تهران- ایرنا- مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست و مسئول بازرسی، ارزیابی عملکرد و رسیدگی به شکایات این سازمان گفت: در جریان جنگ‌های تحمیلی دوم و سوم، آسیب‌های گسترده‌ای به محیط زیست کشور در حوزه‌های طبیعی، انسانی و دریایی وارد شده که برآورد اولیه خسارت‌های محیط زیستی به حدود ۲۵ هزار میلیارد تومان می‌رسد.
به گزارش روز پنجشنبه ایرنا از روابط عمومی سازمان حفاظت محیط‌زیست، علی‌محمد طهماسبی بیرگانی با اشاره به آثار زیست‌محیطی جنگ‌های اخیر اظهار کرد: در جنگ تحمیلی دوم که ۱۲ روز به طول انجامید، علاوه بر خسارت‌ها و آسیب‌های مختلف انسانی، اقتصادی و تروریستی که از سوی رژیم صهیونیستی و ایالات متحده انجام دادند، محیط زیست کشور نیز با آسیب‌های فراوانی مواجه شد و در برخی موارد این آسیب‌ها می‌تواند در زمره مصادیق جنایات زیست‌محیطی یا «اکوساید» قرار گیرد.
وی افزود: در این دوره، برخی مخازن نفتی و واحدهای پتروشیمی به‌صورت عمدی مورد حمله قرار گرفتند که با توجه به آثار زیست‌محیطی ناشی از این حملات، می‌توان آنها را از مصادیق آسیب‌های جدی به محیط زیست دانست. بر اساس اصول و پروتکل‌های بین‌المللی، محیط زیست باید در جریان منازعات مسلحانه تا حد امکان از آسیب‌های جنگی مصون بماند و رعایت این ملاحظات در مخاصمات مورد تأکید قرار گرفته است.
آسیب به ۸ هزار و ۴۵۰ هکتار از مناطق تحت مدیریت محیط زیست در جنگ ۱۲ روزه
مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: در جنگ ۱۲ روزه، بخش قابل توجهی از آسیب‌های محیط زیستی در حوزه زاگرس و عمدتاً در محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی رخ داد. با توجه به اینکه این جنگ در ماه‌های گرم سال و در خرداد و تیرماه اتفاق افتاد، حملات و بمباران‌ها در برخی مناطق موجب بروز آتش‌سوزی در جنگل‌ها و مراتع شد.
طهماسبی بیرگانی گفت: بر اساس برآوردهای انجام شده، حدود ۸ هزار و ۴۵۰ هکتار از مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست در جریان این جنگ آسیب دید و مجموع خسارت وارده حدود ۱۹.۲۳ هزار میلیارد تومان، به قیمت روز خرداد سال گذشته، برآورد شده است.
وی درباره نحوه محاسبه این خسارت توضیح داد: این رقم صرفاً خسارت مستقیم واردشده به جنگل‌ها و مراتع نیست، بلکه خسارت‌های غیرمستقیم نیز در آن لحاظ شده است. از جمله آثار ناشی از آلودگی هوا، انتشار کربن در اثر سوختن پوشش گیاهی، کاهش خدمات اکوسیستمی از زمان وقوع آسیب تا بازسازی کامل و همچنین هزینه‌های احیا و بازسازی مناطق آسیب‌دیده در محاسبات لحاظ شده است.
آسیب ۷ هزار و ۵۰۰ هکتاری در جنگ تحمیلی سوم
مسئول بازرسی، ارزیابی عملکرد و رسیدگی به شکایات سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به جنگ تحمیلی سوم گفت: در جنگ ۴۰ روزه که از آن به عنوان جنگ تحمیلی سوم یاد می‌کنیم، حدود ۷ هزار و ۵۰۰ هکتار از جنگل‌ها و مناطق تحت مدیریت سازمان آسیب دید و خسارت واردشده حدود ۶.۴ هزار میلیارد تومان برآورد شده است.
وی افزود: تفاوت میزان خسارت این دوره با جنگ ۱۲ روزه عمدتاً به زمان وقوع آن بازمی‌گردد. جنگ تحمیلی سوم در اسفند و فروردین اتفاق افتاد و به دلیل رطوبت بالاتر، آتش‌سوزی گسترده‌ای در مناطق آسیب‌دیده رخ نداد؛ بنابراین خسارت ناشی از انتشار کربن و برخی آثار ثانویه ایجاد نشد و عمده آسیب‌ها، فیزیکی بود.
