تهران- ایرنا- مترجم کتاب «روانپریشیها: سمینار سوم لکان» با تاکید بر اینکه زبان فارسی زنده و پویا است، گفت: مترجم مسلط به زبان‌های مبدا و مقصد و مفهوم آنچه ترجمه می‌کند، نیازی به وام واژه ندارد می‌تواند واژه‌ها را به واژه‌های فارسی رایج و یا ترکیبات واژگانی آنها برگرداند.
به گزارش خبرنگار کتاب ایرنا، «سمینار سوم لکان» حاصل درس‌گفتارهای او در سال‌های ۱۹۵۵ تا ۱۹۵۶ است. متن فرانسوی این اثر در سال ۱۹۸۱ با تدوین ژاک‌آلن میلر منتشر شد. لکان در این سمینار به بررسی روان‌پریشی و نسبت آن با زبان، نظم نمادین و ساختار سوژه می‌پردازد. تحلیل مورد دانیل پل شرِبِر و بررسی چگونگی شکل‌گیری تجربه روان‌پریشانه در ارتباط با زبان و ساختارهای نمادین، از محورهای مهم این اثرند. اهمیت سمینار سوم در منظومه فکری لکان، آن را به یکی از متون مورد مراجعه در مطالعه روانکاوی لکانی تبدیل کرده است.
کتاب «روانپریشیها: سمینار سوم لکان»، جلد اول، با ترجمه پریس تنظیفی و زیر نظر حسن مکارمی، در ۱۶۲ صفحه، قطع رقعی و جلد شومیز، در سال ۱۴۰۵ توسط انتشارات آلیان منتشر شده است. تنظیفی، مترجم کتاب، ترجمه مستقیم از زبان فرانسه را به دو دلیل مهم می‌داند: نخست، تفاوت در رویکرد مترجم به متن اصلی و دوم، دقت در انتقال واژگان و اصطلاحات تخصصی. به گفته او، در بخشی از سنت ترجمه انگلیسی آثار لکان، مترجم به‌جای وفاداری به صورت و ساختار جمله فرانسوی، انتقال مفهومی را که از آن برداشت کرده در اولویت قرار می‌دهد. در چنین شرایطی، برداشت مترجم ممکن است جایگزین صورت‌بندی خود لکان شود و متن انگلیسی، به‌جای آنکه ترجمه متن اصلی باشد، به توضیحی درباره آن نزدیک شود. از نظر تنظیفی، این تفاوت در رویکرد می‌تواند بر نحوه دریافت نظریه لکان اثر بگذارد؛ به‌ویژه در متونی که صورت بیان، انتخاب واژه و ارتباط میان اصطلاحات در شکل‌گیری معنا نقش دارند.
در ادامه گفت‌وگوی خبرنگار کتاب ایرنا با پریس تنظیفی مترجم کتاب «روانپریشیها: سمینار سوم لکان» را می‌خوانید.
سمینارهای لکان پیش از این توسط برخی مترجمان به فارسی ترجمه و کتاب آن منتشر شده است، ترجمه‌های شما چه تفاوتی با آثار قبلی دارد؟ چرا لزوم ترجمه مجدد آثار لکان را ضروری دانستید؟
کتاب‌های سمینارهای لکان نتیجه مکتوب کردن گفتار شفاهی لکان طی برگزاری این سمینارهاست، با توجه به آنکه لکان فرانسوی بود، بالطبع این سمینارها به زبان فرانسه برگزار می‌شد، نکته این جاست که لکان خود به شیوه‌ای خاص و فاخر سخن می‌گفت که ناشی از طبقه اجتماعی و رشد او در بورژوازی فرانسه بود. او ۲۷ سمینار برگزار کرد اما آنچه تاکنون از لکان به فارسی ترجمه شده از زبان فرانسه نبوده است بلکه از ترجمه انگلیسی آن بوده است. مشخص است که اگر در ترجمه لکان به فارسی به جای زبان فرانسه به نسخه‌های ترجمه شده انگلیسی رجوع شود ممکن است برخی ظرایف اندیشه‌ها و نکات ریز این آثار از دست بروند. بنابراین ترجمه باید همواره با رجوع به اصل اثر فرانسه انجام شود. در ترجمه این اثر این ویژگی در نظر گرفته شده است، یعنی ترجمه از اصل اثر انجام شده و خط به خط و واژه به واژه با متن اصلی فرانسه زیر نظر حسن مکارمی که یک روانکاو لکانی مقیم فرانسه است، تطبیق داده شده تا همه مفاهیم دقیق و مطابق با اندیشه لکان به فارسی درآمده باشند.
