لیفت لثه نتیجه را بلافاصله نشان می‌دهد، ولی در بعضی بیماران لثه چند ماه بعد دوباره به سمت تاج برمی‌گردد. مطالعات بالینی نشان می‌دهند این برگشت تصادفی نیست و به چهار عامل قابل بررسی بستگی دارد: ضخامت بافت لثه، وضعیت استخوان، کنترل التهاب و داروهای مصرفی. شناخت این عوامل پیش از جراحی، نتیجه را قابل پیش‌بینی‌تر می‌کند.
چرا لثه بعد از لیفت لثه دوباره برمی‌گردد؟ آنچه مطالعات نشان می‌دهند
لیفت لثه — که در متون تخصصی با نام جراحی افزایش طول تاج شناخته می‌شود — یکی از پرتقاضاترین درمان‌های زیبایی دهان است. بیمارانی که لبخندشان «لثه‌ای» به نظر می‌رسد یا دندان‌هایشان کوتاه دیده می‌شود، پس از این جراحی تغییر را بلافاصله می‌بینند. ولی گروهی از همین بیماران چند ماه بعد با یک پرسش برمی‌گردند: لثه‌ام دوباره پایین آمده؛ چرا؟ پاسخ، نه بدشانسی است و نه لزوماً خطای جراحی. ادبیات علمی سه دهه است که این پدیده را می‌شناسد و برایش نام دارد: جابه‌جایی تاجی لبه لثه در دوره ترمیم. ترمیم لثه یک مسیر یک‌طرفه نیست روشن‌ترین داده در این زمینه از یک مطالعه ۱۲ماهه روی ۳۰ بیمار و ۸۴ دندان می‌آید. در این مطالعه، جراحی افزایش طول تاج همراه با بازتراشی استخوان انجام شد و بیماران در ماه‌های ۱، ۳، ۶، ۹ و ۱۲ معاینه شدند. بلافاصله پس از جراحی، طول تاج بالینی حدود ۳٫۷ تا ۴٫۱ میلی‌متر افزایش یافته بود. ولی در پایان یک سال، لبه لثه به‌طور میانگین ۲٫۹ تا ۳٫۲ میلی‌متر به سمت تاج برگشته بود — یعنی از آن طول تازه، تنها حدود نیم تا یک و دو دهم میلی‌متر باقی مانده بود (منبع ۱).
این یافته دو درس دارد. اول اینکه مقدار برداشت در روز جراحی، مقدار نهایی نیست؛ جراح باید ترمیم را از قبل در محاسبه بیاورد. دوم اینکه قضاوت درباره نتیجه، در هفته دوم ممکن نیست. ضخامت لثه؛ چرا نتیجه در دو نفر یکسان نمی‌شود در همان مطالعه، یک الگوی مشخص دیده شد: برگشت لثه در افرادی که بافت لثه ضخیم داشتند به‌طور معناداری بیشتر بود (منبع ۱). این موضوع توضیح می‌دهد چرا دو بیمار با یک تشخیص و یک تکنیک، نتیجه یکسانی نمی‌گیرند. بخشی از پاسخ هم به تفاوت‌های فردی در پاسخ ترمیمی برمی‌گردد — عاملی که در آن مطالعه مستقل از سن و جنسیت بیماران بود. به زبان ساده: نوع بافت شما بخشی از نتیجه را از قبل تعیین می‌کند، و این چیزی است که باید پیش از جراحی درباره‌اش حرف زد، نه بعد از آن. وقتی علت اصلی استخوان است، برداشتن لثه کافی نیست شایع‌ترین علت لبخند لثه‌ای، وضعیتی است که در آن لثه در دوران رشد به‌طور کامل از روی دندان عقب نرفته و لبه استخوان هم بالاتر از حد معمول قرار گرفته است. در این حالت، اگر جراح فقط لثه اضافی را بردارد و وضعیت استخوان را دست‌نخورده بگذارد، بافت در مسیر ترمیم به جای قبلی خود میل می‌کند. مطالعاتی که در آنها جراحی همراه با بازتراشی استخوان و رعایت فاصله زیستی انجام شده، تصویر متفاوتی نشان می‌دهند. در یک کارآزمایی تصادفی روی بیماران مبتلا به همین وضعیت، لبه لثه یک ماه پس از جراحی به ثبات رسید و در ماه‌های سوم و ششم تغییر معناداری نداشت (منبع ۲).
