حوزه / حجت‌الاسلام سید ابوالحسن موسوی کارشناس دینی با اشاره به نقش شایعه‌پراکنان و جریان‌های تضعیف‌کننده روحیه جامعه در گسترش ترس و ناامیدی، گفت: جهاد تبیین، تقویت امید مبتنی بر ایمان و واقع‌بینی و حفظ وحدت و انسجام اجتماعی، از مهم‌ترین راهکارهای قرآنی برای مقابله با جنگ روانی و شناختی دشمن است.
حجت‌الاسلام والمسلمین سید ابوالحسن موسوی، استاد دانشگاه و کارشناس دینی درگفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران ، با اشاره به راهکارهای قرآن کریم برای مقابله با ترس و ناامیدی در جامعه اظهار کرد: قرآن کریم در آیات مختلف، عوامل تضعیف روحیه مؤمنان را معرفی کرده و با تأکید بر ایمان، امید، آگاهی و همبستگی اجتماعی، راهکارهایی برای مقابله با این آسیب‌ها ارائه می‌دهد.
منافقان، بیماردلان و شایعه‌پراکنان؛ عوامل تضعیف روحیه جامعه
وی با اشاره به آیه ۶۰ سوره احزاب، گفت: قرآن کریم در این آیه از منافقان، بیماردلان و کسانی که در مدینه به شایعه‌پراکنی و ایجاد اضطراب می‌پرداختند، سخن می‌گوید. این آیه نشان می‌دهد که ایجاد ناامنی روانی و تضعیف روحیه جامعه، از جمله تهدیدهایی است که جامعه اسلامی باید در برابر آن هوشیار باشد.
حجت الاسلام والمسلمین موسوی با بیان اینکه قرآن کریم در سوره‌های بقره، توبه و منافقون به معرفی ویژگی‌های منافقان پرداخته است، افزود: منافقان با رفتارهای دوگانه و ادعاهای فریبنده می‌توانند زمینه گمراهی دیگران و تضعیف اعتماد اجتماعی را فراهم کنند.
این استاد دانشگاه درباره مفهوم بیماردلی نیز اظهار کرد: در ادبیات قرآنی، بیماری قلب می‌تواند به آسیب‌های اعتقادی و اخلاقی اشاره داشته باشد. افرادی که گرفتار رذایل اخلاقی و نگرش‌های نادرست‌اند، ممکن است با رفتار و گفتار خود، زمینه گسترش بدبینی و ناامیدی را در جامعه فراهم کنند.
وی تأکید کرد: البته نباید بیماری‌های روانی، از جمله افسردگی، را با نفاق یا بیماری اخلاقی یکسان دانست؛ بلکه باید میان مشکلات روان‌شناختی و رفتارهای آگاهانه‌ای که به تضعیف روحیه و اعتماد عمومی می‌انجامند، تفاوت قائل شد.
حجت الاسلام والمسلمین موسوی در ادامه با اشاره به مفهوم «مرجفون» گفت: این تعبیر در آیه ۶۰ سوره احزاب آمده است و در این بحث به افرادی اشاره دارد که با ایجاد اضطراب و انتشار اخبار و شایعات، آرامش جامعه را مختل می‌کنند. بزرگ‌نمایی قدرت دشمن و القای این باور که مقاومت بی‌فایده است، از جمله رفتارهایی است که می‌تواند به گسترش ترس و ناامیدی بینجامد.
قرآن کریم؛ مقابله با بزرگ‌نمایی قدرت دشمن
وی با بیان اینکه یکی از محورهای اصلی جنگ روانی، بزرگ‌نمایی قدرت دشمن و نادیده‌گرفتن ظرفیت‌های جامعه است، اظهار کرد: گاهی این تصور در جامعه ایجاد می‌شود که دشمن به دلیل برخورداری از تجهیزات پیشرفته، شکست‌ناپذیر است و هیچ راهی جز تسلیم در برابر او وجود ندارد؛ درحالی‌که قرآن کریم بر ضرورت حفظ ایمان، پایداری و پرهیز از یأس تأکید می‌کند.
