بیرجند- ایرنا- مدرس حوزه سفیران بیرجند و کارشناس حوزه خانواده و تربیت فرزند، با تاکید بر ضرورت شناخت نیازهای عاطفی و روانی فرزندان در مراحل مختلف رشد گفت: تقویت احساس شایستگی، واگذاری مسئولیت متناسب با توانایی‌ها، مشارکت‌دادن نوجوانان در تصمیم‌گیری‌های خانوادگی و پرهیز از تحقیر و اجبار، از مهم‌ترین اصول تربیت صحیح فرزندان است.
به گزارش خبرنگار ایرنا، حجت‌الاسلام محمدرضا معتمدیان پنجشنبه شب در نشست «تربیت فرزند و الگوهای تربیتی» که در حاشیه اجتماعات مردمی میدان مادر بیرجند برگزار شد، اظهار کرد: موفقیت افراد در محیط‌های علمی، شغلی و اجتماعی، لزوما به معنای برخورداری از مهارت کافی در تربیت فرزند نیست و والدین برای ایفای صحیح این مسئولیت باید دانش، آگاهی و مهارت‌های لازم را کسب کنند.
وی با اشاره به تعریف شهید مرتضی مطهری از تربیت افزود: تربیت، فرایندی زمینه‌ساز برای شکوفایی استعدادها و ظرفیت‌های انسان است بنابراین، تربیت فرزند اقدامی دفعی و کوتاه‌مدت نیست، بلکه فرایندی تدریجی است که باید متناسب با مراحل رشد و نیازهای هر دوره زندگی دنبال شود.
مدرس حوزه سفیران بیرجند و کارشناس حوزه خانواده و تربیت فرزند با اشاره به روایت تقسیم دوران رشد فرزند به سه دوره هفت‌ساله گفت: هر مرحله از رشد کودک ویژگی‌ها و نیازهای خاص خود را دارد و والدین باید متناسب با سن فرزند، شیوه تعامل و انتظارات خود را تنظیم کنند. همچنین توجه به ابعاد علمی، اخلاقی، معنوی، اجتماعی و مهارتی فرزند ضروری است تا تربیت او به یک بُعد محدود نشود.
مدیریت هیجانات والدین، نخستین گام در فرزندپروری
حجت‌الاسلام معتمدیان با بیان اینکه اصلاح و رشد شخصیت والدین بر کیفیت تربیت فرزندان اثرگذار است، تصریح کرد: والد خوب باید توانایی مدیریت هیجانات خود را داشته باشد و بتواند میان واکنش‌های احساسی و تصمیم‌گیری منطقی تمایز قائل شود؛ زیرا والدینی که در کنترل خشم و هیجانات خود مشکل دارند، در مواجهه با احساسات و رفتارهای فرزندان نیز با دشواری روبه‌رو خواهند شد.
وی ایجاد رابطه عاطفی امن را از دیگر اصول مهم والدگری دانست و افزود: محبت، مسیر اصلی تربیت است و تا زمانی که ارتباط عاطفی مناسبی میان والد و فرزند شکل نگیرد، تأثیرگذاری تربیتی با محدودیت مواجه می‌شود.
این کارشناس حوزه خانواده ادامه داد: تأمین امکانات مادی و خرید اسباب‌بازی، جایگزین حضور عاطفی والدین نمی‌شود و وقت‌گذرانی مشترک، بازی، گفت‌وگو و مشارکت در فعالیت‌های روزمره خانواده، نقش مهمی در تقویت پیوند عاطفی میان والدین و فرزندان دارد.
وی با اشاره به گسترش استفاده از فضای مجازی در میان کودکان و نوجوانان گفت: یکی از راهکارهای کاهش گرایش افراطی به فضای مجازی، جذاب‌کردن فضای واقعی خانواده است. اگر فرزندان در محیط خانواده فرصت کافی برای ارتباط، بازی، گفت‌وگو و تجربه فعالیت‌های لذت‌بخش نداشته باشند، ممکن است برای تأمین بخشی از نیازهای خود به فضای مجازی روی بیاورند.
حجت‌الاسلام معتمدیان با تاکید بر ضرورت درک و پذیرش احساسات فرزندان بیان کرد: کودک و نوجوان باید اطمینان داشته باشد که در صورت ناراحتی، اشتباه یا مواجهه با مشکل، والدین بدون تحقیر و قضاوت به حرف‌های او گوش می‌دهند و برای درک شرایطش تلاش می‌کنند.
وی افزود: پذیرش احساسات به معنای تأیید همه رفتارها نیست؛ برای مثال، والدین می‌توانند خشم و ناراحتی فرزند را به رسمیت بشناسند، اما هم‌زمان برای رفتارهایی مانند پرتاب‌کردن وسایل، شکستن اشیا یا آسیب‌رساندن به دیگران محدودیت تعیین کنند.
این کارشناس حوزه خانواده با انتقاد از نصیحت و سرزنش شتاب‌زده فرزندان هنگام بروز اشتباه گفت: والدین بهتر است به جای سخنرانی و قضاوت، با طرح پرسش‌های مناسب به فرزندان کمک کنند پیامدهای رفتار خود را بررسی کنند، درباره تصمیم‌هایشان بیندیشند و راه‌حل مناسب‌تری بیابند.
وی با اشاره به اینکه سرزنش مداوم می‌تواند لجاجت و فاصله عاطفی را افزایش دهد، اظهار کرد: ایجاد فضای امن برای گفت‌وگو، زمینه بیان مشکلات و پذیرش راهنمایی والدین را فراهم می‌کند.