گفته شده برای یکدستی و روانی دایره واژگانی برای کلمات سمینارهای لکان گردهم آوردید، آیا زبان فارسی گستره پوشش کامل مفاهیم لکان را داشت؟ آیا کلمه جدیدی پدید آوردید؟
زبان فارسی یک زبان زنده و پویا است که توانایی پوشش مفاهیم علمی و نظری مطرح روز جهان را به خوبی دارد. در واقع مترجم مسلط به مفهوم آنچه ترجمه می‌کند و همچنین مسلط به زبان‌های مبدا و مقصد در صورتی که تلاش کافی کند نیازی به وام واژه ندارد می‌تواند واژه‌ها را به واژه‌های فارسی رایج و یا ترکیبات واژگانی آنها برگرداند.
برای نمونه به کار بست واژه سوبژکتیویته (subjectivité) را در نظر بگیرید. اگر به فارسی بگویم در پایان روانکاوی فرد به سوبژکتیویته خود رسید، برایتان امری غریب است؛ اما اگر معنای فارسی آن را به کار ببرم و بگویم در پایان روانکاوی فرد به ذهنیت خود رسید، معنا را به درستی در می‌یابید.
سمینارهای لکان در این کتاب، بر اساس اهمیت طبقه‌بندی و ترجمه می‌شوند، اهمیت سمینارهای لکان را بر اساس کدام نکات طبقه‌بندی کردید؟ در این روند چقدر نیاز روز جامعه ایران درنظر گرفته شد؟
در سمینارهای لکان، نظریه او در روانکاوی به تدریج بسط و توسعه یافته و مطرح شده است، در برخی از سمینارها مفاهیم کلیدی نظریه برای نخستین بار طرح می‌شوند و برخی دیگر به توسعه آن مفاهیم اختصاص دارند. در واقع نیاز جامعه ایرانی به آثار اصلی لکان که بتواند با اتکای بدان عمل روانکاوی بالینی را به شکل ارتقا یافته و نزدیک به نظریه لکان ارایه کند، موجب انتخاب این سمینار شد.
چرا مسائلی را که لکان در سمینارهای سوم مطرح کرده، برای جلد نخست انتخاب کردید؟ آیا لکان ترتیب درستی برای سمینارهای خود انتخاب نکرده بود؟
نکته این جاست که برخی از سمینارها مانند «سمینار روانپریشیها» حکم راهنمای عملی برای کاربست بالینی و درمان دارند، به همین دلیل است که روند ترجمه سمینارها را از این سمینار آغاز کرده‌ایم.
سمینارهای اول و دوم به پی‌ریزی و طرح مبانی نظریه‌اش اختصاص دارد. آنچه در این دو سمینار مطرح می‌شود پیشتر در کتاب‌هایی که درباره نظریه لکان منتشر شده است و مبانی نظریه لکان را مطرح می‌کند به خوبی منعکس شده است، در نتیجه خواننده آثار لکان به راحتی می‌تواند با توجه به پانویس‌هایی که برای ترجمه سمینار سوم نوشتم آن را بخواند و درک کند. در واقع تطلیق(تفکیک کردن) ترتیب سمینارهای لکان که برای طرح و شرح نظریه‌اش لازم بوده، با نیاز جامعه ایران موجب می‌شود تا سمینارها به ترتیبی غیر از ترتیب ارایه آنها توسط لکان، ترجمه و منتشر شوند.
کتاب‌هایی را که سمینارهای لکان را ترجمه کردند، چگونه ارزیابی می‌کنید؟
هرچند توجه عمومی اکنون به لکان معطوف است، اما آثار منتشر شده تاکنون بیشتر آثار نویسندگان و شارحان انگلیسی زبان آثار اوست. در واقع از خود لکان آثار چندانی به فارسی ترجمه نشده است، آنچه ترجمه شده هم از ترجمه انگلیسی آثار او به فارسی ترجمه شده که موجب شده تا اشتباهات و بی‌دقتی‌هایی به متن راه یابد. نکته این جاست که هرگاه آثار شارحان لکان خوانده شود باید دانست که چند خوانش متفاوت از لکان وجود دارد، غالب شارحان انگلیسی از یکی از مکاتب خاص هستند که در فضای بالینی فرانسه چندان مورد قبول و پذیرش شاگردان مستقیم لکان نیست. بنابراین رجوع به اصل فرانسه آثار همواره باید در نظر گرفته شود.
جای کدام نظریه‌پرداز و فیلسوف را در میان کتاب‌هایی که در بازار موجود است، خالی می‌بینید؟
در حوزه روانکاوی لکانی غیر از خود لکان افراد مهمی در میان شاگردان او هستند که این نظریه را یک گام جلو برده‌اند، در این میان می‌توان به شارل ملمان اشاره کرد. او که از شاگردان و همکاران نزدیک لکان آثار متعددی به زبان فرانسه دارد که نظریه لکان را تبیین می‌کند و کاربست بالینی آن را یک گام جلو می‌برد و در شرح لکان یکی از مهمترین و تثبیت شده آرین افراد است.