غرق شدن یک کشتی کانتینربر در تنگه هرمز، بازار شایعات درباره «صید آیفون ۱۸» را داغ کرده است. در حالی که ویدیوهایی از جمع‌آوری کالاهای شناور توسط صیادان منتشر شده و آگهی‌های خریدوفروش «آیفون دریایی» به فضای مجازی راه یافته، هنوز سند معتبری درباره تعداد و نوع گوشی‌های موجود در محموله کشتی منتشر نشده است.
رویداد۲۴ | امیرحسین جعفری - در روز ۲۱ مهر ۱۴۰۵ کشتی کانتینربر جی‌اف‌اس پراید (GFS Pride) با پرچم سنگاپور هنگام عبور از تنگه هرمز دچار حادثه و غرق شد. سازمان دریایی و بندری سنگاپور اعلام کرد این کشتی بر اثر اصابت پرتابه ناشناس آسیب دید، آتش گرفت و سپس غرق شد. تمام ۲۱ خدمه آن بدون آسیب تخلیه شدند. نیروی دریایی سپاه پاسداران روایت دیگری ارائه داد و گفت این کشتی متخلف هنگام عبور از مسیر غیرمجاز و پرخطر با مین دریایی برخورد کرده و پس از آتش‌سوزی غرق شده است. کشتی ظرفیت حدود ۲۸۲۴ کانتینر استاندارد (حدود ۲۵۰۰ کانتینر) داشته و توسط شرکتی مستقر در امارات متحده عربی مدیریت می‌شد. یک کشتی سنگاپوری دیگر به نام جی‌اف‌اس جیزل نیز در همان بازه زمانی آسیب دید اما به لنگرگاه امن رسید.
پس از غرق شدن کشتی، تصاویر و ویدیوهایی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که نشان می‌داد بسته‌ها و کانتینرهای شناور روی آب هستند و مردم محلی از سمت ایران و عمان با قایق به محل رفته و مشغول جمع‌آوری کالاها هستند. برخی ویدیوها ادعا می‌کردند جعبه‌های آیفون مدل ۱۸، ادکلن‌های لوکس و سایر اقلام از بار کشتی در دریا پخش شده و افراد در حال جمع‌آوری یا حتی برش دادن کانتینرها در وسط دریا هستند.
این تصاویر به‌سرعت در فضای مجازی منتشر شد و بحث «صید آیفون» و غنیمت غیررسمی را داغ کرد. بی‌بی‌سی فارسی هم تصاویری از پس از غرق شدن کشتی سنگاپوری منتشر کرد و نوشت بر اساس گزارش‌ها محتویات کانتینرها شامل عطر، ادکلن و سیگار بوده و گفته می‌شود آیفون ۱۸ هم در میان محصولات بوده است.
منابع امنیتی دریایی به رویترز گفتند کشتی GFS Pride پس از اصابت پرتابه غرق شده است. رسانه‌هایی مانند ایندیا تودی و تلگراف نیز به انتشار ویدیوهای وایرال شده از جعبه‌های آیفون و عطرهای شناور اشاره کرده اند و چندین ویدئو را بازنشر کرده اند.
خبرگزاریی سپاه و یک خبر مهم گمرکی
خبرگزاری تسنیم، رسانه وابسته به سپاه در گزارش‌های بعدی، بیرون آوردن تعدادی آیفون ۱۸ توسط صیادان را به‌عنوان واقعیت پذیرفته و تکلیف حقوقی آن را مشخص کرده است. تسنیم با استناد به ماده ۱۵۷ قانون امور گمرکی اعلام کرد که اشخاصی که کالایی (اعم از داخلی یا خارجی) را از آب‌های سرزمینی و مرزی بیرون می‌آورند، مکلف‌اند آن را به نزدیک‌ترین گمرک تحویل دهند. صرف بیرون آوردن این کالاها به معنای تملک آن‌ها توسط یابنده نیست و پس از یک سال توسط «نهاد مأذون از سوی ولی فقیه» تعیین تکلیف و فروخته می‌شوند. این موضع تسنیم نشان می‌دهد که حداقل بخشی از گوشی‌ها واقعاً از آب بیرون آمده و به دست مردم محلی رسیده است.
ویدیویی که روزنامه تلگراف منتشر کرده نیز بنظر واقعی می‌آید. تلگراف با عنوان «ایرانی‌ها آیفونهای جدید شناور در تنگه هرمز را جمع‌آوری می‌کنند» فیلمی از ماهیگیران و قایق‌های محلی نشان داده که در حال جمع‌آوری محموله‌های شناور از جمله جعبه‌های گوشی و عطر هستند. این ویدیو توسط یک رسانه معتبر بین‌المللی منتشر شده و برخلاف بسیاری از محتوای شبکه‌های اجتماعی، نشانه‌های واضح تولید با هوش مصنوعی در آن کمتر دیده می‌شود. بنابراین احتمال اینکه تعدادی گوشی واقعاً به دست مردم افتاده باشد، وجود دارد.
