سینماپرس: نرم‌افزار «کتابخانه متون کهن فارسی» مجموعه‌ای شامل بیش از یکهزار عنوان کتاب و رساله از میراث مکتوب زبان فارسی تا قرن دهم به مناسبت سی و چهارمین هفته کتاب با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی رونمایی شد.

به گزارش سینماپرس، آیین رونمایی از نرم‌افزار «کتابخانه متون کهن فارسی» همزمان با سومین روز سی و چهارمین هفته کتاب دوشنبه (۲۵ آبان ماه) با حضور سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، محسن جوادی معاون فرهنگی وزیر، غلامعلی حدادعادل و جمعی از مسئولان در سالن غدیر ساختمان بهارستان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد.

نرم‌افزار «کتابخانه متون کهن فارسی» در راستای توسعه پژوهش‌های دیجیتال در حوزه زبان و ادبیات فارسی به همت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) تولید شده است. این نرم‌افزار مجموعه‌ای شامل بیش از یکهزار عنوان کتاب و رساله از میراث مکتوب زبان فارسی تا قرن دهم را در اختیار پژوهشگران و علاقه‌مندان قرار می‌دهد.

نرم‌افزار «کتابخانه متون کهن فارسی» علاوه بر امکانات پیشرفته نمایش و جست و جوی متون، قابلیت‌های نوینی برای کاوش و تحلیل واژگان فراهم کرده است که از جمله می‌توان به بررسی بسامد تاریخی واژگان، مقایسه دایره واژگان آثار و نویسندگان و تحلیل واژگان در بافت متن، با امکاناتی همچون آمار، شواهد، هم‌نشین‌ها و واژگان مجاور اشاره کرد.

استخراج واژگان متون و امکان مشاهده آمار کاربرد هر واژه در منابع مختلف بر اساس سیر تاریخی، ارائه توصیف واژگان، نمایش جایگاه واژه در متون کهن، بررسی هم‌نشینی واژگان در قالب ابر کلیدواژه‌ها، استخراج کلمات مشترک و کاربردهای گوناگون هر واژه (واژگان هم‌خانواده) از دیگر قابلیت‌های علمی و پژوهشی این نرم‌افزار فاخر است.

نرم افزار «کتابخانه متون کهن فارسی» فرصت تازه‌ای برای مطالعات زبان فارسی فراهم می‌کند

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در آیین رونمایی از نرم‌افزار «کتابخانه متون کهن فارسی» اظهار کرد: اینکه می‌توانیم بخشی از مجموعه آثار زبان فارسی را در قالب بیش از یکهزار عنوان در اختیار داشته باشیم، اتفاقی ارزشمند است و عملاً فرصت تازه‌ای را برای مطالعات زبان فارسی فراهم می‌کند.

وی گفت: انسان به زبان فارسی مباهات می‌کند از این جهت که دیرینه‌ای طولانی و تاریخی گسترده دارد؛ زبان فارسی پیش از اسلام، در قالب فارسی باستان و میانه و پس از اسلام نیز در شکل فارسی معاصر تداوم یافته است.

صالحی افزود: این مجموعه شامل ۷۲ میلیون واژه و در شکل ترکیبی، ۱۵۰ میلیون واژه است که لحاظ شده و از منظرهای مختلف این اثر قابل استفاده است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: یک بخش از اهمیت این مجموعه نگاه به گذشته یعنی توصیف و ارزیابی آن است و از این جهت، می‌تواند اهمیت داشته باشد که مروری بر زبان فارسی از قرن سوم و چهارم تا قرن دهم داشته باشیم.

وی گفت: این مرور می‌تواند از زوایای مختلفی صورت بگیرد که یکی از این زاویه‌ها «تغییرات زبان فارسی» است؛ زبان، موجودی زنده است و اینکه چه تغییراتی از لحاظ لفظی، املایی، نحوی و ... پیدا کرده، اهمیت خاص خود را دارد.

صالحی افزود: کاری که انجام شده است فرصتی برای مطالعات زبان‌شناختی خاص در حوزه زبان فارسی، در زبان عمومی زبان فارسی و زبان تخصصی زبان فارسی ایجاد می‌کند.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: در حوزه زبان عمومی، مطالعاتی انجام‌ شده است درباره وام‌گیری زبان فارسی از زبان‌های دیگر برای مثال، اینکه چه میزان از زبان عربی وام گرفته‌ایم.

