افزایش احتمال ابتلا به سرطان در مجروحان شیمیایی جنگ هشت‌ساله، کمبود تخت‌های تخصصی سوختگی، ضعف پوشش بیمه‌ای و ضرورت توسعه مراقبت‌های پس از ترخیص، از مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده در همایش گرامیداشت هفته جهانی سوختگی بود.
افزایش احتمال ابتلا به سرطان در مجروحان شیمیایی جنگ هشت‌ساله، کمبود تخت‌های تخصصی سوختگی، ضعف پوشش بیمه‌ای و ضرورت توسعه مراقبت‌های پس از ترخیص، از مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده در همایش گرامیداشت هفته جهانی سوختگی بود؛ نشستی که در آن مسئولان وزارت بهداشت ضمن اعلام آمار سالانه حدود ۳۰۰ هزار مورد سوختگی در کشور، بر ضرورت تغییر رویکرد نظام سلامت از درمان پس از حادثه به پیشگیری و مراقبت مستمر اجتماعی تأکید کردند.
در این همایش که ۱۱ آبان با حضور وزیر بهداشت، معاونان درمان و پرستاری و رئیس مرکز مدیریت پیوند و درمان بیماری‌های وزارت بهداشت برگزار شد، محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت،
از نتایج پژوهشی درباره افزایش احتمال بروز سرطان در میان مجروحان شیمیایی خبر داد و بر ضرورت ثبت و مستندسازی آثار این حملات برای ارائه به افکار عمومی جهان تأکید کرد.
ظفرقندی با اشاره به اینکه بیش از ۱۰۰ هزار نفر در جریان جنگ هشت‌ساله دچار جراحات شیمیایی شده‌اند، گفت: تحقیقات انجام‌شده درباره پیامدهای این جراحات نشان می‌دهد احتمال ابتلا به سرطان در این افراد افزایش یافته است. به گفته وی، استفاده از ظرفیت علمی و پژوهشی می‌تواند ابعاد آسیب‌های ناشی از حملات شیمیایی و پیامدهای بلندمدت آن را برای جامعه جهانی روشن کند.
وزیر بهداشت با بیان اینکه سوختگی نوعی ترومای شدید است، اظهار کرد: این عارضه تنها به حوادث ناشی از آتش‌سوزی محدود نمی‌شود و می‌تواند بر اثر عوامل شیمیایی و تشعشعات نیز ایجاد شود. وی با اشاره به حملات شیمیایی رژیم صدام در دوران جنگ و حمایت برخی کشورهای اروپایی از این اقدامات، بر لزوم مستندسازی جنایت‌های جنگی و پاسخگو کردن عاملان و حامیان آن تأکید کرد.
وی همچنین با اشاره به ضرورت ثبت جنایت‌های صورت‌گرفته، از جمله حادثه مدرسه میناب، تصریح کرد که مستندسازی علمی و دقیق این حوادث باید به‌عنوان یکی از وظایف جدی مورد توجه قرار گیرد.
وزیر بهداشت با اشاره به وضعیت درمان بیماران سوختگی در کشور گفت: در حال حاضر حدود هزار و ۲۰۰ تخت سوختگی و تنها ۲۰۰ تخت مراقبت ویژه سوختگی در کشور وجود دارد که با نیازهای موجود فاصله دارد. به گفته وی، بیمارستان باب‌الحوائج تا پایان سال در حوزه درمان سوختگی به بهره‌برداری می‌رسد و افتتاح بخش جدید سوختگی در یکی از بیمارستان‌های چابهار نیز به افزایش ظرفیت خدمات کمک خواهد کرد.
ظفرقندی با بیان اینکه میزان مرگ‌ومیر ناشی از سوختگی نسبت به ۲۵ سال گذشته به حدود یک‌چهارم کاهش یافته است، بر ضرورت همکاری دستگاه‌های مختلف برای کاهش حوادث تأکید کرد. وی همچنین یادآور شد که بر اساس منابع علمی، مرگ‌ومیر در میان افرادی که بیش از ۸۰ درصد بدنشان دچار سوختگی شده، بسیار بالاست و حدود ۷۳ درصد گزارش شده است.