با توجه به ظرفیت حدود ۲۵۰۰ کانتینر کشتی، حتی اگر بخش کوچکی از محموله شامل گوشی بوده باشد، تعداد قابل‌توجهی دستگاه می‌توانسته در دریا پخش شود. کانتینرهای استاندارد برای بیمه باید شرایط اولیه ایمنی (از جمله شناور ماندن در صورت آسیب) را داشته باشند؛ بنابراین احتمال اینکه بخش زیادی از کانتینرها یا محتویات آن‌ها به دست مردم محلی رسیده باشد، بالاست. با این حال تاکنون هیچ فهرست رسمی از محموله کشتی منتشر نشده و سازمان دریایی سنگاپور و گزارش‌های معتبر بین‌المللی اشاره‌ای به آیفون، ادکلن یا کالاهای لوکس خاص نکرده‌اند. ادعاهای مربوط به هزاران دستگاه آیفون ۱۸ یا ارزش چندصد میلیون دلاری محموله هنوز پشتوانه مستند قطعی ندارد.
بازار سیاه غنایم جنگی با کلید واژه «آیفون دریایی»
در پی انتشار این اخبار، آگهی‌هایی با عنوان «آیفون دریایی» و «آیفون صیادی» در اینستاگرام و دیوار منتشر شد. بررسی‌ها نشان می‌دهد بسیاری از این آگهی‌ها فاقد مبنای واقعی هستند و احتمالاً بخش عمده آن‌ها کذب یا مربوط به خرید (نه فروش) است.
برخی آگهی‌دهندگان مدعی خرید گوشی از صیادان هستند و برخی دیگر صرفاً درخواست خرید دارند. کارشناسان و پلیس فتا هشدار داده‌اند این آگهی‌ها می‌تواند بستر کلاهبرداری باشد (دریافت بیعانه و قطع ارتباط). تماس با برخی مدعیان نیز بدون پاسخ مانده است. حتی یک وکیل آگهی ثبت و رجیستری این گوشی‌ها را منتشر کرده بود. بخش قابل توجهی از این آگهی ها مربوط به خریداران بالقوه بود و بخش دیگری هم حاوی محتواهای طنزی خطاب به کسانی که این آیفون‌ها را پیدا کرده اند؛ محتواهایی نظیر خسته نباشید به مردم جنوب بابت ماه‌ها جنگ و اینکه این غنایم، حق مسلم آنهاست!
اتحادیه موبایل تا این لحظه موضع شفاف و قاطعی نگرفته است. سید حسین سادات حسینی رئیس انجمن موبایل به رویداد۲۴ گفته ماجرای آیفون‌ها صحت ندارد و تاثیری هم بر بازار موبایل نگذاشته اما همزمان تایید کرده که روز یکشنبه قرار است جلسه‌ای در این‌باره برگزار شود اطلاعات تکمیلی، بعد از این جلسه اعلام خواهد شد.
قیمت آیفون در بازار موبایل تا این لحظه واکنش معناداری به خبر آیفونهای دریایی نشان نداده‌اند و نوسان خاصی در قیمت آیفونهای موجود مشاهده نشده است.
آنچه مسلم است این است که حادثه غرق شدن کشتی جی‌اف‌اس پراید واقعیت دارد و تصاویر واقعی از کانتینرهای شناور و حضور قایق‌های محلی موجود است. موضع تسنیم (که بیرون آوردن تعدادی آیفون را پذیرفته و تکلیف حقوقی آن را مشخص کرده) و ویدیوی تلگراف نشان می‌دهد احتمالاً تعدادی گوشی واقعاً به دست مردم محلی افتاده است.
برخی گزارش‌ها نشان می‌دهد با تشدید تنش‌ها در تنگه هرمز و هدف قرار گرفتن کشتی‌ها، بازاری در تنگه هرمز برای پیدا کردن آنچه از کشتی‌ها باقیمانده شکل گرفته است. خرداد ماه ۱۴۰۵، ویدئو‌ها و گزارش‌های از منطقه گیاوان‌زمین در استان هرمزگان منتش رشد که نشان می داد مردم محلی با قایق های کوچک به یک کشتی تجاری خارجی در تنگه هرمز که هدف حمله نیروهای سپاه پاسداران قرار گرفته بود نزدیک شده و در حال بیرون کشیدن اموال داخل کشتی هستند.
برخی رسانه‌های هرمزگان در آن زمان مدعی شده بودند که محموله آن کشتی شامل مس بوده است. گزارش‌های محلی نشان می داد که نیروهای مرزبانی حساسیت زیادی بر روی این قبیل فعالیت‌ها نشان نمی‌دهند و به نوعی دست مردم محلی را برای یافتن «غنایم» باز گذاشته‌اند. هرچند خبر اخیر خبرگزاری سپاه می‌گوید ظاهرا روزگار این آزادی به سر آمده و یابندگان گنج باید عوارض گمرکی هم پرداخت کنند.