قم- رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) با تأکید بر ضرورت بازخوانی ابعاد سیاسی و اعتقادی سیره حضرت فاطمه(س) گفت: ایستادگی آن حضرت در برابر حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، دفاع از مسیر الهی بود.
به گزارش خبرنگار مهر، آیت الله محمدجواد فاضل لنکرانی شامگاه سه‌شنبه در مراسمی به مناسبت ایام شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) در دانشگاه طلوع مهر قم، با تسلیت این مناسبت به محضر امام زمان(عج) و عموم مسلمانان اظهار کرد: شناخت حضرت زهرا(س) صرفاً مقدمه‌ای برای دستیابی به معرفت‌های دیگر نیست، بلکه خود هدفی ارزشمند و مستقل به شمار می‌رود، زیرا معرفت آن حضرت با شناخت خداوند، دین الهی، نبوت و امامت پیوندی عمیق دارد.
وی با بیان اینکه ابعاد شخصیتی حضرت فاطمه زهرا(س) فراتر از ظرفیت مجالس و سخنرانی‌های محدود است، افزود: حتی بررسی بخشی از فضائل یک انسان معمولی به فرصت و پژوهش گسترده نیاز دارد، در حالی که شخصیت حضرت زهرا(س) از دوران پیش از ولادت تا مراحل مختلف زندگی، سرشار از معارف اعتقادی، علمی و معنوی است.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) با اشاره به روایات مربوط به دوران جنینی حضرت زهرا(س) بیان کرد: در منابع روایی نقل شده است که آن حضرت پیش از تولد با مادر بزرگوار خود حضرت خدیجه(س) سخن می‌گفتند و این ارتباط به اندازه‌ای بود که ایشان با فرزند خود در دوران بارداری انس گرفته بودند. حتی در روایتی آمده است که پیامبر اکرم(ص) با شنیدن گفت‌وگوی حضرت خدیجه(س)، درباره مخاطب ایشان پرس‌وجو کردند و آن بانوی بزرگوار از سخن گفتن فرزند خود در رحم مادر خبر دادند.
وی ادامه داد: همین موضوع به تنهایی ظرفیت بررسی‌های گسترده اعتقادی و روایی دارد و اگر بخواهیم درباره علم حضرت زهرا(س) و مجموعه آیات و روایات مرتبط با آن سخن بگوییم، با دریایی از معارف مواجه خواهیم شد که شناخت همه ابعاد آن نیازمند تحقیق مستمر است.
آیت‌الله فاضل لنکرانی با اشاره به جایگاه استثنایی حضرت زهرا(س) در تاریخ بشریت خاطرنشان کرد: بر اساس روایات و ادله اعتقادی، در میان همه انسان‌ها از حضرت آدم(ع) تا پایان عالم، تنها امیرالمؤمنین علی(ع) همتای آن حضرت بوده است و این همتایی را باید در ابعاد علمی، عبادی، تقوایی و حقیقت وجودی بررسی کرد.
حضرت زهرا(س) برای دفاع از ولایت ایستادگی کرد
وی با اشاره به ابعاد سیاسی زندگی حضرت فاطمه زهرا(س) اظهار کرد: یکی از خطاهای موجود در برخی برداشت‌ها، محدود کردن علت شهادت آن حضرت به موضوع فدک و مسائل مالی است، در حالی که مسئله اصلی، تغییر مسیر رهبری جامعه اسلامی پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) بود.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) افزود: فدک و دیگر حقوقی که از حضرت زهرا(س) گرفته شد، تمام حقیقت ماجرا نبود و نباید تصور کرد که آن حضرت صرفاً برای یک مسئله مالی به میدان آمدند، زیرا دنیا و متعلقات آن در نگاه ایشان ارزش و جایگاهی در برابر حقیقت اسلام نداشت.
