ایران در پژوهش هوش مصنوعی رتبه زیر ۲۰ جهان دارد، اما برای کاربرد عملی این فناوری در دولت و صنعت با چالشهایی روبهرو است.
ایران در حوزه پژوهش و تولید دانش هوش مصنوعی جایگاه قابلتوجهی در سطح جهان دارد، اما فاصله میان توان علمی و استفاده عملیاتی از این فناوری همچنان یکی از چالشهای اصلی کشور محسوب میشود. رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی اعلام کرده است که رتبه ایران در بخش پژوهشی هوش مصنوعی بین کشورهای برتر جهان قرار دارد، اما میزان نفوذ این فناوری در دستگاههای اجرایی و بخش دولتی هنوز با سطح مطلوب فاصله دارد.
عمادالدین فاطمیزاده، رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی، در نشست تبادل فناوری هوش مصنوعی که در صندوق نوآوری و شکوفایی برگزار شد، اظهار کرد مهمترین هدف این ستاد، تبدیل ظرفیتهای علمی و دانشگاهی هوش مصنوعی به راهکارهای کاربردی در صنعت و دستگاههای اجرایی است.
وی با اشاره به نزدیک شدن به نخستین سال فعالیت این ستاد گفت سند تقسیم کار ملی هوش مصنوعی از مهر و آبان سال گذشته ابلاغ شده و یکی از برنامههای اصلی مجموعه، بررسی عملکرد دستگاههای اجرایی و پیگیری اجرای این سند است.
فاصله میان رتبه علمی و کاربرد هوش مصنوعی در ایران
فاطمیزاده با اشاره به جایگاه ایران در حوزه تحقیقات هوش مصنوعی و یادگیری ماشین گفت رتبه کشور در بخش علمی، بسته به معیارهای ارزیابی و نظامهای رتبهبندی مختلف، بین ۱۲ تا ۱۸ جهان قرار دارد.
با این حال، وی تأکید کرد این جایگاه در زمینه استفاده عملیاتی از هوش مصنوعی در دولت و سازمانهای اجرایی تکرار نشده است. به گفته او، رتبه ایران در شاخص نفوذ و کاربرد هوش مصنوعی در پایان سال ۲۰۲۴ میلادی حدود ۹۳ جهان بوده که در سال جاری به حدود ۷۶ ارتقا یافته است.
رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی معتقد است برای کاهش این فاصله، همکاری میان دستگاههای اجرایی، شرکتهای دانشبنیان و مجموعههای بهرهبردار باید افزایش پیدا کند تا پروژهها از مرحله تحقیقاتی عبور کرده و به محصولات قابل استفاده تبدیل شوند.
تمرکز برنامههای حمایتی بر بانکداری و حملونقل
فاطمیزاده درباره برنامههای جدید حمایتی ستاد اعلام کرد در فراخوانهای جدید، دو حوزه صنایع پولی و بانکی و حملونقل بهعنوان اولویت انتخاب شدهاند.
به گفته وی، هدف از این رویکرد، ترکیب دانش تخصصی حوزههای کاربردی با توانمندیهای هوش مصنوعی است تا طرحها صرفاً در مرحله ایده باقی نمانند و به راهکارهای واقعی برای سازمانها تبدیل شوند.
او افزود شرکتهایی که بهصورت مستقیم وارد قرارداد میشوند باید در حوزه تخصصی مربوطه دانشبنیان باشند و در کنار آنها نیز یک مجموعه متخصص در زمینه هوش مصنوعی حضور داشته باشد تا توسعه پروژه با کیفیت بیشتری انجام شود.
رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی همچنین به نتایج نخستین فراخوان این مجموعه اشاره کرد و گفت در مرحله گذشته حدود ۸۰ طرح دریافت شد که پس از بررسیهای کارشناسی، ۱۷ طرح مورد پذیرش قرار گرفت. وی پیشبینی کرد در فراخوان جدید نیز با وجود محدود شدن حوزههای تمرکز، حدود ۸۰ تا ۱۰۰ طرح به دبیرخانه ارسال شود.
حمایت از پروژههایی که به محصول واقعی تبدیل شوند
فاطمیزاده درباره مدل حمایتی ستاد توضیح داد حمایت اولیه از طرحها به شکل تسهیلات ارائه میشود، اما در صورت تحقق شرایط تعیینشده، این حمایت میتواند به گرنت تبدیل شود.
به گفته وی، یکی از مهمترین شروط دریافت حمایت، اجرای موفق پروژه در مدت حدود یک سال و وجود یک بهرهبردار واقعی است. هدف ستاد، حمایت از طرحهایی نیست که تنها به توسعه الگوریتم یا فعالیتهای پژوهشی محدود شوند، بلکه باید محصول نهایی در سازمانها و صنایع مورد استفاده قرار گیرد.
وی همچنین متنباز بودن پروژهها را یکی دیگر از معیارهای حمایتی عنوان کرد و گفت این موضوع باعث میشود در صورت توقف یک پروژه، دستاوردهای آن همچنان قابلیت استفاده و توسعه در مسیرهای بعدی را داشته باشند.
کمبود داده؛ مانع اصلی توسعه هوش مصنوعی
رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی، داده را یکی از مهمترین چالشهای توسعه پروژههای هوش مصنوعی در ایران دانست.
او توضیح داد بسیاری از تیمهای توسعهدهنده به دلیل دسترسی محدود به دادههای مورد نیاز با مشکل مواجه هستند و سازمانهای بهرهبردار باید از ابتدای پروژه مشخص کنند چه دادههایی در اختیار دارند، کیفیت آنها چگونه است و تحت چه شرایطی امکان استفاده از این دادهها وجود دارد.
فاطمیزاده تأکید کرد هدف نهایی ستاد، توسعه پروژههای صرفاً آزمایشگاهی نیست، بلکه باید محصولاتی ایجاد شوند که حداکثر طی یک تا یکونیم سال بتوانند در صنایع، سازمانها و دستگاههای اجرایی مورد استفاده قرار گیرند.