دبیر انجمن تجدیدپذیرها گفت: در حال حاضر، ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور به حدود بیش از ۶ هزار و ۲۰۰ مگاوات رسیده است. بنابراین، از نظر پتانسیل و ظرفیت طبیعی، امکان دستیابی به هدف‌گذاری‌های تعیین‌شده وجود دارد.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور - زنگنه، دبیر انجمن تجدیدپذیرها، در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان، با تشریح آخرین وضعیت ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور و فاصله موجود تا هدف‌گذاری ۱۲ هزار مگاواتی اظهار کرد: از نظر ظرفیت بالقوه و نیاز، کشور توانایی رسیدن به این عدد را دارد و ظرفیت بالقوه انرژی‌های تجدیدپذیر به‌مراتب بیشتر از ظرفیت فعلی نصب‌شده است؛ به‌طوری‌که حتی در بدبینانه‌ترین برآوردها، ظرفیت بالقوه تجدیدپذیرها حدود ۱۰۰ هزار مگاوات تخمین زده می‌شود و برخی برآوردها نیز ارقام بسیار بالاتری را نشان می‌دهند.
وی افزود: در حال حاضر، ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور به حدود بیش از ۶ هزار و ۲۰۰ مگاوات رسیده است. بنابراین، از نظر پتانسیل و ظرفیت طبیعی، امکان دستیابی به هدف‌گذاری‌های تعیین‌شده وجود دارد.
رشد قابل‌توجه ظرفیت تجدیدپذیرها در دو سال اخیر
زنگنه با اشاره به روند توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر در دو سال اخیر بیان کرد: سرعت رشد تجدیدپذیرها در این مدت بسیار زیاد بوده است. در ابتدای فعالیت دولت چهاردهم، ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر حدود هزار و ۵۰۰ مگاوات بود، اما اکنون درباره ظرفیتی بیش از ۶ هزار و ۲۰۰ مگاوات صحبت می‌کنیم.
وی ادامه داد: این رشد قابل‌توجه، با توجه به رویکرد دولت نسبت به انرژی‌های تجدیدپذیر و تمرکزی که بر این حوزه داشته است، محقق شده است. دولت در این مدت تلاش کرده موانع توسعه تجدیدپذیرها را برطرف کند و همین موضوع در افزایش ظرفیت نصب‌شده تأثیرگذار بوده است.
دبیر انجمن تجدیدپذیرها در پاسخ به این پرسش که آیا با توجه به شرایط فعلی کشور می‌توان ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر را از حدود ۶ هزار مگاوات به ۱۲ هزار مگاوات افزایش داد، گفت: با توجه به شرایط فعلی کشور، رسیدن به این هدف نسبت به گذشته دشوارتر شده است. طبیعتاً ممکن است روند رشد با توقف‌ها و موانعی مواجه شود و نتوانیم دقیقاً با همان سرعتی که از هزار و ۵۰۰ مگاوات به حدود ۶ هزار مگاوات رسیدیم، به مسیر توسعه ادامه دهیم با این حال، اگر سه الی چهار مسئله اصلی برطرف شود، رسیدن از ظرفیت حدود ۶ هزار مگاوات به ۱۲ هزار مگاوات همچنان امکان‌پذیر است.
تأمین مالی؛ نخستین چالش توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر
زنگنه با اشاره به مهم‌ترین موانع پیش‌روی توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر اظهار کرد: نخستین مسئله، تأمین مالی نیروگاه‌هایی است که قرار است وارد مدار شوند. یکی از دلایل اصلی رشد قابل‌توجه ظرفیت تجدیدپذیرها در دو سال اخیر، ورود صندوق توسعه ملی به حوزه تأمین مالی این نیروگاه‌ها بوده است اگر قرار باشد این روند ادامه پیدا کند، لازم است صندوق توسعه ملی همچنان در تأمین مالی پروژه‌های تجدیدپذیر حضور فعال داشته باشد.
دبیر انجمن تجدیدپذیرها با اشاره به ایجاد ظرفیت‌های جدید برای تأمین مالی این پروژه‌ها بیان کرد: در کنار منابع صندوق توسعه ملی، استفاده از ظرفیت‌های بازار سرمایه نیز در دستور کار قرار گرفته است. برای مثال، صندوق‌های پروژه خورشیدی توانسته‌اند منابع مالی موردنیاز خود را از بازار سرمایه جذب کنند با وجود این، با توجه به سرعت بالای رشدی که برای توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر در نظر گرفته‌ایم، منابع بازار سرمایه به‌تنهایی کافی نیست و لازم است از منابع صندوق توسعه ملی نیز استفاده شود.
