در حالی ورود زباله های جدید به جنگلهای مازندران برای ۲ سال اخیر به پایین ترین حد ممکن خود رسید که انباشت سالیان اخیر میلیون ها تن پسماند و شیرابه‌های حاصل از آن بلای جان هیرکانی شده است.
تلاش های دولت چهاردهم برای حل بزرگترین چالش مازندران یعنی بحران زباله بعد از ممنوعیت ورود زباله های جدید به سایت های پسماند در قلب جنگلهلی هیرکانی در شرایط کنونی وارد مرحله جدیدی شد و حل مشکل شیرابه ها در این خطه از شمال در دستور کار مدیران ارشد استان قرار گرفت.
مشکل زباله مازندران در شهرستان های مختلف این خطه از شمال قبل از دولت چهاردهم در حادترین حالت ممکن قرار داشت تا جایی که در همه شهرستان های این استان زباله ها در مناطق جنگلی، جلگه یا کنار ساحل خزر دپو می شد. طبیعت مازندران در ۳۰ سال گذشته میزبان میلیون ها تن زباله ای بود که توسط شهروندان و مسافرانی که به این خطه از شمال سفر می کردند تولید و با دپو سازی در دل طبیعت آسیب های زیادی برای محیط زیست مازندران به همراه داشت.
جاری سازی شیرابه ها در جنگلهای هیرکانی، دشت ها و سفره های زیرزمینی از جمله بزرگترین تهدیدهای است که در سال های اخیر محیط زیست مازندران با آن روبرو است. در حالی مشکل زباله مازندران در مدیریت جدید با رویکر استاندار برای تعدادی از شهرستان ها در مسیر درست زیست محیطی قرار گرفت و طرح های ساماندهی پسماند همانند کارخانه کمپوست بهشهر به مرحله افتتاح رسید که در این مدت مشکل زباله در برخی از شهرستان های بزرگ همانند بابل و آمل در مسیر بلاتکلیفی قرار داشت.
در سال جاری با پیگیری های مستمر انجام شده توسط فرماندار جدید آمل مشکل زباله عمارت هم با جانمایی جدید در یکی از بخش های شهرستان آمل در مسیر گره گشایی قرار گرفت و بعد از چند سال پیگیری مستمر در نهایت یک مکانی مناسب در بخش امامزاده عبدالله آمل برای گره گشایی از این مشکل مشخص شد و عملیات اجرایی برای سازه های جدید مدیریت پسماند شهرستان آمل آغاز شد.
در شرایط کنونی شهرستان بابل از جمله تنها ترین شهرستان در مازندران است که نه تنها مشکل زباله و شیرابه های منطقه انجیلسی در مسیر گره گشایی قرار نگرفت بلکه این گره کور به مرحله ای از بحران رسیده که خیابان های اصلی این شهرستان همانند جاده گنج افروز، بابلکنار به سوادکوه و فیروزکوه به همراه جاده ای دیگر شهرستان در مسیرهای چند گانه شهرستان در این روزها همزمان با هفته های پایانی سال مملو از زباله های است که وزش باد آنها را در گستره زیادی از دشت و باغ مرکبات در حال جابجایی است.
پس از تعطیلی سایت زباله انجیلسی بابلکنار که در قلب جنگلهای هیرکانی واقع شد و شیرابه های آن خسارت های سنگین زیست محیطی به همراه داشت با حکم قضایی این سایت بسته شد و در دو سال اخیر مکان جدیدی برای مدیریت پسماند یکی از بزرگترین شهرستان های شمال کشور انتخاب، معرفی نشد.
بعد از تعطیلی سایت زباله انجیلسی زباله های روستاهای این شهرستان جمع آوری نمی شود که این امر عاملی برای زباله پرانی در جنگل ها و رودخانه های این شهرستان شد.
در شرایط فعلی خیابان های اصلی شهرستان که در جنوب بابل واقع شد با توجه به ظرفیت های گردشگری موجود در جنوب بابل و اقامتگاه های که در سالهای اخیر راه اندازی شد از جمله پرترافیک ترین جاده ها در این خطه از شمال محسوب می شود که حجم انبوهی از زباله ها در حاشیه جاده ها زیبایی این مناطق را تحت تاثیر قرار داد.
پیش از این برای چند مرحله حجم زیادی از زباله ها در کوچه های شهر بابل رها شد و بوی تعفن همه جای شهر را پیچید که در هر مرحله از این بحران با ورود استاندار مازندران زباله ها به استان دیگر منتقل و این رویه همچنان در این شهرستان ادامه دار شد.
تا کنون جلسه های زیادی در شهر بابل و مرکز استان برای حل مشکل پسماند و معرفی یک مکان جدید برای مدیریت زباله ها تشکیل شد اما هیچ کدام از آنها برای حل این مشکل نتیجه بخش نبود.
داستان غم انگیز زباله بابل که در نزدیک به سه دهه گذشته همواره به عنوان یکی از چالش های مهم برای شهرستان مطرح بود به مرور زمان در روزهای اخیر به بحرانی ترین حالت خود رسیده و زباله ها از سطح این شهر جمع آوری نمی شود و به عبارتی این زباله ها سرگردان کوچه ها هستند.