در کارآزمایی دیگری که روش معمول را با روش راهنمای جراحی سه‌بعدی مقایسه کرد، ثبات لبه لثه در هر دو گروه یکسان بود؛ تفاوت در کوتاه‌تر شدن زمان جراحی و کاهش خطای اندازه‌گیری بود، نه در ماندگاری نتیجه (منبع ۳).
نتیجه عملی: پرسش درست پیش از جراحی این نیست که «چقدر لثه برداشته می‌شود»، بلکه این است که علت اصلی کجاست و آیا در همان جلسه به آن پرداخته می‌شود یا نه. التهاب؛ عاملی که در خانه کنترل می‌شود لثه‌ای که ملتهب است حجم می‌گیرد. تجمع پلاک روی لبه ترمیم‌شده می‌تواند همان بافتی را که با جراحی شکل گرفته، پرحجم و خونریزی‌دهنده کند — و این در نگاه بیمار «برگشت» دیده می‌شود، در حالی که ماهیتش التهاب است، نه رشد واقعی بافت. تفکیک این دو حالت در مطب ساده است، و درمانشان کاملاً متفاوت: یکی با جرم‌گیری و اصلاح بهداشت حل می‌شود و دیگری نیازمند بازنگری جراحی است. به همین دلیل مراجعه در همان هفته‌های اول، نه چند ماه بعد، تفاوت ایجاد می‌کند. داروها؛ علتی که اغلب از قلم می‌افتد گروهی از داروهای رایج — از جمله بعضی داروهای فشار خون، داروهای ضدتشنج و داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی — می‌توانند باعث بزرگ شدن بافت لثه شوند. در این بیماران، جراحی به‌تنهایی مسئله را حل نمی‌کند و بافت می‌تواند بازگردد؛ گزارش‌های بالینی نشان می‌دهند مدیریت موفق این موارد به ترکیب جراحی با کنترل پلاک و هم‌فکری با پزشک معالج درباره دارو بستگی دارد (منبع ۴).
پس اگر دارویی مصرف می‌کنید، این موضوع باید پیش از جراحی مطرح شود — نه بعد از آن که بافت برگشت. چه زمانی باید پیگیری کرد؟ چند نشانه ارزش معاینه دارند: پوشیده شدن تدریجی دندان‌ها پس از ماه سوم، تورم یا خونریزی لبه لثه، و نامتقارن شدن لبخند. هیچ‌کدام از اینها به‌تنهایی معنای شکست درمان ندارند — ولی هر کدام نشان می‌دهند که علت باید مشخص شود. برای مرور دقیق‌تر علت‌ها، روش‌های تشخیص و گزینه‌های درمانی، می‌توانید راهنمای کامل برگشت لیفت لثه بعد از جراحی را مطالعه کنید. جمع‌بندی برگشت لثه پس از لیفت لثه یک اتفاق شناخته‌شده است، نه یک استثنا. مطالعات نشان می‌دهند که مقدار این برگشت به ضخامت بافت، وضعیت استخوان، کنترل التهاب و داروهای مصرفی بستگی دارد — و هر چهار عامل پیش از جراحی قابل بررسی‌اند. ارزیابی این عوامل، و تصمیم‌گیری درباره اینکه آیا اصلاح استخوان در درمان لازم است یا نه، بر پایه معاینه و تصویربرداری انجام می‌شود. در کلینیک تهران ایمپلنت در غرب تهران، دکتر سید یوسف موسوی صالحی، متخصص جراحی لثه و ایمپلنت، این ارزیابی را پیش از هر جراحی زیبایی لثه انجام می‌دهد.
منابع
ontoriero R, Carnevale G. Surgical crown lengthening: a 12-month clinical wound healing study. J Periodontol. 2001;72(7):841-8.
۲. Abdelhafez RS, Rawabdeh RN, Alhabashneh RA. The use of diode laser in esthetic crown lengthening: a randomized controlled clinical trial. Lasers Med Sci. 2022;37(5):2449-2455. DOI: 10.1007/s10103-022-03508-0
۳. Borham E, Abuel-Ela HA, Mohamed IS, Fouad YA. Treatment of excessive gingival display using conventional esthetic crown lengthening versus computer guided esthetic crown lengthening: a randomized clinical trial. BMC Oral Health. 2024;24(1):317. DOI: 10.1186/s12903-024-04080-5
۴. Campos L, Gallottini M, Pallos D, Simões A, Martins F. High-power diode laser on management of drug-induced gingival overgrowth: report of two cases and long-term follow-up. J Cosmet Laser Ther. 2018;20(4):215-219. DOI: 10.1080/14764172.2017.1400165