حجت الاسلام والمسلمین موسوی با اشاره به آیه ۲۲ سوره فتح، «وَلَوْ قَاتَلَکُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوَلَّوُا الْأَدْبَارَ ثُمَّ لَا یَجِدُونَ وَلِیًّا وَلَا نَصِیرًا»، گفت: این آیه درباره رویارویی دشمنان با پیامبر اسلام(ص) و مؤمنان سخن می‌گوید و بر عقب‌نشینی آنان در شرایط بیان‌شده در آیه تأکید دارد.
وی افزود: بهره‌گیری از این آیه در تحلیل شرایط امروز، باید با توجه به سیاق و شأن نزول آن و دیگر آموزه‌های قرآن درباره ایمان، مقاومت و نصرت الهی صورت گیرد. پیام کلی این آموزه‌ها آن است که نباید قدرت دشمن را مطلق دانست یا پیش از بررسی واقعیت‌ها، شکست را قطعی تصور کرد.
این کارشناس دینی خاطرنشان کرد: مقابله با ترس و ناامیدی، به معنای نادیده‌گرفتن تهدیدها نیست؛ بلکه به شناخت دقیق شرایط، ارزیابی توانایی‌ها و محدودیت‌ها و بهره‌گیری از ظرفیت‌های واقعی جامعه نیاز دارد.
جهاد تبیین؛ راهکار مقابله با جنگ روانی و شناختی
حجت الاسلام والمسلمین موسوی، جهاد تبیین را یکی از راهکارهای مهم مقابله با جنگ روانی و شناختی دانست و اظهار کرد: در جهاد تبیین، واقعیت‌ها به‌درستی برای مردم بیان می‌شود، شایعات و تحریف‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد و با آگاهی‌بخشی، زمینه تصمیم‌گیری آگاهانه در جامعه فراهم می‌شود.
وی ادامه داد: در جنگ روانی، دشمن می‌کوشد با ایجاد ترس و تضعیف روحیه مردم، اراده آنان را تحت تأثیر قرار دهد؛ درحالی‌که در جنگ شناختی، باورها، ارزش‌ها و نظام محاسباتی جامعه هدف قرار می‌گیرد. ازاین‌رو، مقابله با این تهدیدها نیازمند روشنگری، تقویت مبانی اعتقادی و افزایش سواد رسانه‌ای است.
این استاد دانشگاه با اشاره به آیه ۲۵۷ سوره بقره، «اللَّهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُوا»، تصریح کرد: قرآن کریم خداوند را ولی و سرپرست مؤمنان معرفی می‌کند. توجه به این آموزه و تقویت اعتماد به حمایت الهی، می‌تواند در افزایش امید و پایداری مؤمنان مؤثر باشد.
وی تأکید کرد: جهاد تبیین نباید به معنای انکار مشکلات یا نادیده‌گرفتن توان دشمن باشد؛ بلکه باید با شناخت واقعیت‌ها، بیان مستدل مسائل و معرفی ظرفیت‌های جامعه، از شکل‌گیری برداشت‌های نادرست و ناامیدکننده جلوگیری کرد.
تقویت امید؛ راهبرد قرآنی مقابله با ناامیدی
حجت الاسلام والمسلمین موسوی، تقویت امید را دومین راهکار قرآنی دانست و با اشاره به آیه ۱۳۹ سوره آل‌عمران گفت: خداوند متعال می‌فرماید: «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ»؛ یعنی سست نشوید و اندوهگین نگردید؛ شما برترید، اگر ایمان داشته باشید.
وی افزود: این آیه بر ضرورت حفظ روحیه و پرهیز از سستی و اندوه در مسیر ایمان تأکید می‌کند. دشمن با القای ناتوانی و شکست می‌کوشد انگیزه مقاومت و حرکت را در جامعه کاهش دهد؛ ازاین‌رو، تقویت امید مبتنی بر ایمان، شناخت واقعیت‌ها و تلاش مسئولانه اهمیت فراوانی دارد.
این کارشناس دینی با اشاره به آیه ۷ سوره محمد(ص)، «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ وَیُثَبِّتْ أَقْدَامَکُمْ»، اظهار کرد: خداوند در این آیه وعده می‌دهد که اگر مؤمنان دین او را یاری کنند، از یاری الهی برخوردار خواهند شد و گام‌هایشان استوار می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: امید به نصرت الهی باید با عمل، مسئولیت‌پذیری، برنامه‌ریزی و تلاش همراه باشد؛ زیرا توکل به خداوند به معنای کنارگذاشتن اسباب و تدبیرهای لازم نیست.