وی افزود: در برخی آثار فارسی مانند شاهنامه ارقام کمتری در این زمینه مطرح است و در برخی آثار دیگر، میزان این تأثیر بیشتر است اما اینکه هر مؤلف، در هر قرن و در هر موضوع چه میزان از زبان عربی استفاده کرده موضوعی قابل بررسی است.

صالحی با تاکید بر اینکه غیر از زبان عربی، زبان‌های دیگری نیز در تماس با زبان فارسی قرار گرفته‌اند؛ از جمله زبان ترکی، مغولی و سُغدی، اظهار ‌کرد: مطالعاتی در این زمینه داشته‌ایم به عنوان مثال کار ارزشمندی درباره تأثیر زبان سُغدی بر متون کهن فارسی انجام شد و فرهنگستان نیز آن را منتشر کرد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: البته این پژوهش‌ها عمدتاً مبتنی بر مطالعات و کاوش‌های کتابخانه‌ای بوده‌اند اما نرم‌افزار «کتابخانه متون کهن فارسی» کمک می‌کند تا مبادلات زبانی خود را با زبان‌های مختلف ارزیابی کنیم.

وی افزود: با این حال، میزان اتکاپذیری این نوع مطالعات، به دلیل اینکه بیشتر کتابخانه‌ای بودند و امکان تطبیق و مقایسه محدودی داشتند تا حدی مشخص بود اما چنین مجموعه‌هایی فرصت می‌دهند که به مبادلات زبانی توجه بیشتری داشته باشیم.

صالحی بیان کرد: کاملاً روشن است که تغییرات زبانی، بخشی عوامل درونی و بخشی عوامل بیرونی دارند و یکی از عوامل بیرونی، تماس‌ها و ارتباطات زبانی است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اظهار کرد: عملاً از این طریق می‌توانیم گذشته زبان فارسی و شناسنامه آن را بهتر بشناسیم و سپس درباره عوامل تغییر آن فکر کنیم که طبیعتاً این مجموعه زمینه‌ساز مطالعات و پژوهش‌های پسینی نیز خواهد بود.

وی با بیان اینکه این مجموعه در حوزه زبان‌های تخصصی زبان فارسی اهمیت دارد، افزود: به تدریج زبان فارسی در علوم تجربی نیز جایگاه خود را پیدا می‌کند.

صالحی گفت: می‌توان این روند را دنبال کرد و دید که زبان تخصصی فارسی چگونه به‌ مرور در قرن‌های بعدی در حوزه زبان عمومی و تخصصی ارتقا پیدا می‌کند.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: یکی از حوزه‌های اثرگذار این مجموعه، بررسی تغییرات زبانی است بخش قابل توجهی از این فرصت‌سازی به این موضوع مربوط می‌شود که زبان فارسی (از لحاظ واژگانی) زبانی ترکیبی است و قدرت آن نیز تا حد زیادی از همین ترکیب‌های واژگانی ناشی شده است.

وی بیان کرد: اینکه زبان فارسی در گذشته چگونه با استفاده از این ترکیب‌ها پیش رفته، موضوع مهمی است؛ این نرم‌افزار می‌تواند واژگان قبلی را در کنار چند واژه و واژگان بعدی را نیز در کنار چند واژه تشخیص دهد و نکاتی از این قبیل را در اختیار پژوهشگران قرار دهد.

صالحی افزود: این مجموعه فرصت جدیدی ایجاد کرده است و می‌تواند کمک کند تا گذشته زبان فارسی را بهتر، مطمئن‌تر و با اطمینان بیشتری بشناسیم، کمتر از حدس و گمان استفاده کنیم به دست آوریم.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: فراتر از کارکرد نخست، این مجموعه می‌تواند فرصت‌سازی جدیدی برای آینده زبان فارسی نیز داشته باشد. امیدواریم نسخه‌های جدید این نرم‌افزار توسعه پیدا کند و در مراحل بعد، آثار و منابع قرن دهم به بعد نیز به آن افزوده شود.

سی‌ و چهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» از ۲۳ تا ۳۰ آبان ماه در سراسر کشور برگزار می‌شود.