اصفهان - ایرنا - رئیس سازمان جهاد کشاورزی اصفهان گفت: بدون حفاظت از خاک، پایداری منابع آب و امنیت غذایی امکانپذیر نیست لذا این موضوع باید به یک مطالبه عمومی تبدیل شود.

به گزارش خبرنگار ایرنا، مهرداد مرادمند روز یکشنبه در نشست خبری به مناسبت روز جهانی خاک افزود: تخریب ساختمان خاک بر اثر بهره‌برداری غیر اصولی، فشردگی ناشی از تردد ماشین‌آلات سنگین و استفاده از منابع آب شور، خسارت‌هایی به همراه دارد که جبران آن‌ها به سال‌ها زمان نیاز خواهد داشت.

وی با اشاره به اهمیت مدیریت اصولی خاک‌های کشاورزی اظهار داشت: خاک یکی از مهم‌ترین بسترهای تولید محصولات کشاورزی است و برخلاف تصور عمومی، شکل‌گیری و تکامل آن فرآیندی زمان بر به شمار می‌رود، به همین دلیل تخریب این منبع ارزشمند در مدت کوتاهی اتفاق می‌افتد، اما بازگرداندن آن به شرایط اولیه بسیار دشوار و گاه غیرممکن است.

مرادمند با اشاره به یکی از عوامل مهم تخریب خاک افزود: تردد ماشین‌آلات سنگین کشاورزی در زمین‌هایی که از رطوبت نامناسب برخوردارند، موجب فشردگی خاک و تخریب ساختمان آن می‌شود و این مساله به‌ویژه هنگام برداشت محصولات علوفه‌ای که نیازمند ورود کامیون‌ها و دستگاه‌های سنگین چاپر به اراضی کشاورزی است، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

وی بیان کرد: فشردگی خاک علاوه بر کاهش کیفیت و تخریب ساختمان آن، مانع رشد مناسب ریشه گیاهان و نفوذ آب، هوا و مواد غذایی در خاک می‌شود. حتی با انجام عملیات شخم و دیسک نیز نمی‌توان به سرعت شرایط اولیه خاک را بازگرداند و آثار این تخریب ممکن است برای چندین سال باقی بماند.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی با تأکید بر ضرورت ارتقای آگاهی عمومی در زمینه حفاظت از خاک تصریح کرد: برنامه‌ریزی ما صرفاً به طرح موضوع در نشست‌های تخصصی محدود نمی‌شود، بلکه در نظر داریم با همکاری رسانه‌ها، آموزش‌های لازم را در مدارس و دانشگاه‌ها توسعه دهیم و پس از آن، کارگاه‌های آموزشی ویژه کشاورزان برگزار کنیم تا توصیه‌های تخصصی در عرصه عمل نیز مورد توجه قرار گیرد.

مرادمند با بیان اینکه حفاظت از خاک مسوولیتی فراتر از بخش کشاورزی است، گفت: اگر آگاهی عمومی درباره اهمیت خاک افزایش یابد، حتی افراد غیرمتخصص نیز می‌توانند در انتقال توصیه‌های صحیح به کشاورزان و جلوگیری از برخی اقدامات مخرب نقش مؤثری ایفا کنند.

وی با اشاره به نقش خاک در حفظ و ذخیره منابع آبی خاطرنشان کرد: بخش مهمی از آب حاصل از بارش‌ها و روان‌آب‌های جاری از ارتفاعات در بستر خاک ذخیره می‌شود و به تغذیه پوشش گیاهی، مراتع، چشمه‌ها و منابع آب زیرزمینی کمک می‌کند. در واقع خاک بستر اصلی ذخیره و بهره‌برداری پایدار از منابع آب است و بدون حفاظت از آن، مدیریت منابع آبی نیز با چالش جدی مواجه خواهد شد.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان، شرایط اقلیمی خشک و نیمه‌خشک و محدودیت منابع آبی را از عوامل تشدید کننده تهدید علیه خاک در این استان دانست و افزود: استفاده مستمر از آب‌های شور و نامتعارف برای آبیاری، به‌تدریج موجب افزایش شوری و تخریب ساختمان خاک می‌شود. از این رو، مدیریت مصرف آب، انجام آزمون خاک و آموزش کشاورزان درباره نحوه صحیح استفاده از کودهای شیمیایی و ریزمغذی‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

مرادمند همچنین بر ضرورت تقویت مطالعات خاک پیش از اجرای طرح‌های کشاورزی تأکید کرد و گفت: در اجرای طرح‌هایی مانند توسعه آبیاری تحت فشار، انجام مطالعات خاک باید به‌عنوان یکی از الزامات مورد توجه قرار گیرد تا اعتبارات دولتی و مشارکت کشاورزان بر اساس مطالعات کارشناسی و متناسب با ظرفیت اراضی هزینه شود، هدف این است که حفاظت از خاک به یک تفکر سازمانی و رویکرد پایدار در مدیریت کشاورزی تبدیل شود تا این سرمایه ارزشمند با کمترین میزان تخریب به نسل‌های آینده منتقل شود.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری اصفهان هم در این جلسه با اشاره به گستردگی عرصه‌های طبیعی و چالش‌های فرسایش خاک در استان گفت: حدود ۹۰ درصد مساحت استان اصفهان را عرصه‌های طبیعی تشکیل می‌دهد که حفاظت از آن‌ها در برابر فرسایش آبی، فرسایش بادی و بیابان‌زایی از اولویت‌های اصلی منابع طبیعی است.

