تحریریه آوش/ در معاملات روز دوشنبه ۲۶ اکتبر، برابر با چهارم آبان، بهای هر اونس طلای جهانی به حدود چهار هزار و ۱۰ دلار رسید. این افزایش محدود در شرایطی اتفاق افتاد که طلا هفته گذشته حدود چهار درصد از ارزش خود را از دست داده بود؛ کاهشی که شدیدترین افت هفتگی این فلز گران‌بها از ماه ژوئن محسوب می‌شد
چرا کاهش تنش‌های جهانی به معنای ارزان‌شدن طلا برای ایرانیان نیست؟
در بازار جهانی طلا، عبور از مرز چهار هزار دلار برای هر اونس، نشانه‌ای از بازگشت نسبی قیمت‌ها پس از یک دوره کاهش است؛ اما در ایران، داستان طلا فقط به آنچه در بازارهای جهانی می‌گذرد محدود نمی‌شود. اینجا قیمت هر گرم طلا و هر قطعه سکه، علاوه بر نوسانات جهانی، به نرخ دلار، انتظارات تورمی و مهم‌تر از همه، آینده نامعلوم تنش‌های سیاسی و نظامی گره خورده است. به همین دلیل، حتی اگر در بازارهای جهانی نشانه‌هایی از کاهش تنش و افت قیمت طلا ظاهر شود، الزاماً نمی‌توان انتظار داشت که خریداران ایرانی نیز کاهش مشابهی را تجربه کنند. در اقتصادی که پول ملی زیر فشار تورم و نااطمینانی قرار دارد، طلا دیگر فقط یک کالای زینتی یا ابزار سرمایه‌گذاری نیست؛ برای بسیاری از خانوارها به وسیله‌ای برای حفظ ارزش دارایی تبدیل شده است.
به گزارش آوش،معاملات روز دوشنبه چهارم آبان ۱۴۰۵، تصویری از همین دوگانگی را نشان می‌دهد. در حالی که قیمت جهانی طلا پس از کاهش قابل‌توجه هفته گذشته دوباره به محدوده چهار هزار دلار بازگشته، بازار داخلی همچنان در سطوح بالای قیمتی قرار دارد. پرسش اصلی این است که آیا تغییر مسیر بازار جهانی می‌تواند به کاهش قیمت طلا در ایران منجر شود یا دلار و سایه جنگ همچنان تعیین‌کنندگان اصلی این بازار خواهند بود؟
بازگشت طلا به مرز چهار هزار دلار
در معاملات روز دوشنبه ۲۶ اکتبر، برابر با چهارم آبان، بهای هر اونس طلای جهانی به حدود چهار هزار و ۱۰ دلار رسید. این افزایش محدود در شرایطی اتفاق افتاد که طلا هفته گذشته حدود چهار درصد از ارزش خود را از دست داده بود؛ کاهشی که شدیدترین افت هفتگی این فلز گران‌بها از ماه ژوئن محسوب می‌شد.
بر اساس گزارش رویترز، کاهش قیمت نفت و فروکش‌کردن بخشی از نگرانی‌های تورمی از عوامل بازگشت نسبی طلا بوده‌اند. قیمت نفت که در هفته گذشته تحت تأثیر تنش‌های خاورمیانه افزایش یافته بود، با شکل‌گیری امیدهایی درباره کاهش خصومت‌های آمریکا و ایران، مسیر نزولی در پیش گرفت. با این حال، ادامه حملات حوثی‌ها به عربستان همچنان نگرانی درباره امنیت عرضه انرژی را زنده نگه داشته است.
در چنین وضعیتی، بازار طلا با دو نیروی متفاوت روبه‌روست. از یک طرف، کاهش تنش‌های ژئوپلیتیکی می‌تواند تقاضا برای دارایی‌های امن را کاهش دهد و به افت قیمت طلا منجر شود. از طرف دیگر، کاهش بهای نفت ممکن است نگرانی درباره تورم و افزایش نرخ بهره را تعدیل کند؛ عاملی که می‌تواند به نفع طلا تمام شود. کایل رودا، تحلیلگر ارشد بازارهای مالی در شرکت کپیتال دات‌کام، بازگشت اخیر قیمت طلا را تا حد زیادی ناشی از آرامش حاصل از کاهش قیمت نفت دانسته، اما هشدار داده است که انتظار برای تصمیم فدرال رزرو می‌تواند مانع ادامه افزایش قیمت شود.
