بر اساس یک پژوهش جدید، در هر لحظه از شب بیش از ۷۰۰ ماهواره بر فراز یک شهر معمولی در عرض‌های جغرافیایی میانی زمین حرکت می‌کنند؛ رقمی که در بسیاری از مناطق از تعداد ستاره‌هایی که می‌توان با چشم غیرمسلح مشاهده کرد، بیشتر است. این موضوع نشان می‌دهد که آسمان شب زمین به‌تدریج در حال

بر اساس یک پژوهش جدید، در هر لحظه از شب بیش از ۷۰۰ ماهواره بر فراز یک شهر معمولی در عرض‌های جغرافیایی میانی زمین حرکت می‌کنند؛ رقمی که در بسیاری از مناطق از تعداد ستاره‌هایی که می‌توان با چشم غیرمسلح مشاهده کرد، بیشتر است.

این موضوع نشان می‌دهد که آسمان شب زمین به‌تدریج در حال تغییر است و ماهواره‌هایی که برای ارتباطات، اینترنت و سایر کاربردهای فضایی به مدار زمین فرستاده می‌شوند، سهم بیشتری از منظره آسمان را به خود اختصاص می‌دهند.

این آمار بر اساس بررسی مسیر حرکت ۱۵ هزار و ۸۳۳ ماهواره فعال به دست آمده که هم‌اکنون در مدار پایین زمین (LEO) و در ارتفاع کمتر از ۲ هزار کیلومتری سطح زمین گردش می‌کنند. پژوهشگران با بررسی داده‌های مربوط به روزهای ۱۲ و ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶ دریافتند که در هر لحظه از شب، در صورت باز بودن کامل افق دید، حدود ۷۱۰ ماهواره از بالای یک شهر معمولی در بریتانیا عبور می‌کنند.

این بررسی را شرکت مهندسی Accu Components انجام داده و نتایج آن در قالب مطالعه‌ای منتشر شده که هنوز داوری علمی (Peer Review) را پشت سر نگذاشته است؛ داده‌های مورد استفاده نیز از سامانه نظارت فضایی نیروی فضایی ایالات متحده آمریکا تأمین شده‌اند که از طریق وب‌سایت عمومی CelesTrak در دسترس قرار دارند.

اگرچه پژوهشگران بریتانیا را به‌عنوان منطقه اصلی بررسی انتخاب کردند، اما به گفته آن‌ها، تراکم مشابهی از ماهواره‌ها در بخش بزرگی از اروپا، ایالات متحده و سایر مناطق واقع در عرض‌های جغرافیایی میانی دیده می‌شود. این وضعیت به‌خصوص در مناطق بین ۴۰ تا ۵۰ درجه عرض جغرافیایی شمالی و جنوبی بیشتر به چشم می‌خورد.

دلیل اصلی این تمرکز، مدار ماهواره‌های استارلینک است؛ بیشتر ماهواره‌های این منظومه در مداری با زاویه حدود ۵۳ درجه نسبت به خط استوا حرکت می‌کنند؛ بنابراین تعداد بیشتری از آن‌ها از فراز مناطق میانی زمین عبور می‌کنند.

نماینده شرکت Accu Components در گفت‌وگو با Space.com توضیح داد که ارقام جهانی ارائه‌شده تقریبی هستند و بر اساس یک شبکه جغرافیایی سراسری در طول یک روز محاسبه شده‌اند. به گفته او، مناطق نزدیک خط استوا خلوت‌ترین آسمان را از نظر عبور ماهواره‌ها دارند و در هر لحظه حدود ۴۹۰ ماهواره از فراز آن‌ها عبور می‌کنند.

چرا همه ماهواره‌ها در آسمان دیده نمی‌شوند؟

آسمان شب زیر سلطه ماهواره‌ها؛ تعداد ماهواره‌های زمین از ستاره‌های قابل مشاهده در آسمان پیشی گرفتند | دیجینوی

با وجود عبور صدها ماهواره از بالای سر ما، نمی‌توان تمام آن‌ها را با چشم غیرمسلح مشاهده کرد؛ برخلاف ستاره‌ها که خودشان نور تولید می‌کنند، ماهواره‌ها نور مستقلی ندارند و برای دیده شدن باید نور خورشید را بازتاب دهند. به همین دلیل، ماهواره‌ها زمانی از سطح زمین قابل مشاهده هستند که خودشان هنوز در معرض نور خورشید قرار داشته باشند، اما منطقه‌ای که ناظر در آن ایستاده، وارد تاریکی شب شده باشد.

بر اساس یافته‌های این مطالعه، از میان ۷۱۰ ماهواره‌ای که در هر لحظه از شب از فراز یک شهر معمولی بریتانیا عبور می‌کنند، به‌طور میانگین حدود ۱۰۵ ماهواره نور خورشید را دریافت می‌کنند و با درخششی مشابه ستاره‌ها در آسمان دیده می‌شوند.