محمدعلی کاظمی اضافه کرد: از مجموع حدود ۹.۵ میلیون هکتار مساحت استان، ۶.۳ میلیون هکتار را مراتع و حدود ۳.۲ میلیون هکتار را عرصه‌های بیابانی و کویری تشکیل می‌دهد. همچنین حدود ۶۵ هزار هکتار جنگل طبیعی زاگرسی در شهرستان‌های سمیرم و فریدون‌شهر و بخش دیگری از جنگل‌های دست‌کاشت و طبیعی با گونه‌های سازگار با اقلیم استان در سایر مناطق وجود دارد.

او با اشاره به دو چالش اساسی در حوزه حفاظت از خاک اظهار داشت: فرسایش آبی و فرسایش بادی از مهم‌ترین تهدیدهای عرصه‌های طبیعی استان هستند و سیاست‌گذاری‌ها و طرح‌های اجرایی منابع طبیعی با تمرکز بر کنترل این دو پدیده دنبال می‌شود.

وی با بیان اینکه حدود ۶.۹ میلیون هکتار از عرصه‌های استان مستعد وقوع سیلاب و فرسایش آبی است، تصریح کرد: در صورت نبود پوشش گیاهی مناسب و اقدامات آبخیزداری، روان‌آب‌ها و سیلاب‌ها می‌توانند با حرکت به سمت دشت‌ها، اراضی کشاورزی، روستاها و شهرها خسارت‌های گسترده‌ای ایجاد کنند.

مدیرکل منابع طبیعی ادامه داد: از مجموع ۳۲۸ حوزه آبخیز استان، مطالعات ۲۳۱ حوزه انجام شده و مطالعات ۸۷ حوزه دیگر نیز در دست اقدام است، همچنین از حدود ۴.۸ میلیون هکتار مطالعات تفصیلی و اجرایی آبخیزداری، تاکنون ۳.۲ میلیون هکتار وارد مرحله اجرا شده است.

کاظمی با اشاره به بهره‌گیری از ظرفیت اعتبارات ملی، استانی و محرومیت‌زدایی خاطرنشان کرد: از سال گذشته با همکاری قرارگاه امام حسن مجتبی(ع) و سازمان بسیج سازندگی، اعتبارات جدیدی برای اجرای طرح‌های آبخیزداری، مهار سیلاب و کنترل فرسایش خاک اختصاص یافته و بخشی از این پروژه‌ها در حال اجراست.

وی گفت: بررسی‌های انجام‌شده در حوزه‌های مطالعاتی و اجرایی نشان می‌دهد این پروژه‌ها علاوه بر کنترل سیلاب و کاهش فرسایش خاک، در افزایش آبدهی قنوات، چاه‌ها و چشمه‌ها نیز تأثیر قابل توجهی داشته‌اند.

بدون حفاظت از خاک پایداری منابع آب و امنیت غذایی امکانپذیر نیست

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان در ادامه به تهدید فرسایش بادی و گسترش بیابان‌زایی اشاره و بیان کرد: نزدیک به ۳۰ درصد مساحت استان از ظرفیت و استعداد فرسایش بادی برخوردار است و در صورت وقوع طوفان‌های بیابانی، حرکت شن‌های روان و انتشار گردوغبار می‌تواند مناطق مختلف استان را تحت تأثیر قرار دهد.

کاظمی خاطرنشان کرد: در سال‌های گذشته، علاوه بر شهرستان‌های شناخته‌شده بیابانی، شاهد گسترش این پدیده در گلپایگان و شهرضا نیز بوده‌ایم. در منطقه گلپایگان، خشک‌شدن و تبدیل برخی عرصه‌های تالابی به کانون‌های گردوغبار موجب شده است که با وزش باد، ذرات گردوغبار به سمت گلپایگان، خوانسار و دیگر شهرهای غرب استان منتقل شود.

وی دشت سجزی در شرق اصفهان را از مهم‌ترین و بحرانی‌ترین کانون‌های گردوغبار استان دانست و افزود: این کانون به دلیل نزدیکی به شهر اصفهان، علاوه بر مناطق شرقی، شهر اصفهان و مناطق پیرامونی آن را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. همچنین مناطق بیابانی کاشان، آران‌وبیدگل، نایین و دیگر شهرستان‌های شرقی استان با چالش بیابان‌زایی و گردوغبار مواجه هستند.

کاظمی با تأکید بر پیامدهای بهداشتی ریزگردها تصریح کرد: گردوغبار در کنار آلاینده‌های صنعتی و شهری، می‌تواند بر کیفیت هوا، سلامت دستگاه تنفسی و افزایش مشکلات تنفسی شهروندان تأثیرگذار باشد و به همین دلیل مقابله با کانون‌های تولید گردوغبار اهمیت دوچندانی دارد.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه بیابان‌زدایی گفت: تاکنون حدود ۱۱۰ هزار هکتار جنگل دست‌کاشت بیابانی در استان ایجاد شده و مشارکت شرکت‌های صنعتی از محل مسئولیت‌های اجتماعی نیز برای اجرای پروژه‌های بیابان‌زدایی در دشت‌های مختلف استان مورد استفاده قرار گرفته است.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان در مورد اختصاص ۱۰۵ میلیارد تومان اعتبار از محل منابع محرومیت‌زدایی برای اجرای پروژه‌های مقابله با بیابان‌زایی اضافه کرد: اجرای این طرح‌ها می‌تواند نقش مؤثری در کاهش فرسایش بادی، تثبیت شن‌های روان و کنترل کانون‌های گردوغبار استان داشته باشد.