حوزه/ حجت‌الاسلام والمسلمین عابدینی با تأکید بر نقش تاریخی بانوان در تحولات اسلام گفت: بعثت بانوان در طول تاریخ با جهاد، بصیرت، روایتگری و ایستادگی در برابر ظلم تداوم یافته است و زنان مؤمن با حضور در میدان‌های مختلف، حفظ و انتقال حقیقت و مقابله با تحریف، نقش مهمی در استمرار مسیر حق ایفا کرده‌اند.
به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجت‌الاسلام والمسلمین عابدینی، استاد حوزه علمیه، روز چهارشنبه در برنامه تلویزیونی «سمت خدا» با اشاره به آیات قرآن کریم درباره ضرورت حضور مؤمنان در میدان‌های مختلف و نقش‌آفرینی آنان در تحقق اهداف الهی، گفت: نعمت‌ها و خوبی‌های دنیا در برابر آنچه در آخرت برای انسان فراهم شده، اندک است؛ البته به شرط آنکه انسان به تکالیف خود عمل کند.
وی با اشاره به آیه «إِلَّا تَنفِرُوا یُعَذِّبْکُمْ عَذَابًا أَلِیمًا وَیَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَیْرَکُمْ» اظهار کرد: یکی از پیامدهای سستی و کوتاهی در انجام وظیفه، عذاب الهی و خواری در برابر مستکبران است. انسان وقتی در میدان وظیفه حاضر نمی‌شود، ممکن است شاهد تحقیر دیگران نیز باشد؛ چنان‌که امروز نمونه‌هایی از برخورد تحقیرآمیز مستکبران با برخی کشورهای مسلمان دیده می‌شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین عابدینی افزود: قرآن کریم هشدار می‌دهد که اگر مؤمنان در زمان مناسب در میدان حاضر نشوند، خداوند برای انجام این مأموریت منتظر آنان نمی‌ماند و قومی دیگر را جایگزین می‌کند؛ کسانی که این وظیفه را انجام دهند و خداوند نیز از عدم حضور گروه نخست زیانی نمی‌بیند.
وی با اشاره به ایستادگی مردم یمن گفت: امروز مردم یمن با وجود سادگی زندگی و محدودیت امکانات، به نمادی از صلابت و ایستادگی در برابر ظلم تبدیل شده‌اند. این مسئله نشان می‌دهد اگر گروهی در میدان حاضر نشود، دیگرانی هستند که می‌توانند این مسئولیت را برعهده بگیرند.
استاد حوزه علمیه با اشاره به ادامه آیه «انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا وَجَاهِدُوا بِأَمْوَالِکُمْ وَأَنْفُسِکُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ» گفت: قرآن برای حضور مؤمنان تفاوتی میان افراد قائل نشده است؛ کسانی که حضور برایشان آسان‌تر است و کسانی که با سختی می‌توانند در میدان حاضر شوند، همه باید متناسب با توان خود نقش‌آفرینی کنند.
وی ادامه داد: جهاد تنها حضور جانی نیست و جهاد مالی نیز در کنار آن قرار دارد. کمک‌های مالی برای برپا ماندن موکب‌ها، حرکت‌های مردمی و فعالیت‌هایی که با مشارکت خود مردم انجام می‌شود، بخشی از همین جهاد است.
حجت‌الاسلام والمسلمین عابدینی در ادامه با اشاره به بعثت امت و بعثت بانوان گفت: بانوان در طول تاریخ اسلام در مقاطع مختلف، با وجود لطافت و ویژگی‌های خاص خود، در برابر ظلم و استکبار ایستاده و در مواردی مسیر تاریخ را تغییر داده‌اند.
وی اظهار کرد: در دوران دفاع مقدس و همچنین در سال‌های اخیر، زنان و خانواده‌هایی حضور داشته‌اند که با وجود آگاهی از احتمال شهادت، خود را برای این مسیر آماده کرده‌اند؛ اما گاهی روایت این نقش‌ها به اندازه کافی انجام نشده است.