زنگنه تأکید کرد: با توجه به شرایط فعلی کشور، منابع صندوق توسعه ملی تحت فشار قرار دارد؛ بنابراین، یکی از مسائل کلیدی و تعیین‌کننده این است که آیا این صندوق در دو سال آینده نیز مانند دو سال گذشته از پروژه‌های تجدیدپذیر حمایت خواهد کرد یا خیر؟
مشکل ثبت سفارش و تخصیص ارز برای واردات تجهیزات خورشیدی
او دومین چالش توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر را مشکلات ثبت سفارش و تخصیص ارز برای واردات تجهیزات عنوان کرد و گفت: در حال حاضر، حتی پروژه‌هایی که تأمین مالی آنها انجام شده است، با مشکل ثبت سفارش و تخصیص ارز مواجه هستند از ابتدای امسال، شرکت‌هایی که برای ثبت سفارش تجهیزات موردنیاز خود به سامانه جامع تجارت مراجعه کرده‌اند، هنگام انتخاب پنل خورشیدی به‌عنوان کالای وارداتی با خطایی تحت عنوان «خطای بهینه‌سازی ارز» مواجه شده‌اند.
وی افزود: این خطا به این معناست که سقف ارزی در نظر گرفته‌شده برای واردات یک کالا در طول سال تکمیل شده است. برای مثال، اگر سقف ارزی مشخصی برای واردات پنل‌های خورشیدی در نظر گرفته شده باشد و این سقف به پایان برسد، شرکت‌ها دیگر نمی‌توانند ثبت سفارش خود را از این مسیر انجام دهند. اگر قرار است ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر در دو سال باقی‌مانده از فعالیت دولت به ۱۲ هزار مگاوات برسد، باید این مشکل برطرف شود.
نیاز به ۱.۲ میلیارد دلار ارز برای احداث ۶ هزار مگاوات نیروگاه جدید
زنگنه با اشاره به میزان منابع ارزی موردنیاز برای توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر اظهار کرد: برای احداث هر مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر، حدود ۲۰۰ هزار دلار منابع ارزی موردنیاز است. بنابراین، اگر بخواهیم در دو سال آینده ۶ هزار مگاوات نیروگاه جدید احداث کنیم، به حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار تخصیص ارز نیاز خواهیم داشت این میزان ارز باید در طول دو سال آینده تأمین شود؛ به این معنا که به‌طور تقریبی، ۶۰۰ میلیون دلار در سال ۱۴۰۵ و ۶۰۰ میلیون دلار نیز در سال ۱۴۰۶ به پروژه‌های تجدیدپذیر اختصاص پیدا کند.
دبیر انجمن تجدیدپذیرها تأکید کرد: حتی اگر بتوانیم منابع ریالی موردنیاز برای اجرای پروژه‌ها را در داخل کشور تأمین کنیم، بدون ثبت سفارش و تخصیص ارز برای واردات تجهیزات خارجی، امکان اجرای پروژه‌ها وجود نخواهد داشت.
محدودیت استفاده از ارز حاصل از صادرات دیگران برای واردات تجهیزات
زنگنه با اشاره به محدودیت‌های موجود در مسیر واردات پنل‌ها و اینورتر‌های خورشیدی بیان کرد: در شرایط فعلی، ثبت سفارش پنل‌ها و اینورتر‌های خورشیدی صرفاً از مسیر‌های مشخصی از جمله ارز حاصل از صادرات خود و ارز سپرده خود یا دیگران امکان‌پذیر است؛ اما استفاده از ارز سپرده خود یا دیگران در عمل با محدودیت‌های جدی مواجه است.