جمعی از اهالی روستای انجیلسی بابل در ۹ اردیبهشت ماه سال گذشته با تجمع و نصب بنر در ورودی سایت زباله این منطقه، خواستار اجرای حکم قطعی دادگاه تجدید نظر مازندران مبنی بر جابه‌جایی سایت زباله انجیلسی به مکان دیگر شدند. اهالی روستای انجیلسی بابل که خواهان اجرای حکم قطعی دادگاه تجدید نظر استان مازندران مبنی بر جابجایی این سایت زباله شدند در ورودی این سایت تجمع و خواستار حل گره کوره ۲۵ ساله این سایت در قلب جنگلهای هیرکانی شده بودند.
روستای انجیلسی یکی از روستاهای بالا دست بخش بابلکنار در جنوب بابل است که اهالی این روستا بعد از ۲۷ سال پیگیری موفق شدند حکم قطعی جابجایی این سایت را از طریق مراجع قضایی در تاریخ پنج بهمن ۱۴۰۰ از شعبه ۲۵ دادگاه تجدید نظر استان دریافت کنند
بعد از قطعی شدن حکم سایت انجیلسی در جلسه شورای حفظ بیت المال شهرستان بابل که سه سال گذشته با حضور رییس کل وقت دادگستری مازندران تشکیل شد، تا ۱۵ اسفند سال ۱۴۰۲ برای حل این مشکل زمان تعیین شد، که بعد از گذشت نزدیک به ۲ ماه از این ضرب الاجل اهالی روستا خواستار اجرای حکم شدند.
نفوذ شیرابه ها در اراضی کشاورزی، مراتع چرای دام و شیوع بیماری ها مختلف سبب شد که اهالی منطقه دست از زادگاه خود بردارند و برای ادامه زندگی به مکان دیگری دست به کوچ اجباری بزنند. اهالی منطقه که در نزدیک به سه دهه گذشته تمام توان خود را برای حل این مشکل به کار بسته بودند موفق به حل مشکل نشدند، در نهایت با طرح شکایت در مراجع قضایی این خواسته را پیگیری کردند.
ضرورت بکارگیری روش های علمی موثر
در این پیونداستاندار مازندران اظهار کرد: استفاده از روش‌های علمی، فناوری روز و متخصصان باتجربه برای ساماندهی اصولی شیرابه سایت‌های زباله از جمله ضرورت های مهم محسوب می شود.
مهدی یونسی رستمی گفت: ساماندهی شیرابه‌های پسماند از موضوعات مهم و حساس در حوزه مدیریت پسماند است و باید با رویکرد علمی، کارشناسی و مبتنی بر استانداردهای زیست‌محیطی دنبال شود.
وی افزود: برای دستیابی به راهکارهای مؤثر و پایدار، باید از ظرفیت کارشناسان متخصص، گروه‌های حرفه‌ای و افرادی استفاده شود که در زمینه مدیریت، تصفیه و ساماندهی شیرابه‌های پسماند، تجربه اجرایی و کارنامه موفق دارند.
مقام عالی دولت در مازندران با اشاره به ضرورت شناخت دقیق ویژگی‌های شیرابه‌ها، بر انجام آزمایش‌ها و آنالیزهای تخصصی تأکید کرد و گفت: بررسی ترکیبات شیرابه، شناسایی آلاینده‌ها و ارزیابی ویژگی‌های آن، از الزامات انتخاب روش مناسب برای تصفیه و مدیریت اصولی این مواد است.
مدیریت شیرابه با حفظ منابع طبیعی
استاندار مازندران همچنین حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی را از ملاحظات اساسی در مدیریت شیرابه‌ها دانست و افزود: اقدامات این حوزه باید بر پایه مطالعات کارشناسی و با رعایت ضوابط و استانداردهای مربوطه انجام شود تا از آلودگی آب‌وخاک استان جلوگیری شود.
معضل پسماند سالهای طولانی است که گریبان مازندران سرسبز را گرفته و در برهه‌های مختلف سه دهه گذشته در برخی مناطق تبدیل به بحران چندوجهی شد. در این فرایند بیشترین آسیب به جنگلهای مازندران وارد شد. محل دپوی زباله‌ها در آمل، بابل، بابلسر، نوشهر، نور و بسیاری از شهرهای این استان از گلوگاه تا رامسر تهدیدی جدی برای عرصه‌های طبیعی محسوب می‌شوند.
هر چند قصه تلخ معضل زباله برای بومیان مازندران تکراری است و بسیاری از مازندرانی‌ها درد و رنج و جان‌سختی آن در برابر راه‌حل‌های متنوع را با گوشت و استخوان‌شان لمس کرده‌اند، ولی برای غیربومیان هم ناآشنا نیست. چون اگر حتی پیشینه یک بار سفر زمینی به مازندران را داشته باشند، بوی تعفن زباله‌های انباشته در جای‌جای استان بدون تردید مشام‌شان را آزرده است.
بیراه نیست اگر گفته شود در مسیرهای منتهی به جنگل، دریا یا کوه‌های همه شهرستان‌های مازندران می‌توان نقاطی را یافت که بوی تعفن زباله احساس شود و محل دپوی زباله‌ها به چشم آید.
با این که طی سالهای اخیر گام‌های مثبتی برای ساماندهی زباله در مازندران برداشته شد، اما به جز موارد معدودی از جمله بهره‌برداری از نیروگاه زباله‌سوز نوشهر که آن هم البته با چالش و تعطیلی مواجه شد و کارخانه کمپوست تنکابن، بقیه طرح‌ها به سرانجامی اثرگذار نرسیدند و فرآیند تخریب اراضی طبیعی همچنان ادامه دارد.