این استاد حوزه گفت: پس از واقعه عاشورا، زنان خاندان بنی‌هاشم با رفتارها و شیوه‌های مختلف تلاش کردند یاد شهدا و مطالبه خون آنان را زنده نگه دارند. در برخی نقل‌ها آمده است که زنان این خاندان برای مدتی از برخی مظاهر معمول زندگی و زینت فاصله گرفتند تا یاد و مطالبه شهادت امام حسین(ع) و یاران ایشان زنده بماند.
وی افزود: این اقدامات نیز نوعی مبارزه و روایتگری بود؛ زیرا زنان در شرایطی که امکان حضور مستقیم در میدان نظامی را نداشتند، از ظرفیت‌های اجتماعی و فرهنگی خود برای زنده نگه داشتن یک حقیقت تاریخی استفاده می‌کردند.
حجت‌الاسلام والمسلمین عابدینی با تأکید بر اهمیت روایتگری گفت: اگر حماسه‌ها و ایستادگی‌های انسان‌های بزرگ روایت نشود، ممکن است بخش مهمی از این سرمایه تاریخی برای نسل‌های بعد ناشناخته بماند.
وی با اشاره به شیوه روایتگری قرآن کریم از جنگ‌ها و حوادث صدر اسلام اظهار کرد: قرآن کریم در بیان وقایعی مانند بدر، احد، خندق و حنین، صرفاً گزارش تاریخی ارائه نمی‌کند، بلکه با نوع روایت خود، به انسان بصیرت، انگیزه، سلوک و قدرت حرکت می‌دهد.
استاد حوزه علمیه افزود: امروز نیز باید از همین الگو برای روایت حوادث و مقاومت مردم استفاده کرد. روایتگری نباید صرفاً بیان اتفاقات باشد، بلکه باید بتواند حقیقت حوادث، انگیزه‌های انسان‌های حاضر در میدان و آثار معنوی و اجتماعی آن را برای مخاطب روشن کند.
وی با اشاره به شیوه روایتگری شهید آوینی گفت: در دوران دفاع مقدس نیز شهید آوینی با روایت خاص خود از صحنه‌های جنگ، توانست در مخاطب انگیزه و احساس حرکت ایجاد کند. امروز نیز هنرمندان و رسانه‌ها باید بتوانند حوادث سال‌های اخیر را به گونه‌ای روایت کنند که حماسه، ایمان، مقاومت و سلوک انسان‌های حاضر در میدان برای نسل جدید قابل درک باشد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عابدینی در ادامه با اشاره به نقش زنان در روایت حوادث تاریخی گفت: در تاریخ اسلام، زنان بسیاری علاوه بر حضور در میدان، وظیفه روایت و انتقال معارف را نیز بر عهده داشته‌اند. یکی از شاخص ترین نمونه‌ها حضرت زینب(س) است که پس از واقعه عاشورا، با جهاد تبیین خود اجازه نداد حقیقت این حادثه در روایت دشمن محو شود.
وی اظهار کرد: حضرت زینب(س) در کوفه، شام و مسیر اسارت، با وجود شرایط دشوار و فقدان امنیت، با سخنان خود حقیقت عاشورا و جنایت‌های انجام‌شده را آشکار کرد و جریان امامت و ولایت را استمرار بخشید.
استاد حوزه علمیه افزود: نقش حضرت زینب(س) در روایت عاشورا، نمونه‌ای روشن از این واقعیت است که گاهی شرایط تاریخی اقتضا می‌کند یک زن، نقشی را بر عهده بگیرد که در شرایط عادی ممکن است بر عهده مردان باشد. در حادثه کربلا نیز حفظ و آشکار شدن حقیقت امامت، به دست حضرت زینب(س) و در کنار امام سجاد(ع) دنبال شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عابدینی با اشاره به جایگاه ام‌سلمه در تاریخ اسلام گفت: یکی از زنان شاخص در عرصه روایت و بصیرت، ام‌سلمه، همسر پیامبر اکرم(ص)، است که در حوادث مختلف نقش مهمی در انتقال معارف و روایات داشت.