وی توضیح داد: استفاده از ارز سپرده دیگران، به این معناست که ارز در حساب شخص دیگری وجود داشته باشد و امکان استفاده از آن برای واردات فراهم شود. در شرایط فعلی، دسترسی به چنین منابعی که منشأ آنها صادرات نباشد، بسیار دشوار است و معمولاً به شرایط خاصی مانند حضور سرمایه‌گذار خارجی نیاز دارد در نتیجه، یکی از مسیر‌های اصلی واردات تجهیزات، استفاده از ارز حاصل از صادرات خود شرکت‌هاست. این در حالی است که همه فعالان صنعت تجدیدپذیر صادرکننده نیستند، شرکت‌هایی وجود دارند که فعالیت آنها در حوزه نیروگاه‌داری، احداث نیروگاه و بهره‌برداری از پروژه‌های تجدیدپذیر است و لزوماً محصول، تجهیز یا خدمتی برای صادرات ندارند در چنین شرایطی، این شرکت‌ها برای واردات تجهیزات موردنیاز خود با مشکل مواجه می‌شوند؛ زیرا امکان استفاده از ارز حاصل از صادرات دیگران برای آنها فراهم نیست. به همین دلیل، محدودیت‌های موجود عملاً واردات تجهیزات تجدیدپذیر را برای بخش قابل‌توجهی از فعالان این صنعت بسیار دشوار کرده است.
افزایش هزینه سرمایه‌گذاری نیروگاه‌های تجدیدپذیر
او سومین چالش مهم توسعه تجدیدپذیرها را کاهش جذابیت اقتصادی سرمایه‌گذاری در این حوزه دانست و گفت: در حال حاضر، بخش عمده‌ای از قرارداد‌های خرید تضمینی به قرارداد‌های فروش برق در تابلوی سبز بورس انرژی تغییر پیدا کرده است. در این شرایط، قیمت فروش برق در بورس انرژی نقش مهمی در تعیین میزان بازگشت سرمایه نیروگاه‌ها دارد.
زنگنه با اشاره به روند تغییر قیمت برق در بورس انرژی اظهار کرد: وقتی قیمت‌های ریالی فروش برق در تابلوی سبز را بررسی می‌کنیم، مشاهده می‌شود که در سال ۱۴۰۵، رشد ریالی قیمت‌ها نسبت به سال ۱۴۰۴ متناسب با تورم نبوده است. با در نظر گرفتن تورم و محاسبه قیمت‌ها به‌صورت ریال ثابت، قیمت فروش برق در بورس نسبت به سال گذشته حدود ۳۵ درصد کاهش داشته است. از سوی دیگر، به دلیل شرایط محاصره دریایی و دشواری‌های واردات تجهیزات، هزینه سرمایه‌گذاری در احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر نیز افزایش پیدا کرده است.
دبیر انجمن تجدیدپذیرها توضیح داد: برای مثال، هزینه احداث هر مگاوات نیروگاه که در سال گذشته حدود ۳۷۰ تا ۳۸۰ هزار دلار بود، امسال به حدود ۴۳۰ هزار دلار رسیده است. بنابراین، هم هزینه دلاری سرمایه‌گذاری افزایش یافته و هم افزایش نرخ ارز بر هزینه نهایی اجرای پروژه‌ها تأثیر گذاشته است در نتیجه این تحولات، هزینه سرمایه‌گذاری برای احداث هر مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر اکنون به حدود ۱۱۰ تا ۱۲۰ میلیارد تومان رسیده است. با توجه به قیمت‌هایی که در حال حاضر برق در بورس انرژی به فروش می‌رسد، دوره بازگشت سرمایه این نیروگاه‌ها طولانی‌تر شده و به حدود ۶ تا ۷ سال رسیده است لازم است قیمت‌های فروش برق در بورس انرژی متناسب با افزایش هزینه‌های سرمایه‌گذاری اصلاح شود تا جذابیت اقتصادی پروژه‌ها برای سرمایه‌گذاران حفظ شود.
او در ادامه اظهار کرد: به باور ما، بخشی از مشکلات موجود به نحوه سیاست‌گذاری وزارت نیرو در بازار برق بازمی‌گردد.
