تهران- ایرنا- انتخاب هنرمندان برای حضور در سی‌وسومین جشنواره هنرهای تجسمی جوانان، در کارگاه‌های مختلف بر اساس معیارهایی چون کیفیت آثار، مهارت اجرایی، برخورداری از نگاه مستقل و ظرفیت رشد هنرمندان انجام شده است. گفت‌وگو با استادان و داوران این دوره نشان می‌دهد که اگرچه کیفیت هنری در اغلب رشته‌ها معیار اصلی ارزیابی بوده، اما در برخی کارگاه‌ها، تنوع جغرافیایی، تناسب اثر با حوزه تخصصی و امکان اجرای آن در زمان محدود نیز در انتخاب نهایی تاثیر داشته است.
به گزارش ایرنا، بررسی دیدگاه ۹ استاد و داور کارگاه‌های مختلف سی و سومین جشنواره هنرهای تجسمی جوانان ایران، از تفاوت سطح آثار در رشته‌های گوناگون حکایت دارد. بعضی از داوران، کیفیت آثار را بهتر از دوره گذشته ارزیابی می‌کنند، برخی از افت نسبی آن می‌گویند و عده‌ای نیز معتقدند در مرحله نهایی، نزدیکی سطح آثار انتخاب را دشوار کرده است. در کنار این ارزیابی‌ها، حضور پررنگ آثار مبتنی بر هوش مصنوعی در بخش طراحی گرافیک و ضرورت توجه به ایده و رویکرد هنرمند نیز از نکات مطرح‌شده در این گفت‌وگوهاست.
جمال رحمتی، استاد کارگاه کاریکاتور، کیفیت آثار این دوره را بهتر از سال گذشته ارزیابی می‌کند و می‌گوید: ۹ هنرمند برای حضور در این کارگاه انتخاب شده‌اند. برخی آثار به استانداردهای حرفه‌ای نزدیک شده بودند و با وجود ضعف‌های اندک، از سطح قابل‌قبولی برخوردار بودند
رحمتی پیش‌بینی کرده رقابت میان هنرمندان منتخب نزدیک و فشرده است و توضیح می‌دهد: حرفه‌ای بودن لزوماً به معنای گذراندن آموزش‌های دانشگاهی یا کلاسیک نیست و هنرمندان می‌توانند از منابع آموزشی دیگری نیز برای ارتقای مهارت خود استفاده کنند.
در کارگاه خوشنویسی، از میان حدود ۷۰ متقاضی، حدود ۱۵ هنرمند انتخاب شده‌اند. محمدعلی قربانی، استاد این کارگاه، با اشاره به اینکه در دوره‌های گذشته حضور نداشته و امکان مقایسه دقیق آثار را ندارد، می‌گوید: برخی آثار از کیفیت بسیار خوبی برخوردار بودند. خوشنویسی هنری زمان‌بر است و رسیدن به پختگی در آن به تمرین مستمر و گذشت زمان نیاز دارد.
همچنین بهنام صدیقی، استاد کارگاه عکاسی، فاصله کیفی میان آثار منتخب و آثار کنار گذاشته شده را قابل‌توجه می‌داند و می‌گوید: انتخاب آثار برتر با چالش جدی همراه نبود، چراکه آثار منتخب از برتری مشخصی برخوردار بودند.
این عکاس به این نکته اشاره می‌کند که برخی شرکت‌کنندگان، بهترین عکس‌های خود را برای جشنواره ارسال نکرده بودند.
در مقابل، مرضیه تقی‌خانی، استاد و داور کارگاه سرامیک، از نزدیک بودن سطح کیفی بسیاری از آثار در مراحل پایانی انتخاب می‌گوید و توضیح می‌دهد :پس از کنار گذاشتن آثار ضعیف‌تر، تعداد زیادی از آثار باقی‌مانده از نظر کیفیت به یکدیگر نزدیک بودند و همین موضوع انتخاب نهایی را دشوار می‌کرد.
وی تنوع تکنیک‌ها و شیوه‌های اجرا در سرامیک را از دلایل پیچیدگی داوری می‌داند، زیرا ارزیابی هر اثر مستلزم بررسی تناسب میان ایده و تکنیک اجرایی آن است.