وحدت و انسجام اجتماعی؛ سدی در برابر اختلاف‌افکنی
حجت الاسلام والمسلمین موسوی، حفظ وحدت و انسجام اجتماعی را سومین راهکار قرآنی برای مقابله با ترس و ناامیدی دانست و گفت: یکی از اهداف جریان‌های اختلاف‌افکن، ایجاد بدبینی و تضعیف اعتماد متقابل میان مردم است. قرآن کریم در مقابل این رویکرد، مسلمانان را به همبستگی و پرهیز از تفرقه دعوت می‌کند.
وی با اشاره به آیه ۱۰۳ سوره آل‌عمران، «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا»، اظهار کرد: تمسک جمعی به ریسمان الهی و پرهیز از پراکندگی، از آموزه‌های مهم قرآن کریم برای حفظ انسجام جامعه اسلامی است.
این استاد دانشگاه افزود: در منظومه اعتقادی شیعه، قرآن کریم و اهل‌بیت عصمت و طهارت(ع) محور هدایت جامعه‌اند و در دوران غیبت نیز مسئله ولایت فقیه و رهبری دینی در چارچوب مبانی اعتقادی شیعه مورد توجه قرار دارد.
وی تصریح کرد: حفظ وحدت به معنای سکوت در برابر شایعات و تحریف واقعیت‌ها نیست؛ بلکه باید با روشنگری مسئولانه، گفت‌وگوی مستدل و مقابله با اطلاعات نادرست، از اختلاف‌افکنی و تضعیف انسجام جامعه جلوگیری کرد.
ایمان و توکل؛ پشتوانه معنوی مؤمنان
حجت الاسلام والمسلمین موسوی با اشاره به آیه ۱۷ سوره انفال، «وَمَا رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَلَکِنَّ اللَّهَ رَمَی»، گفت: این آیه در سیاق نبرد بدر و با اشاره به نقش پیامبر(ص) و اراده الهی در آن واقعه بیان شده است و بر نقش امداد الهی در پیروزی مؤمنان تأکید دارد.
وی افزود: ایمان و توکل به معنای کنارگذاشتن تلاش و تدبیر نیست؛ بلکه مؤمنان باید در کنار برنامه‌ریزی، بهره‌گیری از توانایی‌های انسانی و اقدام مسئولانه، به حمایت و نصرت الهی نیز امیدوار باشند.
این کارشناس دینی با اشاره به آیه ۲۹ سوره فتح، «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ»، اظهار کرد: قرآن کریم در توصیف جامعه ایمانی، بر استواری در برابر دشمنان و مهربانی و همدلی میان مؤمنان تأکید می‌کند. تقویت این ویژگی‌ها می‌تواند به افزایش همبستگی و توان جامعه اسلامی در مواجهه با تهدیدها کمک کند.
سه راهکار قرآنی برای مقابله با ترس و ناامیدی
حجت الاسلام والمسلمین موسوی در جمع‌بندی سخنان خود گفت: منافقان، بیماردلان و شایعه‌پراکنان می‌توانند با انتشار شایعات، ایجاد تردید و القای ناتوانی، روحیه جامعه را تضعیف کنند؛ ازاین‌رو، مقابله با این جریان‌ها به شناخت دقیق، آگاهی‌بخشی و تقویت بنیان‌های اعتقادی نیاز دارد.
وی افزود: جهاد تبیین و روشنگری، تقویت امید مبتنی بر ایمان و واقع‌بینی، و حفظ وحدت و انسجام اجتماعی، سه راهکار مهم برگرفته از آموزه‌های قرآن کریم برای مقابله با ترس و ناامیدی هستند.
این استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: جامعه مؤمن باید در برابر جنگ روانی و شناختی دشمن هوشیار باشد، از انتشار شایعات پرهیز کند، واقعیت‌ها را به‌درستی بشناسد و با حفظ همبستگی، اعتماد به وعده‌های الهی و تلاش مسئولانه، زمینه عبور از دشواری‌ها را فراهم سازد.