زنگنه با اشاره به وجود تابلوی برق آزاد در کنار تابلوی سبز بورس انرژی بیان کرد: در تابلوی برق آزاد، نیروگاه‌های حرارتی نیز برق خود را عرضه می‌کنند. هنگامی که برق صنایع قطع می‌شود، از نظر کارکرد، تابلوی سبز و تابلوی برق آزاد تفاوتی برای مصرف‌کننده صنعتی ندارند؛ زیرا صنعت برای جلوگیری از قطع برق خود، می‌تواند برق موردنیازش را از هر یک از این دو بازار تأمین کند مسئله این است که دولت خود به‌عنوان یک عرضه‌کننده بزرگ در تابلوی برق آزاد حضور دارد و برق نیروگاه‌های تحت اختیار خود را در این بازار عرضه می‌کند. برای مقایسه، حجم عرضه برق دولتی در تابلوی برق آزاد در تابستان، به‌اندازه مجموع عرضه نیروگاه‌های تجدیدپذیر بوده است.
دبیر انجمن تجدیدپذیرها ادامه داد: دولت علاوه بر اینکه سیاست‌گذار بازار برق است و در حوزه توزیع برق نیز نقش دارد، از طریق شرکت‌های برق منطقه‌ای و شرکت‌های زیرمجموعه خود در این بازار حضور دارد این وضعیت باعث شده است دولت هم در سمت عرضه‌کننده برق حضور داشته باشد و هم در انتخاب مصرف‌کنندگان مناسب برای خرید برق نقش ایفا کند.
زنگنه با اشاره به اطلاعات دریافت‌شده از بورس انرژی ایران گفت: طبق آماری که از بورس انرژی استعلام گرفته‌ایم و این مجموعه به‌صورت کتبی در پاسخ به ما اعلام کرده است، بیشترین میزان فروش برق مربوط به برق دولتی عرضه‌شده در تابلوی برق آزاد بوده است. به بیان دیگر، حجم فروش برق دولتی در این تابلو از فروش برق نیروگاه‌های تجدیدپذیر و همچنین نیروگاه‌های خصوصی فعال در تابلوی برق آزاد بیشتر بوده است؛ موضوعی که می‌تواند بر شرایط رقابت و جذابیت سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های تجدیدپذیر اثرگذار باشد.
زنگنه در جمع‌بندی سخنان خود درباره امکان دستیابی به ظرفیت ۱۲ هزار مگاواتی نیروگاه‌های تجدیدپذیر گفت: اگر سه گلوگاه اصلی این صنعت برطرف شود، رسیدن به این هدف امکان‌پذیر خواهد بود.
وی نخستین گلوگاه را تأمین مالی پروژه‌ها دانست و تأکید کرد: لازم است صندوق توسعه ملی همچنان مانند دو سال گذشته نقش فعالی در تأمین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر داشته باشد. در کنار آن، ظرفیت‌های بازار سرمایه نیز باید برای تأمین منابع مالی پروژه‌ها مورد استفاده قرار گیرد.
دبیر انجمن تجدیدپذیرها دومین گلوگاه را مشکلات ثبت سفارش و تخصیص ارز برای واردات تجهیزات عنوان کرد و گفت: این مسئله باید به‌طور جدی حل شود؛ زیرا حتی اگر منابع ریالی موردنیاز در داخل کشور تأمین شود، بدون امکان ثبت سفارش و تخصیص ارز، واردات تجهیزات موردنیاز نیروگاه‌ها با مشکل مواجه خواهد بود.
وی افزود: لازم است محدودیت‌های مربوط به استفاده از ارز حاصل از صادرات دیگران نیز مورد بازنگری قرار گیرد تا شرکت‌هایی که صادرکننده نیستند، اما در حوزه احداث و بهره‌برداری از نیروگاه‌های تجدیدپذیر فعالیت می‌کنند، بتوانند تجهیزات موردنیاز خود را وارد کنند.
زنگنه سومین گلوگاه را نحوه فعالیت دولت در بازار برق دانست و تصریح کرد: فعالیت دولت در تابلوی سبز و تابلوی برق آزاد باید محدود شود تا این بازار‌ها بتوانند به شکل طبیعی فعالیت کنند و زمینه برای رقابت مناسب میان نیروگاه‌های دولتی، خصوصی و تجدیدپذیر فراهم شود.
وی در پایان تأکید کرد: با رفع مشکلات تأمین مالی، ثبت سفارش و تخصیص ارز و همچنین اصلاح شرایط فعالیت در بازار برق، امکان افزایش ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر از حدود ۶ هزار مگاوات به ۱۲ هزار مگاوات وجود دارد؛ اما تحقق این هدف به تصمیم‌گیری‌های مؤثر در این سه حوزه وابسته است.