همچنین محمدحسین عماد، استاد و داور کارگاه مجسمه‌سازی، ارزیابی متفاوتی از کیفیت آثار این دوره دارد و سطح آثار ارسالی را در مقایسه با سال‌های گذشته تا حدودی پایین‌تر می‌داند.
وی می‌گوید: مشغله هنرجویان، شرایط ناشی از جنگ و غیرحضوری بودن بخشی از آموزش‌های دانشگاهی از جمله عوامل احتمالی تأثیرگذار بر این وضعیت است. تعداد آثار ارسالی مناسب بود و پس از سه تا چهار ساعت بررسی، حدود ۱۳ هنرمند برای حضور در کارگاه انتخاب شدند.
مریم کهوند، داور و استاد کارگاه طراحی گرافیک، نیز انتخاب آثار این بخش را چندان دشوار نمی‌داند و بیان می‌کند: در این دوره، رقابت فشرده‌ای میان آثار وجود نداشت و گزینه‌های مناسب نسبتاً راحت‌تر قابل شناسایی بودند.
به گفته کهوند، آثار از نظر موضوعی و رویکرد هنری تا حدودی غیرمنسجم بودند و در مجموع، نوعی سرگردانی و آشفتگی در زیبایی‌شناسی و ایده‌پردازی آن‌ها دیده می‌شد.
او همچنین حضور پررنگ آثار مبتنی بر هوش مصنوعی را از ویژگی‌های قابل‌توجه این دوره می‌داند و معتقد است که بسیاری از این آثار به کلیشه نزدیک شده بودند، چه در مواجهه با شعار و چه در نحوه استفاده از تصویر، الگوهای تکرارشونده‌ای در آن‌ها دیده می‌شد.
همچنین جمشید حقیقت‌شناس، استاد کارگاه نقاشی، شرکت‌کنندگان را بر اساس میزان تجربه و توانایی هنری در سه گروه کلی دسته‌بندی می‌کند و توضیح می‌دهد: هنرمندان ابتدای مسیر، افرادی که با وجود تجربه هنوز به تسلط کافی در بیان یا تکنیک نرسیده‌اند و کسانی که توانایی بیان دیدگاه و ایده‌های خود را از طریق اثر هنری دارند.
وی در انتخاب نهایی، هنرمندانی را در اولویت قرار داده که از بیان مستقل و متمایز و ظرفیت رشد برخوردار باشند.
از نگاه حقیقت‌شناس، تنوع دیدگاه‌ها و ایده‌ها نیز اهمیت دارد، زیرا حضور هنرمندانی با نگاه‌های مشابه، از تنوع فضای کارگاه می‌کاهد. البته شرکت‌کنندگان باید ضمن حفظ استقلال هنری خود، امکان یادگیری از تجربه و نگاه یکدیگر را داشته باشند.
در کارگاه هنرهای معاصر، بهنام کامرانی بر ضرورت تناسب آثار ارسالی با ماهیت این حوزه تأکید می‌کند و معتقد است؛ آثار هنر معاصر بهتر است همراه با پروپوزال یا استیتمنت هنرمند ارائه شوند تا ایده و رویکرد اثر برای داوران روشن‌تر باشد.
به گفته کامرانی، برخی آثار ارسالی، از جمله انیمیشن، با حوزه موردنظر کارگاه تناسب نداشتند، در حالی که تعدادی دیگر از آثار ظرفیت قابل‌توجهی داشتند.
پراکندگی جغرافیایی و فرصت حضور برای جوانان
از موضوعات مهم در گفت‌وگو با استادان، چگونگی توجه به پراکندگی جغرافیایی هنرمندان و فراهم کردن فرصت حضور برای شرکت‌کنندگانی است که ممکن است به امکانات آموزشی کمتری دسترسی داشته باشند. با این حال، میزان تأثیر این عامل در انتخاب نهایی از نگاه استادان یکسان نبوده است.
جمال عرب‌زاده، استاد و داور کارگاه طراحی، می‌گوید: در مرحله نخست، آثار بدون توجه به نام و محل سکونت هنرمندان بررسی شده‌اند و پس از رسیدن به فهرست اولیه، پراکندگی جغرافیایی نیز در انتخاب نهایی مورد توجه قرار گرفته است.
