایشگاه این نوع جدید از جنگ به حساب آورد! آمازون در سال ۲۰۱۹ نخستین منطقه ابری خود در غرب آسیا را در این کشور تأسیس کرد که در مارس ۲۰۲۶ مورد حمله قرار گرفت و آسیب دید. مدتی بعد آمازون رسماً تأیید کرد که دسترسی به مرکز داده بحرین دیگر قابل بازیابی نیست و یکی از سه منطقه دسترس‌پذیر امارات هم از دست رفته است.
ماجرای بحرین یک حقیقت را آشکار کرد: ارزش فیزیکی یک مرکز داده (سرورها، سیستم‌های خنک‌کننده و ساختمان) ممکن است تنها چند صد میلیون دلار باشد؛ اما داده‌های ذخیره‌شده در آن، بارهای کاری در حال اجرا و سیستم‌های بانکی، پرداخت و دولتی که به آن وابسته‌اند، ارزشی بسیار فراتر از سخت‌افزار دارند.
نگران این نباشید که حمله به زیرساخت‌های دیجیتال، به دلیل اینکه نظامی نیستند، ممکن است مشروع و اخلاقی نباشد؛ چون مؤسسه تحقیقات خلع سلاح سازمان ملل متحد (UNIDIR) به صراحت اعلام کرده: «وابستگی ارتش‌های مدرن به ارائه‌دهندگان خدمات ابری تجاری، کاربردهای نظامی و زیرساخت دیجیتال غیرنظامی را به شکلی جدایی‌ناپذیر در هم تنیده است»؛ یعنی همان مرکز داده‌ای که روزها سفارش‌های تجارت الکترونیک را پردازش می‌کند، شب‌ها ممکن است برای تحلیل تصاویر ماهواره‌ای یا آموزش مدل‌های شناسایی اهداف جنگی استفاده شود. وقتی یک تأسیسات همزمان به اقتصاد و ماشین جنگی خدمت می‌کند، دیگر نمی‌توان آن را «غیرنظامی» دانست.