چشم بازار به تصمیم فدرال رزرو
یکی از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده آینده طلای جهانی، سیاست پولی آمریکاست. فدرال رزرو قرار است در نشست ۲۷ و ۲۸ اکتبر درباره نرخ بهره تصمیم بگیرد؛ تصمیمی که می‌تواند جهت حرکت طلا را در روزهای آینده تحت تأثیر قرار دهد. افزایش نرخ بهره معمولاً جذابیت طلا را کاهش می‌دهد، زیرا این فلز برخلاف اوراق قرضه سود دوره‌ای پرداخت نمی‌کند. در مقابل، کاهش نرخ بهره یا تقویت انتظارات درباره آن می‌تواند تقاضا برای طلا را افزایش دهد.
گزارش‌های بازار نشان می‌دهد معامله‌گران عمدتاً انتظار دارند نرخ بهره در نشست پیش‌رو ثابت بماند، اما احتمال افزایش آن در ماه دسامبر همچنان بالاست. بنابراین بازگشت طلا به بالای چهار هزار دلار را هنوز نمی‌توان نشانه قطعی آغاز یک روند صعودی تازه دانست. با این همه، تنش‌های سیاسی و نظامی همچنان متغیری تعیین‌کننده‌اند. هرگونه تشدید درگیری در خاورمیانه، اختلال در عرضه انرژی یا افزایش نااطمینانی نسبت به اقتصاد جهانی می‌تواند بار دیگر تقاضا برای طلا را تقویت کند.
طلای ۲۶ میلیونی در بازار ایران
اما در ایران، قیمت طلا داستان پیچیده‌تری دارد. در معاملات صبح دوشنبه چهارم آبان، هر گرم طلای ۱۸ عیار در برخی سامانه‌های ثبت قیمت حدود ۲۶ میلیون تومان معامله شد. قیمت سکه امامی نیز در محدوده ۲۶۵ تا ۲۶۷ میلیون تومان قرار گرفت. نیم‌سکه حدود ۱۴۱ میلیون تومان و ربع‌سکه نزدیک به ۷۶ میلیون تومان قیمت‌گذاری شد.
این ارقام نشان می‌دهد بازار داخلی در سطحی قرار گرفته که خرید طلا، حتی در مقادیر محدود، برای بخش بزرگی از خانوارها دشوار شده است. افزایش قیمت طلا فقط به معنای گران‌شدن زیورآلات نیست؛ بلکه فاصله میان درآمد خانوارها و دارایی‌هایی را که پیش‌تر ابزار پس‌انداز محسوب می‌شدند، بیشتر می‌کند. اما در همین حال، نرخ دلار آزاد در گزارش‌های صبح امروز در محدوده ۲۶۴ تا ۲۶۹ هزار تومان ثبت شده است. همین متغیر می‌تواند اثر کاهش قیمت جهانی طلا را در بازار ایران خنثی کند.
وقتی دلار مسیر طلا را تغییر می‌دهد
قیمت طلای داخلی از حاصل تعامل دو متغیر اصلی شکل می‌گیرد: قیمت جهانی اونس و نرخ تبدیل دلار به ریال. بنابراین کاهش قیمت جهانی، تنها زمانی می‌تواند به کاهش متناسب قیمت داخلی منجر شود که نرخ ارز ثابت بماند یا خود کاهش پیدا کند.
