باستان‌شناسان هنگام کاوش در روستایی آرام در شمال‌شرق فرانسه، بیش از هزار تاس باستانی ساخته‌شده از استخوان پیدا کرده‌اند. تراکم کم‌سابقه این تاس‌ها پرسشی جذاب را مطرح کرده: آیا این بخش از گال رومانی روزگاری یکی از مراکز مهم بازی، آیین‌های مذهبی یا حتی چیزی شبیه به لاس‌وگاس باستان بوده است؟ این یافته‌ها در روستای
باستان‌شناسان هنگام کاوش در روستایی آرام در شمال‌شرق فرانسه، بیش از هزار تاس باستانی ساخته‌شده از استخوان پیدا کرده‌اند. تراکم کم‌سابقه این تاس‌ها پرسشی جذاب را مطرح کرده: آیا این بخش از گال رومانی روزگاری یکی از مراکز مهم بازی، آیین‌های مذهبی یا حتی چیزی شبیه به لاس‌وگاس باستان بوده است؟
این یافته‌ها در روستای گراند در منطقه ووژ فرانسه به دست آمده‌اند؛ جایی که امروزه تنها چند صد نفر جمعیت دارد. با این حال، این سکونتگاه در دوران روم چهره‌ای کاملاً متفاوت داشت و به یک مرکز بزرگ گالو-رومی با وسعت بیش از ۷۰ هکتار تبدیل شده بود. این شهر بناهای عمومی عظیم، یک آمفی‌تئاتر گسترده و زیارتگاهی مهم داشت که با آپولو گرانوس، خدای شفابخشی، ارتباط داشت.
اکنون کاوش‌ها در نزدیکی بقایای بازیلیکای باستانی و موزاییک مشهور آن، انباشت غیرمعمولی از تاس‌ها را آشکار کرده‌اند. هنوز مشخص نیست این اشیا دقیقاً چه کاربردی داشته‌اند و همین موضوع معمای تازه‌ای را به محوطه‌ای افزوده که پیش‌تر نیز به دلیل معماری باشکوه و اهمیت مذهبی خود مورد توجه قرار گرفته بود.
بیش از هزار تاس در ساختمانی کوچک
باستان‌شناسان کاوش در این بخش از گراند را در سال ۲۰۲۲ آغاز کردند. هدف اولیه، جابه‌جایی و ارزیابی دوباره سازه‌هایی بود که در جریان پژوهش‌های باستان‌شناسی دهه ۱۹۶۰ بررسی شده بودند. در فصل‌های کاوش ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، پژوهشگران ساختمانی کوچک به ابعاد تقریبی ۴.۵ در ۳.۸ متر را در کنار جاده‌ای شرقی-غربی آشکار کردند. ورودی بنا رو به شرق قرار داشت و بخش بالایی دیوارهای آن با گچ قرمز روی زمینه‌ای زرد پوشانده شده بود.
آنچه در اطراف این بنا پیدا شد، بسیار شگفت‌انگیزتر بود. در لایه‌های باستانی، میخ‌های کفش، قطعات سفال، استخوان حیوانات، سنجاق‌های لباس، سکه‌های برنزی، سوزن‌های سوراخ‌دار و صدها تاس استخوانی به دست آمد. تا ژوئیه ۲۰۲۶، باستان‌شناسان بیش از ۵۰۰ تاس را کشف کرده بودند و گزارش‌های بعدی تعداد آنها را بیش از هزار مورد اعلام کردند.
سه تاس مستقیماً از پی ساختمان به دست آمدند؛ موضوعی که نشان می‌دهد احتمالاً این اشیا صرفاً به‌طور تصادفی توسط رهگذران در محل رها نشده بودند. ارتباط نزدیک این تاس‌ها با ساختمان، یکی از مهم‌ترین سرنخ‌ها برای تعیین کاربری احتمالی بنا به شمار می‌رود.
تاس‌هایی با الگوی شناخته‌شده رومی
تاس‌ها از استخوان ساخته شده‌اند و روی سطح آنها دایره‌های کوچک و متحدالمرکزی موسوم به اوسل ساخته شده است. صنعتگران این نقش‌ها را با ابزار فلزی ظریف ایجاد می‌کردند. در برخی نمونه‌ها نیز احتمال دارد شیارها با ترکیبی از موم و زغال پر شده باشند تا نقش‌ها در برابر سطح روشن استخوان، وضوح بیشتری پیدا کنند.
شماره‌گذاری این تاس‌ها از الگویی پیروی می‌کند که باستان‌شناسان آن را آرایش هفت‌تایی می‌نامند؛ در این روش، مجموع اعداد دو وجه مقابل همیشه برابر با هفت است. این همان ساختار پایه‌ای است که در بسیاری از تاس‌های امروزی نیز دیده می‌شود.