خسارت به تنوع زیستی خلیج فارس و دریای عمان
طهماسبی بیرگانی ادامه داد: بخش مهم دیگری از خسارت‌های جنگ تحمیلی سوم مربوط به تنوع زیستی در خلیج فارس و دریای عمان است که در حال حاضر در حال بررسی و مستندسازی است.
وی با اشاره به ویژگی‌های اکولوژیکی این پهنه آبی گفت: خلیج فارس و دریای عمان از نظر اکوسیستمی ویژگی‌های خاصی دارند و گردش کامل آب و تبادل آن با آب‌های آزاد، فرایندی زمان‌بر است. بر این اساس، ورود آلاینده‌های مختلف و ترکیبات محلول می‌تواند آثار بلندمدتی بر اکوسیستم دریایی و تنوع زیستی منطقه داشته باشد.
مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست افزود: در حال حاضر کار مشترکی با برخی مراجع دانشگاهی برای برآورد خسارت‌های واردشده به حوزه دریایی در حال انجام است و تلاش می‌کنیم خسارت‌های این بخش نیز با روش‌های علمی و قابل استناد محاسبه و مستندسازی شود.
مستندسازی خسارت‌های محیط زیستی برای پیگیری قضایی و بین‌المللی
وی با بیان اینکه خسارت‌های واردشده تنها به طبیعت محدود نمی‌شود، گفت: در حال حاضر خسارت‌های واردشده به محیط زیست انسانی، محیط زیست طبیعی و محیط زیست دریایی در حال مستندسازی است. علاوه بر این، خسارت‌های واردشده به ساختمان‌ها، تجهیزات و امکانات سازمان حفاظت محیط زیست نیز در حال برآورد است.
طهماسبی بیرگانی میزان اولیه خسارت به تجهیزات و ابنیه سازمان را حدود ۲۷۰ تا ۲۸۰ میلیارد تومان اعلام کرد و افزود: خسارت‌های واردشده به کارکنان سازمان در سطح ستاد و استان‌ها نیز، اعم از خسارت‌های مالی، جانی و سایر آسیب‌های وارده، در حال مستندسازی است.
وی ادامه داد: اطلاعات و مستندات مربوط به این خسارت‌ها به‌تدریج در سامانه «غرامت» که از سوی ریاست جمهوری راه‌اندازی شده، ثبت می‌شود تا پس از بررسی و تأیید کارشناسان رسمی دادگستری، در مراجع قضایی داخلی مورد پیگیری قرار گیرد.
مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست اظهار کرد: در ادامه قرار است مجموعه این مستندات در اختیار وزارت امور خارجه و سایر دستگاه‌های مسئول قرار گیرد تا امکان پیگیری موضوع در مجامع و مراجع بین‌المللی نیز فراهم شود و خسارت‌های واردشده به کشور از متجاوزان مطالبه شود.
برنامه‌ریزی برای احیا و بازسازی اکوسیستم‌های آسیب‌دیده
طهماسبی بیرگانی درباره اقدامات انجام‌شده برای احیای مناطق آسیب‌دیده گفت: اکوسیستم‌های خشکی در صورت وارد نشدن فشار مضاعف، تا حدی از ظرفیت بازسازی و برگشت‌پذیری طبیعی برخوردارند، اما برای جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه برنامه‌های احیا و بازسازی در حال تهیه است.
وی افزود: در حال حاضر برنامه‌های اجرایی مشخصی برای مرحله بازسازی آغاز نشده، اما برخی نهادهای بین‌المللی برای کمک در این زمینه اعلام آمادگی کرده‌اند. با توجه به شرایط کشور، فعلاً در انتظار ایجاد ثبات بیشتر هستیم تا با هماهنگی مراجع داخلی مسئول، در صورت نیاز از ظرفیت نهادهای بین‌المللی نیز استفاده شود.
مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست همچنین از برنامه‌ریزی برای استفاده از تجربیات بین‌المللی خبر داد و گفت: یک برنامه آموزشی نیز در دست اقدام است تا از تجربیات کشورهای مختلف در زمینه روش‌های برآورد خسارت و همچنین احیا و بازسازی اکوسیستم‌های آسیب‌دیده، چه در حوزه خشکی و چه در حوزه دریایی، استفاده کنیم.
محدودیت دسترسی به مناطق حساس؛ مانع تکمیل برآورد خسارت‌ها
وی یکی از مهم‌ترین چالش‌های موجود در مسیر برآورد دقیق خسارت‌ها را محدودیت دسترسی به برخی مناطق عنوان کرد و گفت: بخشی از مناطق آسیب‌دیده به دلیل ملاحظات امنیتی و حفاظتی هنوز در دسترس کارشناسان محیط زیست قرار نگرفته است.
طهماسبی بیرگانی افزود: مکاتبات متعددی با مراجع ذی‌ربط کشور انجام شده و این موضوع از سوی آنها نیز به مراجع پایین‌دستی منتقل شده است تا بتوانیم به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم به مناطق آسیب‌دیده دسترسی پیدا کنیم و اعداد و ارقام دقیق، متقن و قابل استنادی ارائه دهیم.
وی تأکید کرد: در موضوعات بین‌المللی، صرف ارائه یک عدد برای مطالبه خسارت کافی نیست و باید بتوانیم میزان خسارت را با روش علمی و مستند اثبات کنیم. عکس، تصاویر ماهواره‌ای، صورتجلسه‌ها و سایر مستندات لازم باید در پرونده وجود داشته باشد تا امکان پذیرش آن در مراجع مربوط فراهم شود.
مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: یکی از موضوعات مهم در این زمینه، اثبات رابطه سببیت است؛ یعنی باید به‌صورت دقیق مشخص شود که خسارت واردشده به یک نقطه یا منطقه، ناشی از همان حمله و اصابت بوده است. همین مسئله، ضرورت دسترسی به اطلاعات و مستندات کافی را دوچندان می‌کند.
رایزنی با مراجع بین‌المللی برای انعکاس خسارت‌های زیست‌محیطی
طهماسبی بیرگانی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای اطلاع‌رسانی در سطح بین‌المللی گفت: حتی پیش از آغاز تهاجم، با توجه به تحرکات موجود در منطقه، مکاتبات متعددی با شمار زیادی از مراجع بین‌المللی مرتبط با موضوعات سیاسی، محیط زیست و منابع طبیعی انجام شد.
وی افزود: متأسفانه واکنش بسیاری از این مراجع در آن مقطع مثبت و متناسب با شرایط نبود و عمدتاً به دعوت طرف‌ها به آرامش و صلح، بدون اشاره به طرف متجاوز، محدود شد؛ با این حال تلاش‌های جمهوری اسلامی ایران برای انعکاس ابعاد زیست‌محیطی این حملات همچنان ادامه دارد.
مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست گفت: ریاست سازمان و همکاران معاونت امور بین‌الملل در تمامی کنفرانس‌ها و نشست‌های مرتبط، موضوع آسیب‌های واردشده به محیط زیست کشور را منعکس می‌کنند تا ابعاد این خسارت‌ها در سطح بین‌المللی مورد توجه قرار گیرد.
وی از برنامه‌ریزی برای ارائه مستندات جدید در یک کنفرانس بین‌المللی مرتبط با حفاظت از تنوع زیستی خبر داد و افزود: معاونت محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان در آینده نزدیک در کنفرانسی با موضوع حفاظت از تنوع زیستی حضور خواهد داشت و در این زمینه بروشوری تهیه شده است تا ضمن ارائه اطلاعات لازم، ابعاد خسارت‌های واردشده به محیط زیست کشور در جریان جنگ‌های تحمیلی دوم و سوم به اطلاع شرکت‌کنندگان و جامعه بین‌المللی برسد.
در این راستا قرار است همایش بین المللی" اکوساید جنایت جنگی خاموش" با محوریت روایت‌گری و پیگیری فجایع انسانی و زیست محیطی ناشی از دو جنگ تحمیلی علیه جمهوری اسلامی ایران روز یکشنبه ۱۹ مهر ماه در سالن همایش‌های بین المللی سازمان حفاظت محیط زیست برگزار شود.