در پاسخ به شبهه‌ای پیرامون عصمت حضرت زهرا(س) و چرایی عدم تصدی امامت ظاهری، تصریح شد که عصمت کبرای ایشان هم‌تراز با امامان معصوم(ع) است؛ اما مسئولیت‌های اجرایی و میدانی امامت نظیر فرماندهی نظامی و جهاد، بر اساس حکمت الهی به مردان واگذار گردیده است.
مقام عصمت حضرت فاطمه زهرا(س) در بالاترین مرتبه طهارت و هم‌سنگ با امامان معصوم(ع) قرار دارد. این جایگاه والای معنوی با استناد به آیه تطهیر و مقام حجیت ایشان بر حجت‌های الهی به اثبات می‌رسد. در این پاسخ کلامی، چرایی عدم تصدی امامت اجرایی توسط ایشان را واکاوی می‌کند.
پرسش:
آیا عصمت حضرت زهرا سلام الله علیها مانند دیگر امامان است؟ چرا ایشان امام نشدند؟
پاسخ:
عصمت در اصطلاح علم کلام به معنای مصونیت از گناه و خطا است. متکلمان آن را «لطفی الهی» می‌دانند که مانع وقوع معصیت می‌شود، در حالی که فرد قدرت بر انجام آن را دارد. حکما نیز آن را «ملکه‌ای نفسانی» (حالتی راسخ در نفس) تعریف می‌کنند که انسان را از ارتکاب گناه و خطا بازمی‌دارد.عصمت کبری و صغری:این تقسیم‌بندی یک اصطلاح برای تفکیک مراتب عصمت است: عصمت کبری، مختص چهارده معصوم(ع) است. در این مرتبه، علم و قرب الهی به حدی است که صدور گناه و خطا از آنان امتناع وقوعی دارد (یعنی عملاً محال است اتفاق بیفتد).
این عصمت لازمه نبوت و امامت است. اما عصمت صغری: مرتبه‌ای از تقوای عالی که برای برخی مؤمنان کامل (مانند حضرت زینب(س) یا حضرت عباس(ع)) حاصل می‌شود. در این مرتبه، فرد عملاً گناه نمی‌کند، اما امکان عقلی و وقوعی گناه برای او منتفی نیست.بر اساس آموزه‌های شیعه، پاسخ به این پرسش دو بخش دارد: عصمت حضرت زهرا (س) هم‌سنگ عصمت امامان (ع) است، اما «امامت» به معنای رهبری اجرایی و سیاسی جامعه، مقامی است که شرایط و مأموریت خاص خود را دارد. اما اینکه مقام عصمت حضرت زهرا(س)(امامت مقامی نه اجرائی)؛ هم‌سنگ با امامان (ع) است، عصمت ایشان مطلق و در بالاترین مرتبه است و هیچ تفاوتی با عصمت امامان (ع) ندارد.
این مقام با دلایل محکم قرآنی و روایی اثبات می‌شود:
1. آیه تطهیر (احزاب: ۳۳): خداوند در این آیه اراده تکوینی خود را بر دور کردن هرگونه پلیدی («رجس») از اهل بیت (ع) تعلق گرفته است. حضرت زهرا (س) یکی از مصادیق بارز این آیه است و این آیه عصمت مطلقه ایشان را اثبات می‌کند.
۲. جایگاه «حجت» بودن: ایشان به عنوان حجت خدا بر خلق شناخته می‌شوند. اینکه امام معصوم (ع) ایشان را «حجت» بداند، خود دلیل بر عصمت ایشان است، چرا که حجت خدا نمی‌تواند خود غیرمعصوم باشد.
۳. لزوم عصمت برای نقش‌های ویژه: عصمت ایشان برای تربیت دو امام معصوم (حسنین علیهماالسلام)، هم‌کفو بودن با امیرالمؤمنین (ع) و «ام الائمه» بودن، ضروری بوده است.اما چرا با وجود اینکه عصمت یک موهبت الهی است که خداوند به بندگان شایسته‌ای عطا می‌کند، و این مقام لزوماً به معنای پیامبر یا امام بودن نیست، ایشان امام نشدند؟
«امامت» در معنای کامل خود، دو بُعد دارد: مقام معنوی (ولایت تکوینی) و مقام اجرایی (رهبری سیاسی و اجتماعی). حضرت زهرا (س) از بُعد اول بهره کامل داشتند، اما بُعد دوم (رهبری اجرایی) به دلایلی به ایشان سپرده نشد:
لذا ویژگی‌های لازم برای رهبری اجرایی این است که: این مقام نیازمند حضور مستقیم در جامعه، فرماندهی در جنگ‌ها، رویارویی با دشمنان و مذاکرات سیاسی سخت است. این وظایف با طبیعت و ساختار جسمی و روانی زنان سازگاری کامل ندارد و از این رو، خداوند پیامبران و امامانِ رهبر جامعه را از میان مردان برگزیده است.
همچنین عدم نیاز به تصدی ظاهری حضرت: یعنی با وجود امیرالمؤمنین (ع) به عنوان امام و رهبر، هیچ ضرورتی وجود نداشت که حضرت زهرا (س) مستقیماً عهده‌دار رهبری اجرایی جامعه شوند.
بنابراین می بایست بین مقام معنوی از اجرایی تفکیک قایل شویم: یعنی ایشان دارای مقام معنوی و ولایت تکوینی امامت بودند (یعنی توانایی تصرف در عالم به اذن خدا و هدایت معنوی امت)، اما مقام مادی و ریاست عمومی که نیازمند مدیریت اجرایی است، به ایشان واگذار نشد.
نتیجه اینکه: عصمت حضرت زهرا (س) کامل و هم‌سنگ با امامان (ع) است، زیرا ایشان در بالاترین درجه طهارت و قرب الهی قرار دارند. اما «امامت» در اصطلاح، علاوه بر مقام معنوی، شامل رهبری اجرایی و سیاسی نیز می‌شود که با توجه به مأموریت و ویژگی‌های خاص خود، به مردان سپرده شده است. ایشان با وجود داشتن مقام معنوی والا، به دلیل حکمت الهی و عدم تناسب وظایف اجرایی با طبع زنانه، عهده‌دار این بُعد از امامت نشدند.
منبع: پرسمان دانشگاهیان