هیأت عالی دادسرای انتظامی قضات به ریاست حجت‌الاسلام والمسلمین عبداللهی، دادستان انتظامی قضات، با هدف معرفی ظرفیت‌های فناورانه و داده‌محور دستگاه قضا به نهادهای نظارتی و حاکمیتی، از اتاق پایش مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه بازدید کرد.
گذار از قوه قضائیه الکترونیک به عدلیه هوشمند
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه در این نشست با تبیین مسیر تحول فناورانه عدلیه اظهار کرد: فناوری اطلاعات در قوه قضائیه دیگر صرفاً یک ابزار پشتیبان نیست، بلکه به پیشران تحول و موتور محرک تغییر در فرایندهای قضایی تبدیل شده و بسیاری از رویه‌ها و ساختارهای سنتی را دستخوش دگرگونی بنیادین کرده است.
وی با اشاره به سیر تکاملی خدمات قضایی گفت: قوه قضائیه دو نسل از خدمات قضایی را پشت سر گذاشته است؛ نسل نخست، تشکیل دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و نسل دوم، خودکاربری مراجعین حرفه‌ای مانند وکلا، کارشناسان و نمایندگان حقوقی دستگاه‌ها بود و با آغاز به‌کار زیست‌بوم خدمات هوشمند قضایی، عدلیه از مرحله دادرسی الکترونیک عبور کرده و وارد مرحله دادرسی هوشمند شده است.
سامانه مدیریتی پایش؛ پشتوانه حکمرانی داده‌محور
کاظمی‌فرد در ادامه، سامانه مدیریتی پایش را یکی از مهم‌ترین جلوه‌های حرکت قوه قضائیه به سمت حکمرانی داده‌محور برشمرد و گفت: این سامانه امکان رصد برخط شاخص‌های عملکردی مراجع قضایی را برای مدیران فراهم کرده و از مهم‌ترین قابلیت‌های آن، نمایش ورودی و خروجی پرونده‌ها و نوع دعاوی به تفکیک استان، مرجع قضایی و حتی شعبه است.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه افزود: این سامانه از سطح گزارش‌دهی صرف عبور کرده و به ابزاری برای کشف روندهای قضایی و اجتماعی و پشتیبانی از تصمیم‌گیری‌های مدیریتی تبدیل شده است؛ به این معنا که جهش‌ها و تغییراتی که در یک بازه زمانی مشخص و در پی تصمیمات خاص در حوزه نوع اتهامات و خواسته‌ها رخ می‌دهد، از طریق داده‌ها قابل بررسی و تحلیل است و این امر، امکان سیاست‌گذاری دقیق‌تر و ریشه‌یابی علمی تفاوت‌های مناطق مختلف کشور را فراهم می‌کند.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: تجمیع و تحلیل داده‌های انباشته سال‌های گذشته دستگاه قضا در این سامانه، امکان ارزیابی دقیق تصمیمات گذشته و تحلیل آثار آن بر روند رسیدگی‌های قضایی را فراهم آورده و داده‌هایی که پیش‌تر انباشته و بلااستفاده مانده بود، امروز در خدمت تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری قرار گرفته است.
طراحی زیست‌بوم خدمات هوشمند قضایی با مشارکت شرکت‌های دانش‌بنیان
کاظمی‌فرد در بخش دیگری از سخنان خود به رویکرد عدلیه در تعامل با زیست‌بوم فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی اشاره کرد و گفت: در تعامل با شرکت‌های دانش‌بنیان، سند ضوابط و الزامات مشخصی تدوین شده که رعایت آن برای تداوم همکاری ضروری است و مرکز آمار و فناوری اطلاعات در این زیست‌بوم در نقش تسهیل‌گری و تنظیم‌گری فعالیت می‌کند؛ داده‌های قضایی نیز پیش از ارائه به سکوها، گمنام‌سازی می‌شود و حریم خصوصی اشخاص به‌طور کامل صیانت می‌گردد.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه ضمن اشاره به نتایج حاصل از شکل‌گیری این زیست‌بوم گفت: امروز عموم مردم برای تهیه متون قضایی، تنظیم و ارسال اظهارنامه و لایحه نیازی به مراجعه حضوری به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ندارند و می‌توانند با بهره‌گیری از هوش مصنوعی تخصصی آموزش‌دیده بر داده‌های قضایی، این خدمات را با سرعت، دقت و هزینه اندک در هر نقطه از کشور و حتی خارج از کشور دریافت کنند.
وی افزود: این نخستین بار است که پیش از تشکیل پرونده، هدایت به صلح و سازش از طریق راهنمای هوشمند قضایی انجام می‌شود و مسائل با استفاده از روش‌های غیرقضایی حل و فصل می‌گردد و ضمن پیشگیری از تشکیل پرونده‌های قابل حل درخارج از دادگاه، به کاهش مراجعات غیرضروری و ارتقای رضایتمندی عمومی منجر خواهد شد.
آمادگی برای تعامل با دادستانی انتظامی قضات
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات در ادامه این نشست به ظرفیت‌های پایشی و نظارتی این مرکز اشاره کرد و گفت: مرکز آمار و فناوری اطلاعات آمادگی کامل دارد تا در چارچوب ضوابط، سطوح دسترسی تعریف‌شده و ملاحظات محرمانگی، خدمات خود را در اختیار دادستانی انتظامی قضات قرار دهد تا این نهاد نظارتی بتواند از داده‌ها و ظرفیت‌های هوشمند عدلیه بهره‌مند شود.
جهش معنادار قوه قضائیه در عرصه هوشمندسازی
دادستان انتظامی قضات ادامه داد: در دوران تصدی حجت‌الاسلام والمسلمین محسنی‌اژه‌ای در قوه قضائیه و با توجه به تأکیدات رهبر شهید انقلاب اسلامی بر این مسأله تلاش شد تا فناوری اطلاعات قوه قضائیه به مرحله و نتیجه‌ای برسد که دیگران هم غبطه بخورند و هم متقاضی دانش و فناوری ما باشند.
وی تصریح کرد: در کشورهای مختلفی که عزیزان ما در قوه قضائیه به آنها سفر کردند، عمده مجموعه‌هایی که از دستاوردهای دستگاه قضا در حوزه فناوری اطلاعات اطلاع پیدا کردند، اولین مطالبه آنها دسترسی به ابزارهای مبتنی بر فناوری اطلاعات در دستگاه قضا بود.
دادستان انتظامی قضات در پایان بیان کرد: ان‌شاءالله به برکت هوشمندسازی قوه قضائیه، مسأله اجرای عدالت در وضعیت بسیار مطلوبی قرار گیرد، آرامش و امنیت روانی جامعه در وضعیت مطلوبی تحقق یابد، مطالبات مقام معظم رهبری از دستگاه قضا محقق شود و این دستاوردها منتهی به رضایتمندی مردم عزیز شود.