به گفته این هنرمند، در مواردی که کیفیت آثار به یکدیگر نزدیک بوده، تلاش شده است هنرمندانی از استان‌های مختلف انتخاب شوند و معمولاً تعداد انتخاب‌شدگان از هر استان از یک یا دو نفر بیشتر نباشد.
عرب‌زاده اشاره می‌کند: حدود ۱۰ درصد آثار در مرحله نخست در شمار گزینه‌های جدی قرار گرفتند و نزدیک به ۵ درصد نیز از همان ابتدا به‌عنوان آثار شاخص مشخص بودند. با این حال، در مرحله نهایی به دلیل نزدیکی کیفیت برخی آثار، انتخاب دشوار شد و تعدادی از آثار خوب نیز کنار گذاشته شدند.
او معتقد است وقتی کیفیت آثار به یکدیگر نزدیک است، عدالت جغرافیایی و فراهم کردن فرصت برای هنرمندان خارج از شهرهای مرکزی نیز باید در نظر گرفته شود، به‌ویژه آنکه دسترسی به استادان و امکانات آموزشی برای هنرمندان مناطق دورتر ممکن است محدودتر باشد.
حقیقت‌شناس نیز تلاش برای انتخاب هنرمندانی از شهرهای مختلف، از جمله شهر میزبان جشنواره، را بخشی از فرایند انتخاب خود می‌داند و تأکید می‌کند که تنوع جغرافیایی و قومی نمی‌تواند جایگزین توانایی و کیفیت هنری شود.
تقی‌خانی نیز با اشاره به ظرفیت محدود کارگاه سرامیک، می‌گوید: در مرحله نهایی تلاش شده است به هنرمندان جوانی که پیش‌تر در جشنواره حضور نداشته‌اند یا از استان‌های کمتر برخوردار هستند، فرصت داده شود. همچنین محل سکونت هنرمندان پس از بررسی اولیه کیفیت آثار مورد توجه قرار گرفته و این موضوع به معنای نادیده گرفتن کیفیت آثار نبوده است.
در مقابل، کامرانی می‌گوید: محل سکونت هنرمندان در انتخاب آثار کارگاه هنرهای معاصر تأثیری نداشته است، هرچند معتقد است برگزارکنندگان و داوران باید به هنرمندان شهرهای کوچک‌تر توجه داشته باشند، زیرا ممکن است به امکانات و منابع کمتری دسترسی داشته باشند.
رحمتی نیز تاکید می‌کند که در انتخاب آثار کاریکاتور، سهمیه استانی یا محل سکونت هنرمندان ملاک نبوده و انتخاب‌ها بر اساس کیفیت آثار انجام شده است.
ظرفیت کارگاه و محدودیت زمان در انتخاب هنرمندان
ظرفیت محدود و زمان کوتاه برگزاری کارگاه‌ها نیز از عوامل مؤثر در انتخاب نهایی بوده است. در برخی رشته‌ها، حتی آثار باکیفیت به دلیل محدودیت ظرفیت امکان حضور پیدا نمی‌کنند و داوران ناچارند از میان گزینه‌هایی با سطح کیفی نزدیک، تعدادی را انتخاب کنند.
تقی‌خانی با اشاره به فرایند چندمرحله‌ای تولید آثار سرامیکی و محدودیت چهارروزه کارگاه، توضیح می‌دهد که امکان پذیرش همه متقاضیان وجود ندارد.
عماد نیز سه‌روزه بودن کارگاه مجسمه‌سازی را عاملی می‌داند که توانایی هنرمندان برای اجرای طرح در زمان تعیین‌شده را به یکی از معیارهای انتخاب تبدیل کرده است.
در کارگاه عکاسی، صدیقی با اشاره به تفاوت سطح آموزشی و تجربه شرکت‌کنندگان، هدف اصلی کارگاه را افزایش آگاهی و شناخت هنرمندان از فرایند تولید عکس می‌داند و ادامه می‌دهد: با توجه به محدود بودن زمان، مشارکت فعال هنرجویان و ارتباط دادن مباحث آموزشی با محیط زندگی و جامعه آن‌ها در کیفیت یادگیری تأثیرگذار است.
قربانی نیز بر اهمیت هدایت هنرمندان در مسیر تبدیل ایده به اثر نهایی تأکید می‌کند و می‌گوید: شرکت‌کنندگان در کارگاه خوشنویسی علاوه بر آشنایی با شیوه اجرا، باید مراحل تکمیل اثر و مدیریت زمان را نیز بیاموزند.
