با تشدید فشار‌های آمریکا برای محدود کردن مسیر‌های تجاری ایران، روزنامه خراسان خواستار تشکیل فوری قرارگاه ویژه‌ای برای مدیریت این شرایط شده است.
رویداد۲۴| علیرضا پیمان‌پاک، رئیس اسبق سازمان توسعه تجارت در گفت‌و‌گو با روزنامه خراسان راهکار‌های مقابله با محدودیت‌های مرزی و مشکلات داخلی تجارت را بررسی کرده است.
وی با اشاره به تغییر مسیر مبادلات تجاری ایران پس از محدودیت‌های اخیر گفت پیش از بحران، نزدیک به ۸۰ درصد مراودات تجاری کشور از بنادر جنوبی انجام می‌شد، اما بخشی از این مبادلات اکنون به مسیر‌های شمالی و مرز‌های زمینی منتقل شده است.
به گفته او، در شش ماه نخست امسال، واردات کالا‌های اساسی از مناطق شمالی کشور نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۵۰ درصد افزایش داشته است؛ با این حال، ضعف زیرساخت‌ها و نبود آمادگی برای تخلیه، بارگیری و انبار کالا، مشکلات جدی برای واردکنندگان ایجاد کرده است.
رئیس اسبق سازمان توسعه تجارت همچنین از معطلی طولانی کامیون‌ها در مرز‌های کشور خبر داد و گفت: «در مرز‌های ترکیه، مرز‌های شمال‌شرق و مرز‌های جنوب‌غرب، با آنکه تجار مسیر‌های جایگزین را فعال کرده‌اند، ضعف‌های زیرساختی و قانونی سبب شده کامیون‌ها در برخی مرزها بین ۱۰، ۲۰ تا حتی ۳۰ روز معطلی را تجربه کنند.»
او کمبود نیروی انسانی در گمرکات، محدودیت ساعت کاری و موانع قانونی واردات تجهیزات مورد نیاز گمرکی را از جمله مشکلاتی دانست که به گفته او ارتباطی با تحریم‌های خارجی ندارند و باید در شرایط اضطراری اصلاح شوند.
پیشنهاد تشکیل قرارگاه مقابله با محاصره اقتصادی
یکی از محور‌های اصلی این گفت‌و‌گو، ضرورت ایجاد نهادی ویژه برای مدیریت شرایط محاصره اقتصادی است. پیمان‌پاک با انتقاد از نبود ساختار متمرکز برای تصمیم‌گیری در این زمینه گفت: «اما در حال حاضر با گذشت ۵ تا ۶ ماه از محاصره و تغییر میدان بازی، دولت و نظام حکمرانی همچنان فاقد یک «کارگروه یا قرارگاه ویژه مقابله با محاصره اقتصادی» است.»
او معتقد است این قرارگاه باید هم اصلاح فوری قوانین و مقررات تجارت خارجی را دنبال کند و هم با اعزام هیئت‌های دیپلماتیک و تجاری به کشور‌های همسایه، برای باز کردن مسیر‌های جایگزین و رفع موانع مرزی اقدام کند.
پیمان‌پاک در انتقاد از کندی تصمیم‌گیری دستگاه‌های دولتی نیز گفت: «دشمن که تمام امکاناتش را بسیج کرده، لحظه‌به‌لحظه تاکتیک عوض می‌کند؛ یک روز به پاکستان فشار می‌آورد، روز بعد مرز عراق را تهدید می‌کند یا به کشتی‌های تجاری تعرض می‌کند. در مقابل، نظام اداری ما پس از شش، هفت ماه محاصره، نامه‌ای برای تسهیل فرایند‌های گمرکی صادر می‌کند و سه چهار هفته از آن می‌گذرد!»
اهرم‌های اقتصادی ایران در برابر فشار آمریکا به همسایگان
رئیس اسبق سازمان توسعه تجارت در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو، سازوکار فشار آمریکا بر کشور‌های همسایه برای محدود کردن مبادلات با ایران را تشریح کرد و گفت واشنگتن از اهرم‌های سیاسی و تحریمی برای تحت فشار قرار دادن گمرکات و پایانه‌های مشترک استفاده می‌کند.
