در نهمین نشست کمیسیون تخصصی بنکداران مواد غذایی و دخانیات اتاق اصناف ایران، موضوع اختلاف قیمت حبوبات از مرحله تأمین تا عرضه در فروشگاه‌ها مطرح شد. اساسا چه عواملی باعث می‌شود قیمت یک محصول از زمان تولید تا رسیدن به قفسه فروشگاه تغییر کند؟
به گزارش تجارت نیوز، محمدعلی خراسانی رئیس اتحادیه کشوری فروشگاه‌های زنجیره‌ای با تشریح عوامل مؤثر بر قیمت حبوبات، از اختلاف بر سر نحوه اعمال نرخ‌های جدید برای کالاهای موجود در فروشگاه‌ها خبر داد و تأکید کرد که بررسی قیمت این اقلام باید با توجه به شرایط تولید، هزینه‌های بسته‌بندی و فرآیند تأمین انجام شود.
قیمت حبوبات به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمی‌توان آن را تنها با یک عامل توضیح داد. بخشی از تغییرات قیمت به شرایط تولید و فصل برداشت مربوط می‌شود و بخشی دیگر به میزان وابستگی محصول به واردات و وضعیت تأمین آن بازمی‌گردد. بنابراین، برای تحلیل قیمت این گروه کالایی باید کل زنجیره را از تولید تا عرضه نهایی بررسی کرد.
برای مثال؛ امسال براساس اطلاعاتی که در جلسات مطرح شده، سطح زیرکشت حبوبات افزایش یافته و تولید مناسبی هم رخ داده است. طبیعی است که وقتی میزان تولید یک محصول افزایش پیدا می‌کند، در صورت استمرار عرضه و متناسب بودن آن با نیاز بازار، امکان کاهش قیمت در بازار فراهم می‌شود. در مقابل، کاهش تولید یک محصول کشاورزی می‌تواند به افزایش قیمت آن منجر شود. به همین دلیل، شرایط تولید و تصمیم‌هایی که پیش از فصل کشت گرفته می‌شود، نقش مهمی در وضعیت بعدی بازار دارد.
با افزایش تولید حبوبات، انتظار می‌رود کاهش قیمت در بازار مصرف نیز مشاهده شود. آیا این کاهش به‌طور یکسان در همه شیوه‌های عرضه، از فروش فله‌ای تا محصولات بسته‌بندی‌شده، اتفاق می‌افتد؟
لزوماً خیر. در فروش فله‌ای، قیمت محصول متناسب با نرخ روز خرید و قیمت پایه آن محاسبه می‌شود و سود متناسب نیز به آن اضافه می‌شود. وقتی قیمت ماده اولیه کاهش پیدا می‌کند، این کاهش می‌تواند در قیمت فروش فله‌ای منعکس شود. اما در محصولات بسته‌بندی‌شده، موضوع متفاوت است. قیمت نهایی فقط به بهای خود حبوبات وابسته نیست و هزینه‌های بسته‌بندی نیز در آن سهم دارد. در مقطعی، قیمت مواد اولیه کاهش پیدا کرده بود، اما این کاهش به همان نسبت در قیمت محصولات بسته‌بندی‌شده منعکس نشد و همین مسئله اعتراض مصرف‌کنندگان و حساسیت دستگاه‌های نظارتی را به دنبال داشت.
در پی این موضوع، سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان وارد بررسی شد و درباره نحوه محاسبه قیمت محصولات بسته‌بندی‌شده، با در نظر گرفتن قیمت روز حبوبات، هزینه بسته‌بندی و سود متناسب، تصمیم‌گیری شد. هدف این بود که قیمت محصول نهایی با شرایط جدید تأمین ماده اولیه تناسب بیشتری داشته باشد.
قیمت‌های جدید از چه زمانی مبنای عمل قرار گرفت و اختلاف اصلی بر سر اجرای این قیمت‌ها چیست؟
موضوع از ماه‌های ابتدایی سال مطرح بود و بررسی‌های مربوط به آن از حدود خردادماه آغاز شد. درنهایت، در شهریورماه و براساس ابلاغ انجام‌شده، سقف قیمت‌های جدید اعلام شد. مبنای محاسبه نیز قیمت روز حبوبات، هزینه‌های بسته‌بندی و سایر هزینه‌های مرتبط بود تا قیمت محصول بسته‌بندی‌شده با توجه به قیمت ماده اولیه تعیین شود.
با اعلام نرخ‌های جدید، مسئله‌ای که در فروشگاه‌ها به وجود آمد، وجود کالاهایی بود که پیش‌تر با قیمت‌های بالاتر خریداری شده بودند و همچنان در قفسه‌ها قرار داشتند. برای مثال، در مورد لوبیا چیتی، قیمت‌های جدید اعلام‌شده با قیمت خرید برخی محموله‌های قبلی تفاوت داشت. در نتیجه، فروشگاه‌ها با این پرسش مواجه شدند که آیا باید کالای خریداری‌شده با نرخ قبلی را بر اساس قیمت جدید عرضه کنند یا تا تعیین تکلیف موجودی‌های قدیمی، قیمت پیشین را ملاک قرار دهند. این موضوع تنها یک اختلاف حسابداری نیست؛ فروشگاه باید هم ضوابط قیمت‌گذاری و مقررات نظارتی را رعایت کند و هم تکلیف بهای کالایی را که پیش‌تر خریداری کرده است، روشن بداند.