انتخاب، آغاز مسیر یادگیری و فعالیت حرفه‌ای
در کنار ارزیابی آثار و تعیین فهرست هنرمندان منتخب، استادان بر نقش آموزشی جشنواره و تأثیر آن بر مسیر آینده شرکت‌کنندگان تأکید دارند. از نگاه آن‌ها، حضور در جشنواره می‌تواند فرصتی برای تجربه عملی، آشنایی با دیدگاه‌های متفاوت و ارتباط با استادان و دیگر هنرمندان باشد.
قربانی با اشاره به تجربه برخی شرکت‌کنندگان دوره‌های گذشته که بعدها موفق به کسب جوایز بین‌المللی یا دریافت مدارک حرفه‌ای در خوشنویسی شده‌اند، جشنواره را فرصتی برای آغاز و تداوم مسیر حرفه‌ای هنرمندان جوان می‌داند.
کامرانی نیز به نمونه یکی از برگزیدگان دوره پیشین اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد: او پس از حضور در جشنواره وارد دانشگاه هنر شده و اکنون در مقطع کارشناسی ارشد مشغول فعالیت است. جشنواره می‌تواند در شناسایی استعدادها و پیوند دادن آن‌ها با مسیرهای آموزشی مؤثر باشد؛ هرچند ادامه موفقیت حرفه‌ای به تلاش و رشد مستمر هنرمند وابسته است.
عماد نیز گفت‌وگو و تبادل نظر درباره آثار اجراشده را از مهم‌ترین فرصت‌های آموزشی کارگاه مجسمه‌سازی می‌داند و معتقد است؛ بررسی یک اثر و گفت‌وگوی مستقیم درباره آن، حتی میان استادان، می‌تواند تجربه آموزشی ارزشمندی برای شرکت‌کنندگان ایجاد کند، تجربه‌ای که گاه از آموزش‌های معمول یک ترم دانشگاهی نیز فراتر می‌رود.
همچنین، کهوند با اشاره به اهمیت فضای آموزشی جشنواره، مشتاق است ببیند هنرمندان جوان در روزهای برگزاری کارگاه‌ها چگونه فعالیت می‌کنند، از محیط و تعامل با دیگر شرکت‌کنندگان چه تأثیری می‌پذیرند و استادان تا چه اندازه می‌توانند در این مسیر اثرگذار باشند و معتقد است که این روند از پیش قابل پیش‌بینی نیست و باید در جریان برگزاری جشنواره آن را مشاهده کرد.
برآیند دیدگاه استادان و داوران نشان می‌دهد که انتخاب آثار برای حضور در جشنواره هنرهای تجسمی جوانان، فرایندی متناسب با ویژگی‌های هر رشته است. کیفیت هنری و توانایی اجرایی در اغلب کارگاه‌ها جایگاه اصلی را در ارزیابی دارند، اما نگاه مستقل، ظرفیت رشد، تناسب اثر با حوزه تخصصی، امکان اجرای طرح در زمان محدود و در برخی موارد، تنوع جغرافیایی نیز در تصمیم‌گیری‌ها نقش پیدا می‌کنند.
در کنار این معیارها، مباحثی مانند ضرورت پرهیز از کلیشه‌های بصری، توجه به ایده‌پردازی و شناخت نیاز ارتباطی در طراحی گرافیک نیز نشان می‌دهد که ارزیابی آثار تنها به مهارت در اجرا محدود نمی‌شود. در نهایت، آنچه در میان بیشتر دیدگاه‌ها مشترک است، اهمیت فرصت یادگیری و ادامه مسیر هنری پس از انتخاب است، چراکه حضور در جشنواره می‌تواند نقطه شروعی برای رشد هنرمند باشد، اما تداوم پیشرفت به تجربه، تمرین و فعالیت مستمر او وابسته خواهد بود.
گفتنی است؛ سی و سومین جشنواره هنرهای تجسمی جوانان ایران از ۲۳ تا ۲۷ آبان ماه در شهر کرمانشاه به دبیری رضوان صادق زاده برگزار می‌شود.
نویسنده گزارش؛ پریسا اسلام‌زاده، روزنامه‌نگار فرهنگ و هنر