او با اشاره به وابستگی اقتصادی برخی همسایگان به ایران، از ضرورت استفاده از ظرفیت‌های متقابل کشور سخن گفت و تأکید کرد: «اگر عراق گذرگاهی را مسدود کند، ما ابزار‌های متقابلی نظیر جریان صدور گاز یا مدیریت ترانزیت و عدم اجازه عبور در تنگه هرمز داریم که باید در عالی‌ترین سطوح امنیتی و دفاعی تحلیل و تصمیم گیری شده و روی میز چانه‌زنی قرار گیرد؛ انفعال یک‌طرفه تنها به اقتصاد ملی لطمه خواهد زد.»
انتقاد از سیاست ارزی؛ صادرکنندگان انگیزه‌ای برای بازگشت ارز ندارند
بخش مهم دیگری از این گفت‌و‌گو به سیاست‌های ارزی و مشکلات بازگشت ارز صادراتی اختصاص دارد. پیمان‌پاک معتقد است الزام صادرکنندگان به عرضه ارز با نرخ‌های دستوری، انگیزه صادرات را کاهش داده و حتی می‌تواند به کمبود کالا و افزایش قیمت‌ها منجر شود.
او در این باره گفت: «اگر با بیشتر صادرکنندگان صحبت کنید، می‌گویند اگر مسئله برگشت ارز را حل کنید، سخت‌ترین و پیچیده‌ترین محاصره‌ها را خودمان رد می‌کنیم.»
به اعتقاد پیمان‌پاک، محدودیت‌های فعلی باعث می‌شود برخی صادرکنندگان از صادرات صرف‌نظر کنند یا به استفاده از کارت‌های بازرگانی یک‌بارمصرف و اجاره‌ای روی بیاورند. او در مقابل، پیشنهاد داده است به برخی گروه‌های کالایی امکان «واردات در ازای صادرات خود»، «واردات در ازای صادرات غیر» و واگذاری ارز و کوتاژ داده شود تا انگیزه فعالان اقتصادی برای ادامه تجارت افزایش یابد.
او همچنین با اشاره به تجربه واردات گوشت منجمد در سال ۱۴۰۲، استدلال کرده است که افزایش عرضه کالا از طریق تسهیل واردات، حتی با نرخ ارز بالاتر، می‌تواند قیمت بازار را کاهش دهد.
انتقاد از تسویه تجاری با روسیه از مسیر درهم و یوآن
پیمان‌پاک در بخش پایانی گفت‌و‌گو با خراسان، به مبادلات تجاری ایران و روسیه و شیوه تسویه مالی آنها پرداخت. او با اشاره به وجود زیرساخت‌های بانکی دوجانبه، از ادامه استفاده از مسیر‌های غیرمستقیم مالی انتقاد کرد و گفت: «متأسفانه همچنان بخش قابل توجهی از تسویه حساب کالا‌های اساسی خریداری‌شده از روسیه از مسیر یوآن و درهم (امارات) صورت می‌گیرد.»
او خواستار استفاده کامل از ظرفیت‌های بانکی مستقیم دو کشور شد و تأکید کرد: «وقتی منابع روبلی و زیرساخت ارتباطی مستقیم بانکی مهیاست، دستگاه‌های متولی باید هرگونه تسویه غیرمستقیم را متوقف کرده و ۱۰۰ درصد مراودات شمال را در شبکه روبلی-ریالی کانالیزه کنند.»
در مجموع، رئیس اسبق سازمان توسعه تجارت در این گفت‌و‌گو، تشکیل قرارگاه ویژه مقابله با محاصره اقتصادی، اصلاح مقررات تجاری، تغییر سازوکار بازگشت ارز صادرکنندگان و فعال‌سازی ظرفیت‌های بانکی با روسیه را از مهم‌ترین راهکار‌های عبور از محدودیت‌های تجاری دانسته است.