احساس شایستگی در نوجوانان با مسئولیت‌پذیری تقویت می‌شود
حجت‌الاسلام معتمدیان با اشاره به نیاز نوجوانان به استقلال و احساس شایستگی گفت: نوجوان باید احساس کند در خانواده جایگاه دارد، توانایی‌هایش دیده می‌شود و نظر او در موضوعات متناسب با سن و توانایی‌اش اهمیت دارد.
وی افزود: مشورت با نوجوان، واگذاری مسئولیت‌های متناسب با توانایی‌های او و قدردانی از تلاش‌هایش، به تقویت اعتمادبه‌نفس و مسئولیت‌پذیری کمک می‌کند. والدین نباید انتظار داشته باشند کودک در انجام کارها همانند یک بزرگسال باتجربه عمل کند، بلکه لازم است پیشرفت و تلاش او را ببینند و تشویق کنند.
این کارشناس حوزه خانواده، کمال‌گرایی در انتظارات و تأمین بی‌حدوحصر خواسته‌های فرزندان را از آسیب‌های فرزندپروری دانست و بیان کرد: تربیت صحیح به معنای برآورده‌کردن تمام خواسته‌های کودک و جلوگیری از هرگونه ناکامی نیست، بلکه باید میان تأمین نیازهای اساسی و تعیین محدودیت‌های واقع‌بینانه تعادل برقرار شود.
وی عنوان کرد: کودکی که همواره تمام خواسته‌هایش بدون محدودیت برآورده می‌شود، ممکن است در آینده در مواجهه با ناکامی‌ها و مسئولیت‌های زندگی تحمل کمتری داشته باشد؛ ازاین‌رو، والدین باید با توجه به شرایط سنی و توانایی فرزند، زمینه تجربه ناکامی‌های قابل مدیریت را نیز فراهم کنند.
حجت‌الاسلام معتمدیان اختلاف والدین در شیوه تربیت را از دیگر آسیب‌های خانواده برشمرد و گفت: ناهماهنگی پدر و مادر در برخورد با فرزندان، به‌ویژه هنگامی که اختلاف‌ها در حضور آنان آشکار می‌شود، می‌تواند موجب سردرگمی فرزند و تضعیف اعتبار تربیتی والدین شود.
وی بیان کرد: والدین باید درباره اصول تربیتی به تفاهم برسند و اختلاف‌نظرهای خود را به شیوه‌ای مناسب مدیریت کنند تا فرزندان در مواجهه با پیام‌ها و انتظارات متناقض قرار نگیرند.
این کارشناس حوزه خانواده با اشاره به ضرورت تمایز میان آموزش دینی و تربیت دینی تصریح کرد: انتقال اطلاعات درباره نماز، حجاب و آموزه‌های دینی، به‌تنهایی برای شکل‌گیری باور و رفتار دینی در فرزندان کافی نیست و گاهی تمرکز صرف بر آموزش، حفظ اطلاعات و اجبار به انجام مناسک، جای تربیت واقعی را می‌گیرد.
وی افزود: در تربیت دینی باید به جای تحمیل باورها، زمینه علاقه، شناخت و پذیرش درونی را فراهم کرد. اگر رفتارهای دینی صرفاً بر اساس اجبار و ترس از والدین شکل بگیرند، ممکن است با کاهش نظارت و افزایش استقلال فرزند، استمرار خود را از دست بدهند.
حجت‌الاسلام معتمدیان با تاکید بر تقویت گرایش‌های فطری انسان به خداجویی، حقیقت‌طلبی، عدالت‌خواهی و کمال‌طلبی گفت: والدین می‌توانند با استفاده از قصه و داستان متناسب با سن کودک، گفت‌وگو درباره نعمت‌های الهی و ایجاد تجربه‌های معنوی جذاب، زمینه علاقه درونی فرزندان به آموزه‌های دینی را فراهم کنند.
وی با بیان اینکه در تربیت دینی باید به جای تحمیل‌گری، نقش تسهیل‌گری داشت، بر ضرورت طراحی برنامه‌های مذهبی متناسب با نیازهای کودکان و نوجوانان تاکید کرد و افزود: استفاده از بازی، شعر، فعالیت گروهی و مشارکت فعال نوجوانان در برنامه‌های مذهبی، می‌تواند به جذابیت این برنامه‌ها کمک کند.
پاسخ‌گویی به پرسش‌های نوجوانان، زمینه‌ساز باور آگاهانه است
حجت‌الاسلام معتمدیان با اشاره به افزایش پرسشگری و استقلال‌طلبی در دوران نوجوانی اظهار کرد: نوجوانان درباره چرایی احکام و باورهای دینی پرسش‌هایی دارند و والدین باید به جای واکنش تند، تحمیل نظر یا سرزنش، زمینه مطالعه، گفت‌وگو و بررسی منطقی این پرسش‌ها را فراهم کنند.
وی ادامه داد: هنگامی که نوجوان فرصت پیدا می‌کند درباره باورهای خود تحقیق کند و به شناخت برسد، امکان پذیرش آگاهانه و مسئولانه آن باورها بیشتر می‌شود. نقش والدین در این مسیر، فراهم‌کردن زمینه شناخت و انتخاب است، نه صرفاً انتقال اطلاعات و انتظار اطاعت.
این کارشناس حوزه خانواده تاکید کرد: والدگری مسئولیتی محدود به دوران کودکی نیست و والدین در مراحل مختلف زندگی فرزندان، حتی پس از ازدواج آنان، باید متناسب با شرایط جدید، شیوه صحیح حمایت و همراهی را بشناسند و به کار بگیرند.