وزیر بهداشت افزایش آگاهی عمومی، رعایت استانداردهای ایمنی، انتقال سریع و صحیح بیماران و تقویت خدمات اورژانس و آتش‌نشانی را از عوامل مؤثر در کاهش تلفات دانست و تأکید کرد که پیشگیری از سوختگی نیازمند مشارکت همه دستگاه‌هاست.
سالانه ۳۰۰ هزار مورد سوختگی در کشور
سجاد رضوی، معاون درمان وزارت بهداشت، نیز با ارائه آماری از وضعیت سوختگی در کشور گفت: سالانه حدود ۳۰۰ هزار نفر دچار سوختگی می‌شوند که از این تعداد، حدود ۳۰ هزار نفر در بیمارستان بستری و نزدیک به سه هزار نفر جان خود را از دست می‌دهند.
وی با بیان اینکه در مرحله بستری، وضعیت پوشش بیمه‌ای و حمایت‌های درمانی نسبتاً مناسب است، افزود: یکی از مشکلات اصلی، نبود حمایت کافی پس از ترخیص بیماران است؛ در حالی که این افراد در سال‌های بعد نیز به خدمات درمانی، روان‌شناختی، توانبخشی و اجتماعی نیاز دارند.
معاون درمان وزارت بهداشت، پوشش بیمه‌ای تجهیزات تخصصی بیماران سوختگی، به‌ویژه لباس‌های فشاری را ضروری دانست و گفت: استفاده از برخی تجهیزات و وسایل درمانی در صورت برخورداری از حمایت بیمه‌ای می‌تواند هزینه‌های درمان سوختگی‌های شدید را ۱۰ تا ۲۰ برابر کاهش دهد.
رضوی با اشاره به اینکه حدود ۱۲ تا ۱۳ مرکز سطح سه و ۲۳ تا ۲۴ مرکز سطح دو در حوزه درمان سوختگی فعالیت می‌کنند، گفت: برخی استان‌ها همچنان از وجود مراکز تخصصی محروم‌اند و تعداد تخت‌های سوختگی کشور نیز تقریباً نصف استاندارد مورد نیاز است.
وی یکی از مشکلات این حوزه را تمرکز بیش از اندازه خدمات بر پزشکان فوق‌تخصص و فلوشیپ عنوان کرد و افزود: با آموزش و توانمندسازی پزشکان عمومی می‌توان بخشی از خدمات مورد نیاز بیماران را در مراکز سطح دو ارائه کرد و از تمرکز خدمات در مراکز محدود کاست.
به گفته رضوی، کیفیت درمان در مراکز مختلف یکسان نیست و در برخی بیمارستان‌ها، با وجود برخورداری از سطح تخصصی بالاتر، میزان عوارض و مرگ‌ومیر همچنان قابل توجه است. از این رو، ارتقای مهارت نیروی انسانی، بهبود فرایندهای درمانی و کنترل عفونت باید در اولویت قرار گیرد.
ضرورت راه‌اندازی سامانه ملی ثبت سوختگی
معاون درمان وزارت بهداشت، نبود اطلاعات جامع و دقیق درباره بیماران سوختگی را یکی از موانع اصلی برنامه‌ریزی در این حوزه دانست و از برنامه راه‌اندازی نظام ثبت اطلاعات بیماران خبر داد.
وی توضیح داد: در حال حاضر برای دستیابی به اطلاعات جمعیتی و درمانی بیماران باید داده‌ها از مراکز مختلف جمع‌آوری شود؛ در حالی که سامانه ثبت ملی می‌تواند وضعیت بیمار را از زمان وقوع حادثه تا مراحل درمان، ترخیص، توانبخشی و مراقبت‌های بلندمدت دنبال کند.
به گفته رضوی، با راه‌اندازی چنین سامانه‌ای امکان بررسی علل سوختگی، کیفیت عملکرد مراکز درمانی، میزان موفقیت روش‌های درمانی، مصرف دارو و تجهیزات و مشکلات بیماران فراهم می‌شود و تصمیم‌گیری‌ها بر اساس اطلاعات دقیق‌تری انجام خواهد شد.
