قاسم افشار از جمله خوانندگان نسل اول موسیقی پاپ پس از انقلاب که مدت‌هاست به دلایل مختلف از فضای موسیقی فاصله گرفته بود، این روزها در حال آماده کردن یک تک آهنگ و حتی ایده برگزاری کنسرت با حال‌وهوای نوستالژی دارد. افشار که منتقد شیوه پخش آثار هنرمندان در رادیو و تلویزیون و پلتفرم‌های موسیقی در وضعیت کنونی است، می‌گوید: «صدا و سیما بابت پخش آواز ما منت می‌گذارد.»
قاسم افشار از جمله خوانندگان نسل اول موسیقی پاپ پس از انقلاب است که آخرین بار پس از مدت‌ها دوری از صحنه، در پاییز ۱۴۰۲ در کنسرت «خاطره‌سازها» در کنار حمید غلامعلی، چنگیز حبیبیان و مهدی مقدم روی صحنه رفت.
افشار در آبان ۱۴۰۲ در یک گفت‌وگو درباره دلایل فاصله گرفتن از فضای موسیقی توضیح داد که اتفاقات و حاشیه‌هایی در این مسیر باعث دوری او از فعالیت حرفه‌ای شده است. او همچنین با اشاره به دشواری‌های ادامه کار در شرایط جدید بازار موسیقی گفت که بارها برای ادامه فعالیت تلاش کرده، اما با موانعی روبه‌رو شده است.
البته با وجود وقفه در فعالیت‌های اجرایی، مسیر موسیقی افشار به‌طور کامل متوقف نشد و او در سال‌ها اخر همواره قطعاتی را به صورت تک‌آهنگ منتشر کرده است.
ایسنا با توجه به کم کاری و حضور کمرنگ قاسم افشار در فضای موسیقی، از او سراغی گرفت و گپ و گفتی داشت که در ادامه می‌خوانید.
ـ این روزها مشغول چه کاری هستید و چه پروژه‌ای در دست دارید؟
یک تک‌آهنگ جدید آماده کرده‌ام که منتظر انتشار آن هستم. این اثر، کار تازه‌ای است و برای پخش آماده شده است.
ـ آیا قصد انتشار آلبوم دارید؟
فعلاً برنامه‌ای برای انتشار آلبوم ندارم، اما اگر اتفاق خاصی نیفتد، به انتشار یک مینی‌آلبوم فکر می‌کنم که شامل پنج قطعه خواهد بود.
ـ درباره برگزاری کنسرت چطور؟ برنامه‌ای برای بازگشت به صحنه دارید؟
اگر اتفاق خاصی نیفتد، احتمالاً یک کنسرت با حال‌وهوای نوستالژی برگزار خواهم کرد که تنهایی روی صحنه خواهم رفت.
ـ شما پس از کنسرت موسیقی پاپ ـ نوستالژی «خاطره‌سازها»، دیگر کنسرتی برگزار نکرده‌اید. دلیل این وقفه چه بوده است؟
یکی از مشکلات، تهیه و رزرو سالن است. تا همین یک ماه پیش بیشتر سالن‌ها تعطیل بودند و حالا هم که فعالیتشان از سر گرفته شده، ممکن است سالن‌ها برای چند ماه آینده رزرو شده باشند. بنابراین تهیه سالن کار بسیار دشواری است و متأسفانه همین مسئله تا حدی دست‌وپای ما را بسته است.
ـ برای برگزاری کنسرت باید شخصاً اقدام کنید یا تهیه‌کننده‌ای هم در این زمینه با شما همکاری می‌کند؟
نه، قرار است یک تهیه‌کننده برگزاری کنسرت را بر عهده بگیرد و من هم به‌عنوان خواننده روی صحنه بروم.
ـ با توجه به تعداد کنسرت‌هایی که اخیراً در شهرستان‌ها برگزار شده، به نظر می‌رسد برگزاری کنسرت در تهران همچنان رونق سابق را ندارد. از طرفی، برخی تهیه‌کنندگان معتقدند که ریسک برگزاری کنسرت را نمی‌پذیرند، چون ممکن است سالن به اندازه کافی مخاطب نداشته باشد. نظر شما درباره این شرایط چیست؟
واقعیت این است که شرایط تا حدودی دشوار شده است. تا جایی که اطلاع دارم، هزینه اجاره سالن‌ها هم افزایش پیدا کرده است. چند وقت پیش دیدم آقای بابک رضایی، مدیر دفتر موسیقی، گفته بودند که قیمت بلیت کنسرت باید پنج برابر شود؛ یعنی برای مثال به ۱۵ میلیون تومان برسد. این موضوع برای من تعجب‌آور بود. واقعاً چه کسی توانایی پرداخت ۱۵ میلیون تومان برای یک بلیت کنسرت را دارد؟ طبیعتاً چنین اتفاقی باعث ریزش مخاطبان می‌شود.
به نظر من باید سیاست‌گذاری مناسبی انجام شود تا هزینه اجاره سالن‌ها کاهش پیدا کند و هنرمندان بتوانند راحت‌تر کنسرت برگزار کنند. تهیه‌کنندگان هم با توجه به هزینه‌های سنگین فعلی حق دارند که برای برگزاری کنسرت محتاط باشند؛ چراکه این کار باید برای آن‌ها توجیه اقتصادی داشته باشد. اما اگر قرار باشد قیمت هر بلیت کنسرت به ۱۵ میلیون تومان برسد، دیگر مخاطبی برای کنسرت باقی نمی‌ماند.
ـ البته در شرایط فعلی، حتی با قیمت‌های کنونی بلیت هم بسیاری از مردم توانایی خرید بلیت کنسرت را ندارند.
بله، من هم در چند جا دیدم که بلیت کنسرت‌ها را به‌صورت قسطی می‌فروشند.
ـ نظر شما درباره فروش قسطی بلیت کنسرت چیست؟
به نظرم خوب است، چون کنسرت و موسیقی از جمله مواردی هستند که باید در سبد فرهنگی خانوار وجود داشته باشند. البته اگر شرایط به همین شکل پیش برود، به‌زودی باید همه‌چیز را قسطی بخریم!
حال اگر اتفاق خاصی در کشور نیفتد و شرایطی مانند جنگ پیش نیاید، به نظرم باید فکری اساسی برای برگزاری کنسرت‌ها شود. لازم است سیاست‌های حمایتی در پیش گرفته شود تا هنرمندان بتوانند بار دیگر اجراهای خود را از سر بگیرند.
ـ در سال‌های اخیر، به نظر می‌رسد فعالیت بسیاری از هنرمندان در ژانرهای مختلف موسیقی محدودتر شده است. بسیاری از آن‌ها ترجیح می‌دهند به‌جای انتشار آلبوم، روی انتشار تک‌آهنگ تمرکز کنند؛ هرچند انتشار تک‌آهنگ هم در مقایسه با گذشته کاهش پیدا کرده است. نظر شما درباره این روند چیست؟
انتشار آلبوم در شرایط فعلی توجیه اقتصادی ندارد و به همین دلیل بسیاری از همکاران من به انتشار تک‌آهنگ بسنده می‌کنند. البته حتی تولید و انتشار تک‌آهنگ هم به دلیل افزایش هزینه‌های تولید کمتر شده است. به همین خاطر، دیگر انتشار آلبوم چندان توجیهی ندارد، مگر اینکه هنرمند بخواهد یک مینی‌آلبوم منتشر کند که طبیعتاً هزینه کمتری به همراه خواهد داشت.
ـ نظر شما درباره آثاری که به‌ویژه در یکی دو سال اخیر در حوزه موسیقی پاپ منتشر شده‌اند، چیست؟ به نظر می‌رسد نسل جدید هم تا حدودی از موسیقی پاپ فاصله گرفته و ترجیح می‌دهد به سراغ سبک‌های دیگری مانند کی‌پاپ یا گونه‌های دیگر موسیقی برود. دلیل این تغییر سلیقه را چه می‌دانید؟
در موسیقی هم نسل‌ها تغییر می‌کنند و هر نسلی سلیقه و علایق خاص خودش را دارد. فکر می‌کنم ممکن است پس از مدتی موسیقی پاپ کم‌رنگ‌تر شود و سبک‌هایی مانند هیپ‌هاپ، جَز یا حتی موسیقی غربی بیشتر مورد توجه قرار بگیرند. موسیقی پاپ تا حدودی جایگاه گذشته خود را از دست داده و احتمالاً در آینده هم کم‌رنگ‌تر خواهد شد.
ـ به نظر شما چه باید کرد تا جوانان و نوجوانان همچنان به آثار موسیقی تولیدشده در داخل کشور علاقه‌مند باشند و آثار هنرمندان ایرانی را هم دنبال کنند؟ کیفیت این آثار باید به چه سمتی برود و هنرمندان چطور می‌توانند خودشان را با سلیقه نسل جدید تطبیق دهند؟
کیفیت حرف اول را می‌زند؛ از شعر و ملودی گرفته تا تنظیم. باید آثار خوب و باکیفیتی تولید شود. البته حتی اگر اثر خوبی هم تولید شود، چنانچه به‌درستی منتشر و معرفی نشود، شنیده نخواهد شد. به نظرم مهم است که محتوای آثار هم مناسب و متناسب با نیاز و سلیقه جامعه باشد. هنرمند باید بداند جامعه چه می‌خواهد و خودش را با تغییرات آن همراه کند.
برای مثال، من همیشه بازی آقای رضا عطاران را دنبال می‌کنم و به نظرم او نگاه خوبی به جامعه دارد و در سینما آثاری ارائه می‌دهد که از نظر من نسبت به نسل خودش نگاه تازه‌تری دارند. در موسیقی هم باید همین اتفاق بیفتد؛ یعنی آثار باکیفیت و محتوای خوب تولید شود تا جوانان و نوجوانان هم بتوانند با آن‌ها ارتباط برقرار کنند و از آن‌ها استقبال کنند.
ـ بسیاری از نوجوانان، به‌ویژه متولدین دهه ۸۰، به موسیقی‌هایی علاقه‌مندند که لزوماً مجوز رسمی ندارد و بخش قابل‌توجهی از این آثار در سبک‌هایی مانند رپ و هیپ‌هاپ تولید می‌شوند. از طرفی، گرفتن مجوز برای این آثار ممکن است با محدودیت‌ها و ممیزی‌هایی همراه باشد که در نهایت با خواسته و سلیقه مخاطب جوان همخوانی نداشته باشد. به نظر شما این روند چگونه باید پیش برود؟
این مسئله در اختیار ما هنرمندان نیست و بیشتر به سیاست‌گذاران و مسئولان حوزه موسیقی مربوط می‌شود؛ همان افرادی که درباره صدور یا عدم صدور مجوز تصمیم می‌گیرند. باید به جوان‌ها میدان داده شود. چه اشکالی دارد هنرمندانی که به دلیل فراهم نبودن شرایط، به‌صورت زیرزمینی فعالیت می‌کنند، اگر تمایل دارند بتوانند آثارشان را به شکل رسمی ارائه دهند؟
باید تا حدودی بستر فعالیت را برای این هنرمندان فراهم کرد تا بتوانند به دفتر موسیقی مراجعه کنند و آثارشان را ارائه دهند. در نهایت مردم تصمیم می‌گیرند که از این آثار استقبال کنند یا نه، اما این هنرمندان باید فرصت فعالیت و حمایت داشته باشند.
اگر قرار است دفتر موسیقی به فعالیت خود ادامه دهد، باید در شیوه کار آن بازنگری شود. البته در میان آثاری که منتشر می‌شوند، گاهی آثاری هم وجود دارند که شاید نباید برای انتشارشان مجوز صادر می‌شد، اما در مجموع، پیشنهاد من این است که بخشی از مسئولیت تصمیم‌گیری به شرکت‌های فرهنگی واگذار شود. تعداد این شرکت‌ها هم چندان زیاد نیست و آن‌ها بازار موسیقی، آثار و فضای فعالیت هنرمندان را بهتر می‌شناسند. می‌توانند در این زمینه نقش مؤثرتری داشته باشند تا بخشی از بار مسئولیت از دوش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برداشته شود و شرکت‌های فرهنگی نیز در تصمیم‌گیری‌ها نقش داشته باشند.
ـ در حال حاضر بسیاری از هنرمندان ترجیح می‌دهند آثار کمتری منتشر کنند. در کشورهای دیگر، به‌ویژه اروپا و آمریکا، هنرمندان از طریق انتشار آثارشان در پلتفرم‌های موسیقی و میزان پخش و شنیده‌شدن آن‌ها درآمد کسب می‌کنند، اما چنین سازوکاری در ایران وجود ندارد. آیا زمان آن نرسیده که ما هم پلتفرم‌های موسیقی درآمدزایی داشته باشیم تا هنرمندان بتوانند از انتشار آثارشان کسب درآمد کنند؟
در حال حاضر، آثار من و برخی از همکارانم از رادیو و تلویزیون پخش می‌شود، اما حتی بابت همین پخش هم منت می‌گذارند که آثارمان را پخش می‌کنند! به نظر من، پلتفرم‌های موسیقی باید به شکلی فعالیت کنند که برای هنرمندان درآمدزایی داشته باشند. فرض کنید هنرمندی دیگر امکان فعالیت و تولید اثر جدید را نداشته باشد؛ دست‌کم باید بتواند از آثاری که پیش‌تر تولید کرده، درآمدی کسب کند و زندگی‌اش را بگذراند.
زندگی هنرمندان در بسیاری از موارد پرهزینه‌تر از زندگی افراد عادی است و باید سازوکاری وجود داشته باشد که آن‌ها بتوانند از حاصل فعالیت هنری خود درآمد داشته باشند. البته بعید می‌دانم این اتفاق صرفاً با اقدام شخصی امکان‌پذیر باشد و به یک سیاست‌گذاری کلان و حمایت جدی نیاز دارد. باید مجموعه یا نهاد قدرتمندی از این جریان حمایت کند و چند پلتفرم موسیقی راه‌اندازی شود تا هنرمندان مجبور نباشند آثارشان را صرفاً در اختیار رادیو جوان یا چند پلتفرم محدود قرار دهند. لازم است بسترهای متنوعی وجود داشته باشد تا آثار هنرمندان بیشتر دیده و شنیده شوند و در کنار آن، امکان کسب درآمد هم برایشان فراهم شود.