وی افزود: از جمله روایاتی که از ام‌سلمه نقل شده، حدیث کساست که بنا بر نقل‌های روایی، در خانه او اتفاق افتاد و وی این ماجرا را روایت کرد. همچنین پیامبر (ص) برخی ودایع و اسرار را نزد ام‌سلمه به امانت گذاشتند و از جمله خاک کربلا را به او سپردند و نشانه‌ای برای شهادت امام حسین(ع) بیان کردند.
استاد حوزه علمیه ادامه داد: ام‌سلمه در جریان حوادث پس از رحلت پیامبر(ص) نیز نسبت به مسئله ولایت امیرالمؤمنین(ع) موضع داشت و در جریان جنگ جمل تلاش کرد با یادآوری سخنان پیامبر اکرم(ص)، افراد را از مقابله با امیرالمؤمنین(ع) بازدارد.
وی گفت: در روایات مربوط به ام‌سلمه، سخنان پیامبر اکرم(ص) درباره ناکثین، قاسطین و مارقین نیز نقل شده است؛ گروه‌هایی که در برابر امیرالمؤمنین(ع) قرار گرفتند. چنین روایت‌هایی نشان می‌دهد برخی زنان در همان دوران، از بصیرت و جریان‌شناسی بالایی برخوردار بودند و نسبت به حوادث آینده جامعه اسلامی شناخت داشتند.
حجت‌الاسلام والمسلمین عابدینی با اشاره به نمونه دیگری از زنان راوی و بصیر اظهار کرد: در برخی نقل‌ها، زنانی مانند میمونه بنت حارث نیز روایاتی درباره جایگاه امیرالمؤمنین(ع) نقل کرده‌اند. در یکی از این نقل‌ها، پیامبر اکرم(ص) بر اهمیت محبت و ولایت امیرالمؤمنین(ع) تأکید می‌کند و از مؤمنان اندکی نام برده می‌شود که در این مسیر ثابت‌قدم بودند.
وی ادامه داد: این روایات نشان می‌دهد زنان مؤمن در دوره‌های مختلف تنها ناقل یک حدیث نبودند، بلکه گاهی خود به مرجعی برای تشخیص مسیر حق در دوران فتنه تبدیل می‌شدند.
استاد حوزه علمیه با اشاره به نمونه‌ای از دوران پس از پیامبر(ص) گفت: در شرایطی که حوادث جامعه اسلامی باعث سردرگمی بسیاری از مردم شده بود، برخی افراد برای تشخیص مسیر درست به شخصیت‌هایی مانند ام‌سلمه مراجعه می‌کردند. این زنان به مردم معیار می‌دادند و آنان را به پیروی از امیرالمؤمنین(ع) و حفظ خط ولایت دعوت می‌کردند.
وی افزود: این نقش نشان می‌دهد که در دوران فتنه، وجود انسان‌های بصیر مانند فانوس دریایی در میان امواج متلاطم است؛ کسانی که خود مسیر را گم نمی‌کنند و می‌توانند دیگران را نیز از سرگردانی نجات دهند.
حجت‌الاسلام والمسلمین عابدینی در پایان با تأکید بر اینکه زنان در طول تاریخ اسلام و تشیع، علاوه بر نقش خانوادگی، اجتماعی، تربیتی و جهادی، در عرصه روایتگری نیز حضور داشته‌اند، گفت: باید این سرمایه تاریخی را به‌درستی شناخت و برای نسل امروز روایت کرد.
وی افزود: تاریخ اسلام سرشار از زنانی است که با ایمان، بصیرت، صبر و استقامت در برابر ظلم ایستادند. اگر این الگوها به‌صورت دقیق و هنرمندانه روایت شوند، می‌توانند برای جامعه امروز نیز جریان‌ساز باشند؛ زیرا جنگ‌های جدید تنها نظامی نیستند و در عرصه‌های فرهنگی، رسانه‌ای و شناختی نیز جریان دارند و زنان می‌توانند در این عرصه‌ها نقش مهمی در تبیین حقیقت، حفظ هویت و مقابله با تحریف ایفا کنند.