برای مثال، اگر قیمت جهانی طلا پنج درصد کاهش یابد، اما نرخ دلار در ایران ۱۰ درصد افزایش پیدا کند، ارزش ریالی طلای خام، با فرض ثابت‌بودن سایر شرایط، همچنان حدود ۴٫۵ درصد افزایش خواهد یافت. این همان نقطه‌ای است که بازار طلای ایران را از بازار جهانی متمایز می‌کند. سرمایه‌گذار جهانی ممکن است با کاهش خطر جنگ، بخشی از دارایی خود را از طلا خارج کند؛ اما خریدار ایرانی در همان شرایط، اگر همچنان نگران کاهش ارزش ریال باشد، ممکن است خرید طلا را ادامه دهد و به بیان دیگر، کاهش ریسک جهانی الزاماً به معنای کاهش ریسک اقتصادی در ایران نیست.
جنگ؛ متغیری که در قیمت‌ها باقی می‌ماند
در شرایط کنونی، جنگ و احتمال بازگشت درگیری‌های نظامی یکی از عوامل مهم شکل‌گیری انتظارات در بازار ارز و طلاست. هر خبر درباره تشدید تنش میان ایران و آمریکا، تهدید زیرساخت‌های اقتصادی یا دشوارترشدن مناسبات تجاری می‌تواند انتظارات تورمی را تحت تأثیر قرار دهد. در مقابل، انتشار اخبار مثبت درباره مذاکرات یا کاهش احتمال درگیری ممکن است فشار بر بازار ارز و طلا را تعدیل کند. با این حال، اثر این اخبار به میزان اعتماد فعالان اقتصادی به پایداری آرامش سیاسی بستگی دارد.
تفاوت مهمی میان توقف موقت تنش و شکل‌گیری چشم‌اندازی باثبات وجود دارد. تا زمانی که فعالان اقتصادی احتمال بازگشت جنگ، تشدید تحریم‌ها یا اختلال در درآمدهای ارزی را جدی بدانند، بخشی از تقاضا برای طلا می‌تواند همچنان پابرجا بماند.
حباب سکه؛ هزینه مضاعف نااطمینانی
اما در بازار سکه، علاوه بر نرخ دلار و اونس جهانی، عامل دیگری نیز بر قیمت اثر می‌گذارد و آن نیز «حباب» است. در معاملات صبح چهارم آبان، حباب سکه امامی حدود چهار تا پنج درصد گزارش شد، اما این نسبت برای نیم‌سکه به حدود ۱۰ درصد و برای ربع‌سکه به بیش از ۱۸ درصد رسید. این اختلاف نشان می‌دهد قیمت برخی قطعات سکه بیش از ارزش طلای موجود در آن‌هاست. در نتیجه، حتی اگر قیمت طلا و دلار تغییر چندانی نکند، کاهش تقاضا و تخلیه حباب می‌تواند به زیان خریداران منجر شود.
طلای ایران به کدام سو می‌رود؟
آینده کوتاه‌مدت بازار طلا در ایران به سه متغیر مسیر اونس جهانی، نرخ دلار و تحولات سیاسی و امنیتی وابسته است و اگر تنش‌های منطقه‌ای کاهش یابد، دلار در بازار داخلی عقب‌نشینی کند و هم‌زمان قیمت جهانی طلا نیز کاهش پیدا کند، امکان اصلاح قیمت‌ها وجود دارد. اما اگر آرامش نسبی در بازارهای جهانی با افزایش نرخ ارز در ایران همراه شود، کاهش قیمت اونس ممکن است تأثیر چندانی بر بازار داخلی نگذارد.
بنابراین، موضوع فقط این نیست که طلای جهانی بالاتر از چهار هزار دلار می‌ماند یا دوباره به زیر این مرز بازمی‌گردد. پرسش تعیین‌کننده برای بازار ایران این است که آیا عوامل داخلی افزایش قیمت، به‌ویژه نااطمینانی سیاسی و فشار بر ارزش ریال، کاهش خواهند یافت؟
تا زمانی که پاسخ این پرسش روشن نباشد، بازار طلای ایران همچنان میان دو نگرانی حرکت نوسان قیمت جهانی و ترس از کاهش ارزش پول ملی خواهد کرد و در چنین شرایطی، حتی خبر کاهش تنش‌های جهانی نیز به‌تنهایی تضمینی برای ارزان‌شدن طلا در ایران نیست.