وی همچنین با اشاره به اینکه حدود نیمی از بیمارستان‌های کشور به دلیل قدمت و مشکلات ساختاری از نظر ایمنی وضعیت مطلوبی ندارند، بر ضرورت اصلاح زیرساخت‌ها و افزایش آمادگی مراکز درمانی برای مقابله با آتش‌سوزی تأکید کرد.
رضوی گفت: با همکاری سازمان آتش‌نشانی، آموزش‌هایی برای کارکنان بیمارستان‌ها در زمینه اطفای حریق و انتقال بیماران برگزار شده و افراد مسئول در هر شیفت برای مدیریت شرایط اضطراری مشخص شده‌اند. وی تأکید کرد که بیمارستان‌ها باید خود از ایمنی کافی برخوردار باشند و در زمان وقوع حادثه به کانون آسیب تبدیل نشوند.
معاون درمان وزارت بهداشت همچنین اصلاح نظام پرداخت کارکنان بخش‌های سوختگی را ضروری دانست و گفت: پزشکان و پرستاران این بخش با وجود دشواری‌های فراوان، با تعهد مشغول خدمت هستند، اما دریافتی آنان متناسب با مسئولیت و سختی کارشان نیست.
وی پیشنهاد کرد مراکز سوختگی علاوه بر درآمد مبتنی بر خدمات، از بودجه‌های عملیاتی و دوره‌ای برخوردار شوند تا در دوره‌هایی که تعداد بیماران کاهش می‌یابد، برای تأمین هزینه‌های پرسنلی و درمانی با مشکل مواجه نشوند.
مراقبت از بیماران باید از پیشگیری و حمایت اجتماعی آغاز شود
عباس عبادی، معاون پرستاری وزارت بهداشت، نیز با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در حوزه سوختگی گفت: زنجیره مراقبت از این بیماران باید از مراقبت اجتماعی و پیشگیری آغاز شود و پس از آن درمان به‌موقع، پرستاری اثربخش، توانبخشی و مراقبت تسکینی را دربرگیرد.
وی با اشاره به شعار همایش با عنوان «زنجیره امید؛ از مراقبت بالینی تا مراقبت اجتماعی» اظهار کرد: سوختگی تنها یک آسیب جسمانی نیست و می‌تواند عزت‌نفس، تصویر ذهنی فرد از بدن خود، هویت و توانایی حضور او در جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.
به گفته عبادی، پیامدهای روان‌شناختی و اجتماعی سوختگی ممکن است به انزوای فرد، کاهش توانایی اشتغال و اختلال در ایفای نقش‌های اجتماعی منجر شود. بنابراین، مراقبت از این بیماران نباید به اقدامات پزشکی و دوران بستری محدود بماند.
معاون پرستاری وزارت بهداشت با اشاره به اجرای طرح «پرستار پیگیر» از سال ۱۴۰۰ گفت: در این طرح، ۱۵ بیماری و اختلال پرتکرار از جمله سوختگی شناسایی شده‌اند و بیماران پس از ترخیص، بسته به شرایط، به مدت یک ماه تا یک سال از سوی پرستاران متخصص پیگیری می‌شوند.
وی افزود: نخستین تماس پرستار با بیمار معمولاً ۴۸ ساعت پس از ترخیص برقرار می‌شود و آموزش‌های لازم درباره ادامه درمان، مراقبت در منزل و مراجعه به مراکز توانبخشی ارائه می‌شود.
عبادی با اشاره به نتایج اجرای این طرح اظهار کرد: میزان مراجعه مجدد بیماران سوختگی تا یک ماه پس از ترخیص که حدود هشت درصد بود، به کمتر از ۲.۵ درصد کاهش یافته است. همچنین پیگیری مستمر می‌تواند در پیشگیری از برخی عوارض، از جمله انقباضات ناشی از اسکار و کلوئید، مؤثر باشد و نیاز به جراحی‌های ترمیمی را کاهش دهد.