وی تصریح کرد: حضرت فاطمه زهرا(س) در برابر انحرافی ایستادگی کردند که پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) در مسیر تعیین‌شده برای حکومت اسلامی پدید آمد و موضوع اصلی، کنار گذاشته شدن جایگاه امیرالمؤمنین(ع) از مسئولیتی بود که بر اساس اعتقاد شیعه، خداوند برای هدایت جامعه تعیین کرده بود.
آیت‌الله فاضل لنکرانی با تأکید بر اینکه نمی‌توان سیره سیاسی حضرت زهرا(س) را از هویت دینی ایشان جدا کرد، گفت: کسی که خود را پیرو آن حضرت می‌داند، نمی‌تواند نسبت به مسائل سیاسی جهان اسلام و تهدیدهایی که متوجه اسلام می‌شود بی‌تفاوت باشد.
وی ادامه داد: نمی‌توان از پیروی حضرت زهرا(س) سخن گفت، اما در برابر تحولات سیاسی و توطئه‌هایی که به اعتقاد گوینده علیه اسلام و نظام اسلامی شکل می‌گیرد، موضعی منفعلانه داشت، زیرا دفاع از ولایت و مقابله با تغییر مسیر رهبری جامعه از محورهای مهم مجاهدت آن بانوی بزرگوار بود.
ردپای یهود در تحولات سقیفه بررسی شود
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) در ادامه سخنان خود با اشاره به تحولات پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) اظهار کرد: نباید ماجرای سقیفه را صرفاً به گردهمایی تعدادی از مهاجران و انصار و تصمیم‌گیری آنان برای جلوگیری از حضور امیرالمؤمنین(ع) در جایگاه رهبری جامعه محدود کرد، زیرا به باور وی، شواهد تاریخی متعددی از نقش‌آفرینی عوامل دیگری در این تحولات حکایت دارد.
وی با اشاره به نقش یهود در تحولات صدر اسلام افزود: پیش از رحلت پیامبر اکرم(ص) نیز توطئه‌ها و اقدامات متعددی علیه اسلام صورت گرفته بود و بررسی زمینه‌های تاریخی این اقدامات می‌تواند در شناخت حوادث پس از رحلت پیامبر(ص) مؤثر باشد.
آیت‌الله فاضل لنکرانی در همین زمینه به پژوهش‌های شهید دکتر پاک‌نژاد اشاره کرد و گفت: در دوران تبعید مرحوم والد در یزد، ارتباط علمی و رفت‌وآمدهایی میان ایشان و شهید پاک‌نژاد برقرار بود و مرحوم والد برخی قرائن و مطالعات خود درباره نقش یهود در شکل‌گیری سقیفه را با این شخصیت علمی و انقلابی مطرح کرده بودند.
وی افزود: شهید پاک‌نژاد نیز در جریان این گفت‌وگوها از وجود برخی مطالعات و قرائن در ذهن خود خبر داده و تصمیم گرفته بود موضوع را با تحقیقات بیشتر دنبال کند که حاصل این پیگیری، تألیف کتاب مظلومی گم‌شده در سقیفه بود.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) با اشاره به فاصله زمانی اندک میان واقعه غدیر خم و رحلت پیامبر اکرم(ص) خاطرنشان کرد: باید بررسی شود که چگونه در مدت کوتاهی پس از معرفی امیرالمؤمنین(ع) در غدیر، مسیر اداره جامعه اسلامی تغییر کرد و زمینه برای شکل‌گیری ساختار دیگری از حکومت فراهم شد.
حکومت اسلامی بر پایه ولایت الهی است
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مباحث مطرح‌شده درباره ولایت فقیه و مبانی حکومت اسلامی اظهار کرد: پس از گذشت حدود ۵۰ سال از پیروزی انقلاب اسلامی، همچنان برخی درباره مبانی ولایت فقیه و مستندات آن بحث‌هایی مطرح می‌کنند و گاهی این مبانی را به مقبوله عمر بن حنظله و چند روایت دیگر محدود می‌سازند.
آیت‌الله فاضل لنکرانی افزود: مسئله ولایت و حکومت اسلامی را نمی‌توان صرفاً در چارچوب چند روایت فقهی بررسی کرد، بلکه باید مجموعه مبانی قرآنی و اعتقادی آن را مورد توجه قرار داد و نسبت این مسئله را با ولایت امیرالمؤمنین(ع) و امامان معصوم(ع) روشن ساخت.
وی با انتقاد از دیدگاه‌هایی که وجود حکومت را در منظومه تعالیم اسلامی نادیده می‌گیرند، تصریح کرد: در قرآن کریم آیات متعددی درباره حاکمیت خداوند و جایگاه ولایت وجود دارد و بر اساس این مبانی، اصل حاکمیت از آن خداوند است و ولایت در چارچوب تعیین الهی به پیامبر اکرم(ص)، امیرالمؤمنین(ع) و فرزندان معصوم ایشان واگذار شده است.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) ادامه داد: برای شناخت مبانی حکومت اسلامی باید به قرآن بازگشت و آیات مرتبط با حاکمیت و ولایت را با دقت بررسی کرد، زیرا همه معارف قرآن تاکنون به صورت کامل برای جامعه تبیین نشده و همچنان ظرفیت‌های گسترده‌ای برای پژوهش و تفسیر وجود دارد.
وی تأکید کرد: نمی‌توان بدون مراجعه جامع به قرآن و روایات، درباره جایگاه حکومت در اسلام اظهارنظر کرد و لازم است پژوهشگران و محققان دینی، مبانی این موضوع را در مجموعه معارف اسلامی دنبال کنند.
۶۷ سوره قرآن با جایگاه حضرت زهرا(س) ارتباط دارد
آیت‌الله فاضل لنکرانی در ادامه با تأکید بر ضرورت شناخت شخصیت حضرت زهرا(س) از منظر قرآن کریم اظهار کرد: برای شناخت شخصیت‌های برجسته الهی، نخستین مرجع و منبعی که باید مورد مراجعه قرار گیرد، قرآن است و در این زمینه نیز بررسی آیات مرتبط با حضرت فاطمه زهرا(س) اهمیت فراوانی دارد.
وی با اشاره به پژوهش‌های انجام‌شده در زمینه آیات فاطمی افزود: بر اساس بررسی‌های صورت‌گرفته و روایات تفسیری، آیات مرتبط با حضرت زهرا(س) در حدود ۶۷ سوره قرآن کریم قابل شناسایی است و برخی از این موارد در منابع اهل سنت نیز مورد توجه و پذیرش قرار گرفته‌اند.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) با اشاره به آیه شریفه یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَکُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ بیان کرد: در روایات تفسیری اهل‌بیت(ع)، مصادیق صادقین معرفی شده‌اند و حضرت فاطمه زهرا(س) نیز در شمار شخصیت‌های محوری این حقیقت قرار دارند.
وی با استناد به روایتی از امام باقر(ع) درباره تفسیر این آیه تصریح کرد: مفهوم صادقین را نباید به گونه‌ای محدود کرد که جایگاه حضرت زهرا(س) در این مجموعه نادیده گرفته شود، بلکه باید به روایات اهل‌بیت(ع) و تبیین آنان از مصادیق این آیه توجه داشت.
آیت‌الله فاضل لنکرانی همچنین با اشاره به آیه شریفه فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ گفت: در برخی برداشت‌ها، عنوان اهل ذکر بیشتر ناظر به امامان معصوم(ع) پس از پیامبر اکرم(ص) دانسته می‌شود، اما روایات اهل‌بیت(ع) نشان می‌دهد که نباید این عنوان را به شکلی محدود تفسیر کرد و جایگاه حضرت زهرا(س) را از دایره معارف مرتبط با اهل‌بیت(ع) خارج دانست.
شناخت حضرت زهرا(س) نیازمند فهم نبوت و امامت است
وی با اشاره به آیه تطهیر و جایگاه اهل‌بیت(ع) در قرآن کریم اظهار کرد: شناخت حضرت زهرا(س) بدون توجه به مجموعه معارف مربوط به اهل‌بیت(ع) امکان‌پذیر نیست و باید ارتباط میان آیات قرآن، روایات نبوی و آموزه‌های امامت به‌درستی مورد بررسی قرار گیرد.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) با اشاره به نام‌های حضرت فاطمه زهرا(س) بیان کرد: نام فاطمه از جمله نام‌هایی است که خداوند متعال برای آن بانوی بزرگوار قرار داده و در روایات، درباره حقیقت و معنای این نام مطالب قابل تأملی نقل شده است.
وی افزود: عظمت مقام حضرت زهرا(س) به اندازه‌ای است که دستیابی به شناخت حقیقی ایشان نیازمند درک هم‌زمان معارف نبوت، امامت، قرآن، عصمت و جایگاه ثقل اکبر و ثقل اصغر است و نمی‌توان با یک بررسی محدود، به همه ابعاد این حقیقت دست یافت.
آیت‌الله فاضل لنکرانی در ادامه به مباحث کلامی درباره تشریع و جایگاه پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) اشاره کرد و گفت: در میان عالمان و مراجع دینی درباره نسبت تشریع با توحید مباحث مهمی مطرح شده و برخی از بزرگان، تشریع را از شئون اختصاصی خداوند متعال می‌دانند.
وی ادامه داد: در کنار این مباحث باید به اختیاراتی که خداوند با اذن و اراده خود در اختیار پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) قرار داده است نیز توجه کرد، زیرا این موضوع در تبیین جایگاه ولایت و اختیارات الهی اهل‌بیت(ع) اهمیت دارد.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) با اشاره به روایتی از امام جواد(ع) درباره فضیلت زیارت امام رضا(ع) اظهار کرد: در برخی موارد، امام معصوم(ع) درباره فضیلت و جایگاه یک عمل عبادی مطالبی بیان می‌کند که نشان‌دهنده اختیارات و علم الهی اعطاشده به ایشان است و این مسئله از موضوعات مهم در مباحث ولایت تشریعی به شمار می‌رود.
امام خمینی(ره) از مقام ممتاز حضرت زهرا(س) گفت
آیت‌الله فاضل لنکرانی با طرح موضوع جایگاه اطاعت از حضرت فاطمه زهرا(س) اظهار کرد: برای بررسی این مسئله باید به روایات مربوط به خلقت و مقام معنوی آن حضرت توجه کرد، زیرا در برخی روایات آمده است که حضرت زهرا(س) از نور عظمت الهی آفریده شده‌اند و خلقت ایشان پیش از آفرینش حضرت آدم(ع) بوده است.
وی افزود: در روایات همچنین به امتحان حضرت زهرا(س) پیش از خلقت حضرت آدم(ع) اشاره شده و بر اساس این نقل‌ها، آن حضرت در این آزمون الهی موفق و سربلند بوده‌اند.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) با اشاره به دیدگاه امام خمینی(ره) درباره عظمت شخصیت حضرت زهرا(س) بیان کرد: امام خمینی(ره) از شخصیت‌های برجسته در عرفان، فقه و فلسفه بودند و درباره مقام معنوی حضرت فاطمه زهرا(س) سخنی دارند که نشان‌دهنده عظمت جایگاه آن بانوی بزرگوار است.
وی با نقل مضمون بیان امام خمینی(ره) خاطرنشان کرد: ایشان فرموده‌اند اگر خداوند اراده می‌کرد پس از پیامبر اکرم(ص) شخص دیگری را به مقام نبوت برساند، آن شخصیت وجود مقدس حضرت فاطمه زهرا(س) بود.
آیت‌الله فاضل لنکرانی در جمع‌بندی مباحث خود بر ضرورت تعمیق شناخت جامعه نسبت به شخصیت حضرت زهرا(س) تأکید کرد و گفت: معرفت به آن حضرت از مسیر شناخت قرآن، نبوت، امامت و حقیقت ولایت می‌گذرد و هر اندازه این شناخت عمیق‌تر شود، ابعاد بیشتری از عظمت و جایگاه آن بانوی بزرگوار آشکار خواهد شد.