قطع دوباره برق و تجمع اعتراضی کسبه بازارچه لاله مقابل موزه هنرهای معاصر تهران، اختلافی ۳۷ ساله را دوباره به صدر اخبار آورده است.
رویداد۲۴| قطع دوباره برق بازارچه لاله و تجمع اعتراضی کسبه مقابل موزه هنرهای معاصر تهران، تنها یک اختلاف ساده بر سر پرداخت قبض نیست. پشت این خاموشی، پروندهای ۳۷ ساله باز شده که یک سوی آن بدهی انباشته ۷ میلیاردی، نبود تأییدیه آتشنشانی و حکم تخلیه لازمالاجرا قرار دارد و سوی دیگرش، معیشت کسبه قدیمی و آخرین پناهگاه مشاغل سنتی و خدماتی در قلب تهران.
از ۷۵ غرفه موقت صنایعدستی تا ۲۰۰ واحد تجاری و حکم تخلیه
به گزارش فرارو به نقل از ایسنا، ریشه بحران امروز به سال ۱۳۶۸ برمیگردد؛ زمانی که بخشی از محوطه شمالی موزه هنرهای معاصر بهصورت موقت و صرفاً برای یک سال در اختیار حدود ۷۵ هنرمند و تولیدکننده صنایعدستی قرار گرفت. این توافق در سال ۱۳۷۲ به پایان رسید و وزارت ارشاد اعلام کرد به زمین نیاز دارد، اما غرفهداران محل را ترک نکردند. در طول سه دهه گذشته، آن فضای محدود بدون هیچ مبنای حقوقی به بیش از ۲۰۰ غرفه عمدتاً تجاری تبدیل شد؛ تا جایی که به گفته منابع مطلع، نقلوانتقال و خریدوفروش این غرفهها با مبالغ قابل توجهی انجام میشود. اکنون پس از سالها بلاتکلیفی، پرونده حقوقی به نفع موزه بسته شده و حکم تخلیه بازارچه صادر و لازمالاجرا است.
برق فرهنگی که تجاری شد؛ بدهی ۷ میلیاردی و سایه آتشسوزی بر سر موزهها
ماجرای قطع برق از جایی پیچیده شد که انشعاب بازارچه به موزه متصل بود. سال ۱۳۹۵ اداره برق به استفاده تجاری از «تعرفه فرهنگی موزه» اعتراض کرد و تعرفه بازارچه تجاری شد. با وجود تعهد کسبه به پرداخت هزینهها، تأخیر در پرداخت قبوض طی یک سال اخیر و جریمههای تصاعدی، بدهی حدود ۷ میلیارد تومانی روی دست مجموعه گذاشت و کار را به قطع برق کشاند. اما نگرانی مدیران فرهنگی فراتر از بدهی است.
موزه هنرهای معاصر و موزه ملی فرش ایران برای حفظ امنیت و سامانههای حفاظتی آثار بیبدیل خود به برق پایدار نیاز دارند. از آن مهمتر، بازارچه لاله فاقد تأییدیه ایمنی و آتشنشانی است و وقوع یک آتشسوزی در این بافت فرسوده، میتواند گنجینههای ملی دو موزه مجاور را با فاجعهای جبرانناپذیر روبهرو کند.
شکاف میان کسبه قدیمی و دستفروشان؛ راهحل به سبک «پلاسکو»؟
آیدین مهدیزاده، مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی، با تأکید بر اینکه حضور غرفهداران هیچ مشروعیت حقوقی ندارد، میگوید وزارت ارشاد تمایلی به «برخورد قهری» برای اجرای حکم تخلیه ندارد. راهحل پیشنهادی موزه، رایزنی با شهرداری منطقه ۶ برای جابهجایی کسبه به مکانی جدید (مشابه الگوی کسبه پلاسکو) است.
با این حال، این طرح یک شرط مهم و تنشزا دارد: امتیاز جابهجایی فقط به کسبه قدیمی با بیش از ۲۰ سال سابقه تعلق میگیرد. در سالهای اخیر، هجوم کسبه جدید و دستفروشان پیادهراه کارگر شمالی که در مقابل موزه بساط میکنند، هم فشار مضاعفی به کسبه قدیمی وارد کرده و هم پای شهرداری را به ماجرا باز کرده است.
پاساژهای مدرن جای «رفوگر» و «تعمیرکار» را میگیرند؟
در برابر نگاه حقوقی و امنیتی موزه، کارشناسان حوزه شهری زاویه دیگری را پیش میکشند. میلاد شیراوند، روزنامهنگار حوزه مدیریت شهری، معتقد است تخریب بازارچه لاله به معنای پاک کردن بخشی از حافظه جمعی شهروندان و هنرمندان تهران است.
به گفته او، بازارچه لاله پناهگاه مشاغلی است که در مالها و پاساژهای لوکس تهران جایی ندارند؛ از تعمیرکار لوازم آشپزخانه تا رفوگر فرش در مرکز شهر. او همچنین با زیر سؤال بردن مفهوم «حریم موزه» برای برخورد با دستفروشان پیادهراه کارگر شمالی و اشاره به «تحریک عواملی از بخش خصوصی برای ایجاد تشنج»، تأکید میکند که این بازارچه نه مزاحم، بلکه مکمل موزه است و به جای تخریب، شهرداری و میراث فرهنگی باید با جبران زیان مالی موزه، این فضا را ایمنسازی و حفظ کنند.
گره نهایی کجاست؟ پرونده بازارچه لاله اکنون در نقطهای ایستاده که نه موزه میتواند خطر امنیتی و بدهی میلیاردی را نادیده بگیرد و نه شهر بهسادگی از پس هزینههای اجتماعی تخلیه دهها کسبه قدیمی برمیآید. توپ حالا در زمین شهرداری تهران و منطقه ۶ است؛ اینکه آیا میتوانند پیش از رسیدن کار به برخورد قهری، مکان جایگزینی روشن و عملیاتی روی میز بگذارند یا نه.
