درگذشت آیت‌الله حسین وحید خراسانی، یکی از چهره‌های برجسته مرجعیت سنتی شیعه، پایان زندگی فقیهی است که دهه‌ها در حوزه علمیه قم نفوذ علمی داشت؛ مرجعی که هم در مباحث فقهی و مذهبی صاحب‌نظر بود و هم در موضوعاتی، چون فلسفه، عرفان و استقلال مرجعیت از قدرت سیاسی مواضعی متمایز اتخاذ می‌کرد.

رویداد۲۴| آیت‌الله حسین وحید خراسانی، از مراجع تقلید برجسته شیعه و از چهره‌های شناخته‌شده حوزه علمیه قم، در ۱۰۶سالگی درگذشت. دفتر آیت‌الله وحید خراسانی با انتشار اطلاعیه‌ای، خبر درگذشت این مرجع تقلید را اعلام کرد.

در روز‌های گذشته نیز خبر درگذشت آیت‌الله وحید خراسانی در برخی رسانه‌ها منتشر شده بود، اما دفتر ایشان در ۱۵ آبان این خبر را تکذیب و اعلام کرد که روند درمانی آیت‌الله ادامه دارد. آیت‌الله وحید خراسانی پیش از آن در یکی از بیمارستان‌های تهران بستری شده بود و پس از بازگشت به قم، بار دیگر در بیمارستان بستری شد. در نهایت، خبر درگذشت او از سوی دفترش اعلام شد.

آیت‌الله وحید خراسانی کیست؟

آیت‌الله وحید خراسانی از مراجع پرنفوذ و استادان برجسته حوزه علمیه قم بود که جایگاه علمی خود را بیش از هر چیز از سال‌ها تدریس فقه و اصول، تربیت شاگردان و فعالیت حوزوی به دست آورده بود. او از نمایندگان جریان سنتی مرجعیت شیعه به شمار می‌رفت؛ جریانی که استقلال جایگاه مرجعیت از ساختار سیاسی را از اصول مهم خود می‌داند.

از نیشابور تا نجف؛ مسیر علمی آیت‌الله وحید خراسانی

آیت‌الله حسین وحید خراسانی در نیشابور متولد شد و تحصیلات دینی خود را در خراسان آغاز کرد. او پس از گذراندن مراحل ابتدایی تحصیل، برای ادامه آموزش‌های حوزوی به نجف رفت و در محضر استادان برجسته حوزه علمیه نجف، از جمله آیت‌الله سیدابوالقاسم خویی، به تحصیل پرداخت.

آیت‌الله خویی از اثرگذارترین مراجع شیعه در قرن چهاردهم شمسی بود و روش علمی او در فقه و اصول، بر نسل‌های مختلف روحانیان شیعه تأثیر گذاشت. آیت‌الله وحید خراسانی نیز پس از سال‌ها تحصیل و تدریس، به یکی از استادان شناخته‌شده درس خارج فقه و اصول تبدیل شد و در حوزه علمیه قم شاگردان متعددی تربیت کرد.

از مکتب تفکیک تا مخالفت با فلسفه و عرفان نظری

یکی از ویژگی‌های فکری آیت‌الله وحید خراسانی، موضع انتقادی او در برابر فلسفه و عرفان نظری بود. او معتقد بود برای شناخت معارف دینی و الهی باید در درجه نخست به قرآن و روایات اهل‌بیت مراجعه کرد و نباید دستگاه‌های فلسفی را مبنای مستقل شناخت دین قرار داد.

آیت‌الله وحید خراسانی در یکی از سخنان مشهور خود، پس از اشاره به آشنایی‌اش با فلسفه، درباره این مباحث تعبیری تند به کار برده و گفته بود: «اما همه‌اش کشک است.» این موضع، او را در زمره چهره‌های نزدیک به جریان فکری مکتب تفکیک قرار می‌داد؛ جریانی که بر جدایی معارف وحیانی از فلسفه و عرفان نظری تأکید دارد.

آیت‌الله وحید خراسانی؛ مرجعی با رابطه‌ای پیچیده با قدرت سیاسی

جایگاه آیت‌الله وحید خراسانی در حوزه قم، تنها به فعالیت‌های علمی و مذهبی محدود نمی‌شد. او از جمله مراجعی بود که برای مرجعیت و جایگاه علمی حوزه، هویتی مستقل از ساختار سیاسی جمهوری اسلامی قائل بود.

در سال ۱۳۸۹ و هم‌زمان با سفر آیت‌الله علی خامنه‌ای به قم، آیت‌الله وحید خراسانی در دیدار‌های برنامه‌ریزی‌شده با رهبر جمهوری اسلامی شرکت نکرد؛ موضوعی که در آن مقطع به‌عنوان نشانه‌ای از فاصله میان بخشی از مرجعیت سنتی و ساختار سیاسی تفسیر شد. با این حال، گزارش‌هایی نیز از دیدار بعدی این دو در سال ۱۳۹۴ منتشر شده است.

رابطه خانوادگی آیت‌الله وحید خراسانی با ساختار قدرت نیز از موضوعات مورد توجه بود. صادق آملی لاریجانی، رئیس پیشین قوه قضاییه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، داماد اوست. این پیوند خانوادگی در کنار استقلال مواضع حوزوی آیت‌الله وحید خراسانی، تصویر پیچیده‌تری از نسبت او با جمهوری اسلامی به دست می‌دهد.

آیت‌الله وحید خراسانی همچنین به دلیل برخی مواضع فقهی و مذهبی، از جمله مخالفت با نمایش چهره شخصیت‌های مقدس شیعه در آثار سینمایی و تأکید بر حفظ شعائر سنتی مذهبی، در مناقشه‌های فرهنگی و دینی حضور داشت.

درگذشت آیت‌الله وحید خراسانی پایان زندگی یکی از چهره‌های اثرگذار مرجعیت سنتی شیعه در قم است؛ مرجعی که چندین دهه در جایگاه استاد فقه و اصول فعالیت کرد و در عین برخورداری از پیوند‌های خانوادگی با برخی مقام‌های سیاسی، بر استقلال جایگاه علمی و دینی مرجعیت تأکید داشت.