با توجه به اینکه برخی کالاها پیش از اعلام قیمت‌های جدید با نرخ بالاتری خریداری شده‌اند، آیا فروشگاه‌ها امکان عرضه آنها با قیمت قبلی را دارند؟
بر اساس توضیحاتی که در جلسات با سازمان حمایت مطرح شد، فاصله زمانی چندماهه برای جمع شدن کالاهای قدیمی و تطبیق موجودی بازار با نرخ‌های جدید در نظر گرفته شده بود. از این منظر، انتظار این بود که در این فاصله، موجودی‌های قبلی به فروش برسند و پس از آن، قیمت‌های جدید مبنای عرضه قرار گیرد.
با این حال، بخشی از کالاهای خریداری‌شده با قیمت‌های قبلی همچنان در فروشگاه‌ها موجود است. ما نیز برای تعیین تکلیف این کالاها با شرکت‌های تأمین‌کننده مکاتبه کردیم و خواستار شدیم که یا کالاهای موردنظر را با قیمت جدید جایگزین کنند یا درباره مابه‌التفاوت قیمت، راهکار مشخصی ارائه دهند. برخی شرکت‌ها این موضوع را پذیرفتند و اعلام کردند که فروشگاه می‌تواند کالا را با قیمت جدید عرضه کند و مابه‌التفاوت در حساب‌های طرفین تسویه شود. اما تعدادی از شرکت‌ها این سازوکار را نپذیرفتند و همین مسئله همچنان محل اختلاف است.
در این شرایط، فروشگاه‌ها با چه مسئله‌ای در حوزه نظارت و بازرسی مواجه هستند؟
فروشگاه‌ها باید مقررات اعلام‌شده درباره قیمت‌گذاری را رعایت کنند. اگر کالایی در قفسه باشد که قیمت عرضه آن با ضوابط و نرخ‌های ابلاغی تطبیق نداشته باشد، ممکن است در جریان بازرسی سازمان حمایت، تعزیرات حکومتی یا سایر مراجع نظارتی برای فروشگاه مسئله ایجاد شود. از طرف دیگر، فروشگاه نمی‌تواند بدون تعیین تکلیف رابطه مالی با شرکت تأمین‌کننده، هزینه اختلاف قیمت خرید قبلی و نرخ جدید را نادیده بگیرد. به همین دلیل، ما از شرکت‌ها خواسته‌ایم درباره کالاهای موجود، موضع روشنی داشته باشند؛ یا کالا را با سازوکار مشخص جایگزین کنند یا نحوه محاسبه و پرداخت مابه‌التفاوت را بپذیرند. در حال حاضر، اختلاف اصلی بر سر همین موجودی‌های قدیمی و نحوه تسویه آنهاست. تعیین تکلیف این موضوع باید از مسیر توافق روشن میان تأمین‌کنندگان، شبکه توزیع و مراجع مسئول قیمت‌گذاری انجام شود.
با توجه به این اختلاف‌ها، برای جلوگیری از تداوم چندگانگی قیمت و کاهش فشار بر مصرف‌کننده چه اقدامی لازم است؟
مهم‌ترین مسئله این است که تصمیم‌های مربوط به قیمت‌گذاری باید با توجه به کل فرآیند تأمین و عرضه اتخاذ شود. نمی‌توان فقط قیمت ماده اولیه را در نظر گرفت و از هزینه‌های بسته‌بندی و سایر هزینه‌های مرتبط غافل شد. در کنار این موضوع، باید از ابتدا درباره نحوه اجرای نرخ‌های جدید و وضعیت کالاهایی که پیش از ابلاغ قیمت خریداری شده‌اند، دستورالعمل شفافی وجود داشته باشد. وقتی فاصله زمانی میان خرید کالا، تغییر قیمت ماده اولیه و ابلاغ نرخ جدید ایجاد می‌شود، لازم است مسئولیت هر یک از حلقه‌های زنجیره مشخص باشد تا فروشگاه و تأمین‌کننده درباره نحوه فروش و تسویه با برداشت‌های متفاوت روبه‌رو نشوند.
از سوی دیگر، مدیریت پایدار بازار حبوبات از مرحله تولید آغاز می‌شود. برنامه‌ریزی برای سطح زیرکشت، برآورد نیاز بازار، توجه به میزان تولید داخلی و مدیریت تأمین محصولات وابسته به واردات، می‌تواند از شکل‌گیری نوسانات شدید جلوگیری کند. اگر این فرآیند با سیاست‌های روشن قیمت‌گذاری و نظارت هماهنگ همراه باشد، هم امکان انعکاس منطقی کاهش قیمت ماده اولیه در بازار مصرف بیشتر می‌شود و هم از بروز اختلاف در شبکه توزیع جلوگیری خواهد شد.
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان