صفحه‌ای که تمام روز در دستان کوچک‌شان می‌درخشد، آرام‌آرام پرده‌ای از خستگی و خشکی روی چشمان کودکان می‌کشد؛ بی‌آنکه صدای شکایتشان بلند شود.
باشگاه خبرنگاران جوان - استفاده بی‌رویه از موبایل، بی‌آنکه هشداری بدهد، چشم‌ها را به آرامی فرسوده می‌کند. نگاه ممتد و بی‌وقفه به صفحه نمایش، عضلات چشم را در حالتی از انقباض دائمی نگه می‌دارد و فرصت پلک زدن طبیعی را از افراد می‌گیرد.
نتیجه، خشکی آزاردهنده‌ای است که با سوزش و احساس وجود شن در چشم همراه می‌شود و پس از ساعت‌ها خیره ماندن، سنگینی را روی پلک‌ها می‌نشاند. این خستگی تنها به چشم محدود نمی‌ماند و اغلب، سردرد و تاری دید گذرا را هم در پی دارد.
یک جراح و متخصص چشم بیان کرد: یکی از معضلاتی که امروزه با آن مواجه هستیم، استفاده طولانی‌مدت از صفحات مجازی است که بسیار رایج شده و عملا همه رده‌های سنی را به نوعی درگیر کرده است.
آیدین مشکسار ادامه داد: شاید مهم‌ترین مشکل که در استفاده طولانی‌مدت از صفحات مجازی، «Digital Eye Strain» یا «خستگی چشم دیجیتال» باشد؛ این حالت با علائمی مانند سوزش، احساس شیشه‌ای بودن، قرمزی، تاری موقت دید و درد یا حس سنگینی چشم‌ها همراه است.
وی افزود: وقتی طولانی‌مدت با صفحات مجازی کار و به صفحات نمایش نگاه می‌کنیم، تعداد دفعات پلک‌زدن ما به شکل معنادار و قابل توجهی کاهش پیدا می‌کند که این باعث افزایش سرعت تبخیر لایه اشک سطح چشم ما می‌شود و در نتیجه علائم خشکی چشم بروز کند.
این جراح و چشم پزشک گفت: وقتی به مدت طولانی به روی صفحه موبایل با فاصله‌ای ثابت تمرکز می‌کنیم، ممکن است سیستم تطابق و عضلات مرتبط با چشم دچار خستگی شوند که این مساله نیز در ایجاد علائمی مانند سردرد و خستگی چشم‌ها دخیل است.
به گفته مشکسار، نکته مهم و قابل توجه این است که این علائم، یعنی خستگی چشم دیجیتال با استراحت، اصلاح شرایط کار و درمان خشکی چشم به‌طور قابل توجهی بهبود پیدا می‌کنند.
او ادامه داد: توجه به این مساله مهم است که استفاده طولانی مدت کودکان و نوجوانان از صفحات مجازی، موبایل و تبلت می‌تواند جایگزین فعالیت در خارج از خانه شود؛ این در حالی است که براساس مطالعات انجام شده، گذراندن بازه زمانی بیشتری در فضای باز می‌تواند خطر ایجاد نزدیک‌بینی را در کودکان را کاهش دهد.
این چشم‌پزشک بیان کرد: این مساله برای پدر و مادر‌هایی که نگران پیشرفت شماره چشم و عیوب انکساری بینایی فرزندشان هستند، بسیار حائز اهمیت است؛ بنابراین نگرانی اصلی ما فقط نور صفحه نمایش نیست؛ مدت استفاده، فاصله نگاه کردن و سبک زندگی نیز اهمیت دارد.
خستگی چشم دیجیتال با استراحت، اصلاح شرایط کار و درمان خشکی چشم به‌طور قابل توجهی بهبود پیدا می‌کنند.
مشکسار در خصوص راهکار‌های استفاده بهینه از گوشی موبایل گفت: مهم‌ترین قانونی که بسیار کاربردی و ساده است و به همه توصیه می‌کنیم، قانون «بیست - بیست» است؛ یعنی بعد از هر بیست دقیقه کار با صفحه نمایش، به مدت بیست ثانیه به نقطه‌ای در فاصله ۲۰ فوتی یا شش متری نگاه کنیم که این کار باعث کاهش بروز علائم خستگی چشم می‌شود. البته اگر در کنار آن، در صورت لزوم از اشک مصنوعی استفاده کنیم یا به‌صورت آگاهانه و کامل پلک بزنیم نیز می‌تواند موثر باشد.
وی افزود: به‌طور کلی فاصله‌ای که برای صفحات مجازی توصیه می‌شود، برای گوشی موبایل حدود ۳۰ تا ۴۰ سانتی‌متر یا به اندازه یک ساعد است تا نیازی نباشد افراد سر خود را خیلی نزدیک و دور ببرند یا گردنشان را خم کنند و تحت فشار قرار گیرند.
مشکسار ادامه داد: فاصله مناسب چشم از مانیتور کامپیوتر نیز حدود ۵۰ سانتی‌متر است؛ باید صفحه‌ها کمی پایین‌تر از سطح چشم قرار بگیرند تا فشار کمتری به چشم‌ها، شانه‌ها و گردن وارد شود.
وی گفت: در مورد تلویزیون نیز فاصله به‌صورت کلی فاصله ۱/۵ تا ۲/۵ متر برای بسیاری از صفحات نمایش خانگی مناسب است، اما تلویزیون‌های بزرگ‌تر طبعا فاصله بیشتری می‌طلبند.
این نوع آسیب‌ها در چشمان کودکان، رنگ عمیق‌تری به خود می‌گیرد. چشم کودک در حال رشد، انعطاف‌پذیری بیشتری دارد و همین ویژگی او را در برابر فشار ناشی از نگاه طولانی به صفحه نمایش آسیب‌پذیرتر می‌کند.
کودکانی که ساعت‌های طولانی غرق در بازی و ویدئو می‌شوند و بی‌توجه به خستگی چشمانشان به تماشای این صفحه ادامه می‌دهند.
فاصله کوتاهی که کودک میان چشم و صفحه موبایل حفظ می‌کند، فشار چشم را چند برابر می‌کند و زمینه‌ساز مشکلاتی می‌شود که ممکن است در سال‌های بعد، ردپای آن را در مشکلات دید خود ببینند؛ خشکی مزمن، خستگی مکرر و کاهش تمرکز بینایی، تنها بخشی از بهایی است که چشم کوچک‌شان در ازای این همراهی همیشگی می‌پردازد.
این متخصص چشم‌پزشک گفت: اگر دیدیم کودکی هنگام تماشای برنامه مورد علاقه‌اش مجبور است از فاصله نزدیک به تلویزیون نگاه کند و این مساله مکررا تکرار می‌شود، بهتر است مورد بررسی قرار گیرد؛ شاید مشکل او نزدیک‌بینی باشد و باید زودتر شناسایی و در صورت نیاز، عینک مناسب برای او تجویز شود.
مشکسار ادامه داد: در مورد نوع صفحه نمایش LED، LCD یا صفحات جدیدتر و فناوری‌های تازه‌تر، عملا مطالعه دقیقی انجام نشده است، اما شواهد موجود نیز تفاوتی میان انواع صفحات نمایش از لحاظ آسیب چشمی نشان نمی‌دهد؛ چیزی که از آن مهم‌تر است، شدت روشنایی، میزان بازتاب، نوع کنتراست، لرزش احتمالی صفحه و نوع و مدت استفاده ما از صفحه نمایش است.
وی افزود: تنظیم نور محیط و پرهیز از تماشای تلویزیون در تاریکی، نور آبی نمایشگر‌ها آسیبی به شبکیه نمی‌زند، اما خواب را مختل می‌کند.
این چشم‌پزشک توصیه کرد: بهتر است هنگام استفاده از صفحه نمایش، روشنایی صفحه را با نور محیط تنظیم و بازتاب چراغ‌ها را کم و تماشای طولانی‌مدت تلویزیون در فضای تاریک پرهیز کنیم؛ چرا که همه اینها باعث تشدید علائم خستگی چشم می‌شود.
او در خصوص مسئله بلو فیلتر یا عینک‌های فیلترکننده نور آبی نیز گفت: این نوع عینک امروزه بیشتر جنبه تجاری پیدا کرده است.
مشکسار با اشاره به اینکه برخی استفاده از عینک‌های فیلترکننده نور آبی را برای کسانی که طولانی‌مدت با کامپیوتر یا لپ‌تاپ سروکار دارند، تجویز می‌کنند، گفت: برخی از این عینک‌ها با قیمت‌های نجومی در بازار هستند؛ اما باید بگوییم که نور آبی بخشی از طیف نور مرئی است و ما در زندگی روزمره‌مان، به‌ویژه در فضای باز به میزان زیادی در معرض نور آبی خورشید قرار داریم، یعنی به مراتب بیشتر از نوری که از صفحات مجازی به ما می‌رسد.
او ادامه داد: واقعیت این است که صفحات مجازی نور آبی را دارند ولی میزان آن خیلی کمتر از نور آبی خورشید است و با اینکه می‌تواند مقداری باعث ایجاد خیرگی یا کاهش کنتراست شوند، ولی بر اساس شواهد فعلی، مدرک قابل اعتمادی وجود ندارد که نور آبی صفحه نمایش باعث آسیب شبکیه شود.
مشکسار بیان کرد: شاید برخی افراد با استفاده از این عینک‌ها راحت‌تر کار خود را انجام دهند، اما در صورت استفاده نکردن از آن نیز نور آبی صفحه نمایش قرار است به شبکیه چشم آسیب بزند.
این متخصص بیان کرد: نکته مهم‌تر در مورد نور آبی صفحات نمایش، تاثیری است که به روی ترشح ملاتونین گذاشته و باعث به هم خوردن ریتم خواب شبانه‌روزی افراد می‌شود، بنابراین نقش نور آبی صفحات نمایش پررنگ‌تر از آسیب این نور به شبکیه چشم است.
او توصیه کرد: به همین دلیل، ساعات پایانی شب از صفحات نمایش استفاده نکنید و در صورت لزوم نیز نور گوشی موبایل را تنظیم کرده تا کیفیت خواب بهتری داشته باشید.
مشکسار اظهار کرد: استفاده معمول از صفحات نمایش باعث آسیب شبکیه نمی‌شود و از این بابت جای نگرانی وجود ندارد، اما اگر بهداشت آن را به‌ویژه در خصوص بچه‌ها و نوجوانان رعایت نکنیم، می‌تواند باعث پیشرفت عیب‌های انکساری به‌ویژه نزدیک‌بینی و ایجاد علائمی مثل خستگی چشم دیجیتال شود؛ بنابراین لازم است که در کنار استفاده از صفحات مجازی روی عادت‌های صحیح و مراقبت از چشم‌مان هم تمرکز داشته باشد.
آنچه این آسیب را خطرناک‌تر می‌کند، خاموشی تدریجی آن است؛ کودک شکایتی نمی‌کند، والدین نشانه‌ای نمی‌بینند و چشم، بی‌صدا فرسوده می‌شود.
فاصله گرفتن از صفحه، استراحت‌های کوتاه و نگاه کردن به دوردست در فواصل منظم، ساده‌ترین سپری است که می‌توان برای این چشم‌های کوچک ساخت؛ سپری که شاید تنها راه حفظ شفافیت نگاهی باشد که هنوز دنیا را کشف نکرده است.
منبع: ایرنا