وی فقر، سطح تحصیلات و سایر عوامل اجتماعی را از مؤلفه‌های مؤثر بر سلامت دانست و تأکید کرد که کاهش موارد سوختگی مستلزم همکاری نظام سلامت با سایر نهادها و توجه به شرایط اجتماعی و اقتصادی افراد است.
سوختگی؛ سومین عامل مرگ ناشی از حوادث
ناصر ملک‌پور، رئیس مرکز مدیریت پیوند و درمان بیماری‌های وزارت بهداشت، نیز سوختگی را سومین عامل مرگ ناشی از حوادث در کشور معرفی کرد و گفت: میانگین سنی افراد دچار سوختگی نزدیک به ۳۰ سال است و حدود ۶۰ درصد این افراد را مردان تشکیل می‌دهند.
وی با اشاره به آمارهای جهانی اظهار کرد: سالانه حدود ۱۶۳ هزار مرگ ناشی از سوختگی در جهان ثبت می‌شود که حدود ۳۵ هزار مورد آن مربوط به کودکان زیر ۱۵ سال است.
ملک‌پور با بیان اینکه ۳۶ بیمارستان در کشور خدمات درمانی سوختگی ارائه می‌کنند، گفت: ۱۳ مرکز به‌صورت تخصصی در این حوزه فعالیت دارند و برای ارتقای کیفیت خدمات، برنامه‌های آموزشی مستمری برای پزشکان، پرستاران و نیروهای توانبخشی این مراکز در نظر گرفته شده است.
وی تأکید کرد که درمان سوختگی با ترخیص بیمار پایان نمی‌یابد و باید تا بازگشت کامل فرد به زندگی اجتماعی ادامه پیدا کند. در همین راستا، برنامه بازگشت فعال بیماران به جامعه با همکاری معاونت پرستاری تدوین و ابلاغ شده و قرار است طی شش ماه عملکرد آن ارزیابی شود.
رئیس مرکز مدیریت پیوند و درمان بیماری‌های وزارت بهداشت، پیشرفت در مهندسی بافت، پانسمان‌های زیستی هوشمند و تجهیزات نوین درمانی را از دستاوردهای دو سال اخیر دانست، اما در عین حال نبود سامانه ثبت ملی سوختگی را یکی از ضعف‌های مهم این حوزه عنوان کرد و از تلاش برای راه‌اندازی آن در سال جاری خبر داد.
ملک‌پور همچنین مشکلات مالی را از مهم‌ترین چالش‌های بیماران سوختگی برشمرد و گفت: حدود ۱۱ درصد این بیماران فاقد بیمه هستند و ۳۱ درصد نیز از پوشش بیمه‌ای نامناسب برخوردارند. علاوه بر این، هزینه جراحی‌های ترمیمی و خدمات توانبخشی پس از درمان به‌طور کامل تحت پوشش بیمه قرار نمی‌گیرد.
وی با اشاره به پیگیری‌های وزارت بهداشت برای پوشش بیمه‌ای لباس‌های فشاری بیماران سوختگی گفت: این لباس‌ها در پیشگیری از ایجاد اسکار و عوارض پوستی نقش مهمی دارند و حمایت بیمه‌ای از آنها می‌تواند بخشی از هزینه‌های درمان را کاهش دهد.
ملک‌پور همچنین خودسوزی با هدف خودکشی در برخی استان‌ها را از مسائل نگران‌کننده این حوزه دانست و بر ضرورت توجه به زمینه‌های اجتماعی و روان‌شناختی چنین حوادثی تأکید کرد.
مجموع اظهارات مسئولان وزارت بهداشت در این همایش نشان می‌دهد که مقابله با سوختگی در کشور، علاوه بر افزایش تخت‌های تخصصی و بهبود کیفیت درمان، به توسعه پوشش بیمه‌ای، ایجاد نظام ثبت ملی، تقویت مراقبت‌های پس از ترخیص و مشارکت دستگاه‌های مختلف در پیشگیری نیاز دارد؛ رویکردی که می‌تواند از وقوع حوادث قابل پیشگیری بکاهد و زمینه بازگشت مؤثرتر بیماران به زندگی فردی و اجتماعی را فراهم کند.