وجود تاس در محوطه‌های رومی پدیده‌ای نادر نیست و نمونه‌هایی از خانه‌ها، اردوگاه‌های نظامی، ساختمان‌های عمومی و آمفی‌تئاترهای سراسر امپراتوری روم به دست آمده. تفاوت اصلی گراند در مقیاس این کشف نهفته است. پیدا شدن بیش از هزار تاس در محدوده‌ای بسیار کوچک، توضیح دادن این مجموعه به‌عنوان اشیای گمشده تصادفی را دشوار می‌کند و به همین دلیل گروه کاوش چند احتمال مختلف را در نظر گرفته.
کارگاه، محل بازی یا زیارتگاه؟
یکی از احتمالات این است که ساختمان کوچک مورد نظر کارگاهی برای ساخت تاس بوده و صنعتگران در آنجا به تولید این اشیا می‌پرداختند. احتمال دیگر آن است که بنا به‌عنوان فضایی ویژه برای بازی استفاده می‌شده باشد.
تفسیر سوم به فعالیت‌های آیینی مربوط می‌شود. تاس‌های رومی تنها برای سرگرمی کاربرد نداشتند و گاهی در فعالیت‌هایی مرتبط با پیشگویی، شانس و درخواست کمک از خدایان نیز مورد استفاده قرار می‌گرفتند.
باستان‌شناسان هنوز به یک نتیجه قطعی نرسیده‌اند. وجود یک تأسیسات هیدرولیکی در نزدیکی ساختمان، پیچیدگی این محوطه را بیشتر کرده. گروه کاوش یک مجرای باریک انتقال آب را نیز در حدود ۲۰ متر در شمال ساختمان شناسایی کرده. حلقه‌های آهنی که در جای اصلی خود پیدا شدند، احتمالاً برای اتصال لوله‌های چوبی به کار می‌رفتند و ممکن است یک حفره مستطیلی در انتهای مسیر نیز محلی برای قرار گرفتن یک حوضچه چوبی بوده باشد.
ترکیب وجود آب، ساختمانی تزئین‌شده، سکه‌ها، اشیای شخصی و تعداد فوق‌العاده زیاد تاس‌ها نشان می‌دهد این منطقه احتمالاً کارکردی فراتر از یک محله مسکونی معمولی داشته است. هنوز مشخص نیست این فعالیت به تولید تاس، بازی، آیین‌های مذهبی یا ترکیبی از این موارد مربوط می‌شده و همین مسئله از پرسش‌های اصلی کاوش به شمار می‌رود.
گراند؛ شهری بسیار مهم‌تر از یک سکونتگاه معمولی رومی
ایده وجود یک مرکز سرگرمی باستانی شاید عجیب به نظر برسد، اما گراند از زیرساخت‌هایی برخوردار بوده که نشان‌دهنده اهمیت بالای آن در دوره روم است. آمفی‌تئاتر شهر حدود ۱۴۸ متر طول داشته و ظرفیت پذیرش بیش از ۱۷ هزار تماشاگر را فراهم می‌کرد. مردم برای تماشای نبردهای گلادیاتورها، نمایش حیوانات و دیگر برنامه‌های عمومی بزرگ به این مکان می‌آمدند.
یکی دیگر از گنجینه‌های مهم باستان‌شناختی گراند در نزدیکی همین مجموعه قرار دارد؛ موزاییکی عظیم با مساحت بیش از ۲۲۰ مترمربع که در بقایای ساختمانی که به‌طور سنتی بازیلیکا شناخته می‌شود، حفظ شده است.
کاوش‌های دیگر در گراند نیز اهمیت آب را در این شهر باستانی تأیید کرده‌اند. پژوهش‌هایی که بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۶ انجام شد، یک گذرگاه وسیع مرتبط با یک مجموعه احتمالی حمام را آشکار کرد. این بخش با سنگ مرمر و گچ نقاشی‌شده تزئین شده بود. همچنین احتمال دارد یک مجرای زیرزمینی آب را از چشمه‌ای در زیر کلیسای امروزی به سمت حمام‌ها منتقل می‌کرده باشد.
لاس‌وگاس باستان؟ هنوز نمی‌توان چنین نتیجه‌ای گرفت
وجود یک آمفی‌تئاتر عظیم، معماری عمومی باشکوه و اکنون بیش از هزار تاس، مقایسه گراند با یک مقصد باستانی برای قمار و سرگرمی را وسوسه‌برانگیز کرده. با این حال، شواهد باستان‌شناختی هنوز نشان نمی‌دهند که گراند یک شهر کازینویی رومی بوده است.
این تاس‌ها در نهایت ممکن است به جای قمار، شواهدی از تولید تاس باشند یا به آیین‌هایی مربوط شوند که در آنها مرز میان بازی، شانس و پیشگویی چندان روشن نبوده.
همین ابهام، اهمیت کشف را بیشتر می‌کند. گراند پیش از این نیز نشان داده بود که این روستای کوچک امروزی، بقایای یک مرکز رومی بزرگ و پیشرفته را در خود پنهان کرده است. اکنون هزاران قطعه استخوانی کوچک که در کنار بناهای عظیم این شهر باستانی آشکار شده‌اند، شاید بتوانند جنبه دیگری از زندگی در گراند را نمایان کنند؛ جهانی که در آن شانس، بازی و شاید ارتباط با خدایان به یکدیگر پیوند خورده بودند.