بااین‌حال، تعداد ماهواره‌های قابل مشاهده در طول شب تغییر چشمگیری دارد؛ در ساعات ابتدایی پس از غروب خورشید و همچنین پیش از طلوع آفتاب، تعداد بیشتری از ماهواره‌ها نور خورشید را بازتاب می‌دهند و در آسمان دیده می‌شوند. اما در نیمه‌شب، بیشتر آن‌ها دیگر در معرض نور مستقیم خورشید قرار ندارند.

نماینده Accu Components در این باره گفت:

در یک شهر معمولی بریتانیا، حدود ۳۰۰ ماهواره در نخستین ساعت پس از تاریک شدن هوا نور خورشید را بازتاب می‌دهند و قابل مشاهده هستند؛ این تعداد حوالی نیمه‌شب به کمتر از ۲۰ ماهواره کاهش پیدا می‌کند، اما پیش از طلوع آفتاب دوباره به حدود ۳۰۰ مورد می‌رسد.

برای درک بهتر این ارقام، کافی است تعداد ستاره‌های قابل مشاهده در شهرهای بزرگ را در نظر بگیریم. طبق اطلاعات وب‌سایت OwnStarMap، در کلان‌شهرهایی مانند لندن و نیویورک که آلودگی نوری شدیدی دارند، در ساعات تاریک شب ممکن است تنها چند ده ستاره با چشم غیرمسلح دیده شوند. این رقم در حومه شهرها و مناطق کوچک‌تر به چند صد ستاره می‌رسد. برای مشاهده چند هزار ستاره نیز باید به مناطق روستایی دورافتاده یا رشته‌کوه‌های مرتفع و کم‌جمعیت سفر کرد.

در تصویر بالا رد ماهواره‌ها در مقابل خوشه ستاره‌ای NGC 457 که با نام خوشه جغد (Owl Cluster) نیز شناخته می‌شود را مشاهده می‌کنید. این تصویر از عرض جغرافیایی ۵۱ درجه شمالی ثبت شده است؛ منطقه‌ای که از نظر موقعیت جغرافیایی با لندن و کلگری کانادا شباهت دارد.

افزایش تعداد ماهواره‌ها چه خطری برای آسمان شب دارد؟

تعداد ماهواره‌هایی که به دور زمین می‌چرخند، طی یک دهه گذشته به‌شدت افزایش یافته است. این روند به‌ویژه پس از آغاز پرتاب ماهواره‌های منظومه استارلینک توسط شرکت اسپیس‌ایکس متعلق به ایلان ماسک سرعت بیشتری گرفت. شرکت‌های فعال در حوزه ماهواره نیز برنامه‌هایی برای فرستادن صدها هزار و حتی احتمالاً میلیون‌ها ماهواره به مدار زمین طی دهه‌های آینده دارند.

اگر این برنامه‌ها عملی شوند، تعداد ماهواره‌هایی که از فراز نقاط مختلف زمین عبور می‌کنند، تقریباً در تمام مناطق جهان به‌مراتب بیشتر از ستاره‌های قابل مشاهده در آسمان خواهد شد.

این روند نگرانی جدی اخترشناسان را به همراه داشته است؛ زیرا آن‌ها نگران تأثیر ازدحام ماهواره‌ها بر توانایی بشر برای مطالعه جهان هستند. ماهواره‌هایی که از میدان دید تلسکوپ‌های مستقر روی زمین عبور می‌کنند، خطوطی در تصاویر نجومی بر جای می‌گذارند و کیفیت مشاهدات علمی را کاهش می‌دهند. علاوه بر این، نور بازتاب‌شده از سطح ماهواره‌ها به سمت زمین، روشنایی کلی آسمان شب را افزایش می‌دهد.

این مسئله فقط به ایجاد چند خط نورانی در تصاویر تلسکوپ‌ها محدود نمی‌شود. افزایش تدریجی روشنایی آسمان می‌تواند حتی قدرتمندترین تلسکوپ‌های جهان را نیز در مشاهده ستاره‌ها و کهکشان‌های دوردست با مشکل مواجه کند؛ اجرامی که اطلاعات ارزشمندی درباره تاریخچه و چگونگی شکل‌گیری جهان در اختیار دانشمندان قرار می‌دهند.

مطالعه Accu Components نشان می‌دهد که در طول یک شب، به‌طور میانگین ۱۲ هزار و ۸۹۱ ماهواره متفاوت از فراز یک شهر معمولی در بریتانیا عبور می‌کنند. این رقم به معنای حضور هم‌زمان تمام این ماهواره‌ها در آسمان نیست، بلکه تعداد کل ماهواره‌هایی را نشان می‌دهد که طی ساعات شب از بالای آن منطقه می‌گذرند.

به نظر می‌رسد با ادامه روند فعلی توسعه منظومه‌های ماهواره‌ای، آسمان شب در دهه‌های آینده چهره متفاوتی پیدا کند؛ تغییری که علاوه بر ظاهر آسمان، می‌تواند آینده رصدهای نجومی و مطالعه اجرام دوردست را نیز تحت تأثیر قرار دهد.