تهران- ایرنا- یک مدیر پیشکسوت حج و زیارت با اشاره به امکان صرفه‌جویی در سفر حج گفت که با کم کردن برخی خدمات به ویژه در هتل‌های مکه و مدینه می‌توان به میزان ۱۵ تا ۲۰ درصد از هزینه‌های زائران صرفه‌جویی کرد.
توفیق تیزمغز در گفت وگو با خبرنگار فرهنگی ایرنا اظهار کرد: گاهی برخی افراد، سفر معنوی حج را با سفرهای دیگر مقایسه می‌کنند و به همین دلیل توقع دارند تا از امکانات رفاهی همچون سفرهای دیگر استفاده کنند ولی در سفر حج باید توجه شود که تعداد زیادی زائر باید در زمانی مشخص در یک شهر باشند و به همین واسطه خدمات آن نیز با دیگر سفرها تفاوت دارد، به همین دلیل باید برنامه‌ریزی خاصی برای آن صورت گیرد و مهمترین مساله هم توجیه کردن زائران است تا شرایط سفر را بدانند و هنگامی که زائر این مسائل را بداند، بسیاری از مشکلات حل خواهد شد.
وی با بیان تجربیاتی از سفرهای عمره و تمتع خود گفت: در ایام حج هزینه‌هایی مانند اجاره هتل افزایش می‌یابد و نمی‌توان به عربستان اعتراض کرد، چون معتقدند صاحبان هتل‌ها در طول سال ضرر می‌کنند و فقط در ایام حج نرخ هزینه‌های خود را افزایش می‌دهند. در همین راستا ما نمی‌توانیم جلوی افزایش اینگونه قیمت‌ها را بگیریم ولی می‌توان در ارائه انواع خدمات صرفه‌جویی کنیم. به عنوان نمونه یک نوع غذا در هر وعده برای زائر در نظر گرفته شود و در بعضی هتل‌ها و با قیمت کمتر اتاق‌های پنج تخته اختصاص داد.
این مدیر پیشکسوت، میزان این صرفه‌جویی‌ها را ۱۵ تا ۲۰ درصد برای هر زائر برآورد کرد و گفت: شاید برخی زائران بخواهند از خدمات بهتری استفاده کنند و حاضر هستند پول بیشتری هم پرداخت کنند که می‌توان برای اینگونه افراد هتل‌های جداگانه‌ای اختصاص داد ولی در بعضی موارد می‌توان در هتل‌ها صرفه‌جویی کرد. به طور مثال به جای اینکه یک اتاق را به سه یا چهار زائر اختصاص دهیم، می‌توان ۱۰ زائر را در یک سوییت (دو اتاق با سرویس مشترک) مستقر کرد، البته ارائه این نوع خدمات نیز حاشیه‌هایی دارد ولی وقتی زائر بداند کاهش این نوع خدمات تا چقدر باعث صرفه‌جویی در هزینه‌هایش خواهد شد، به طور قطع راضی خواهد بود.
وی با انتقاد از اختصاص بوفه باز در یکی دو سال اخیر برای زائران عمره اظهار کرد: بوفه باز یعنی اینکه زائران می‌توانند چند نوع غذا را انتخاب کنند، درحالی که نیازی به چنین کاری نیست چون غذای بسیاری اسراف می‌شود و شاید یکی از دلایل افزایش هزینه عمره در سال گذشته، همین مساله بوده باشد.
تیزمغز از کاهش جلسات توجیهی و آموزشی زائران به عنوان یکی دیگر از راه‌های صرفه‌جویی در هزینه‌های حج یاد کرد و گفت: اکنون کلاس‌های توجیهی برای زائران در داخل کشور برگزار می‌شود که کاروان‌های مدینه بعد به طور معمول در ۱۲ جلسه و زائران مدینه قبل در ۱۰ جلسه شرکت می‌کنند درحالی که می‌توان این تعداد جلسات را به سه یا چهار جلسه تقلیل داد تا زائر با شرایط کلی کاروان آشنا شود چون گاهی مدیران و روحانیون کاروان‌ها در جلسات پایانی به مرور و تکرار مطالب بیان شده می‌پردازند و مطلب جدیدی ندارند.
وی افزود: یکی از راه‌های کاهش جلسات این است که برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی با حضور مدیران و کارشناسان برای زائران تولید شود و مسائلی همچون مقررات عربستان راجع به حمل و نقل و نحوه پذیرائی مطرح شود. اگر زائران موظف به پیگیری این جلسات از طریق صدا و سیما شوند، نیازی به جلسات حضوری نیست که این مساله باعث کاهش برخی هزینه‌ها مانند اجاره سالن، رفت و آمد و پذیرایی شده و همچنین زائران وقت بیشتری برای انجام کارهای قبل از سفر خواهند داشت.
تعداد پزشکان اعزامی حج می‌تواند ۱۰۰ نفر باشد
این مدیر پیشکسوت همچنین گریزی هم به اعزام پزشکان و روحانیون زد و گفت: در گذشته به همراه هر کاروان، یک پزشک به حج اعزام می‌شد و بعدها به جای این کار برای هر هتلی چند پزشک در نظر گرفتند و در این سال‌ها تقریبا ۳۰۰ پزشک به حج اعزام می‌شوند که می‌توان این افراد را به تعداد هتل‌ها که حدود ۱۰۰ هتل هست، تقلیل داد و با استقرار این عزیزان در هتل، کارشان فقط اعزام زائر به بیمارستان‌های مکه یا مدینه باشد.
وی افزود: عربستان سعودی از همه کشورها مبلغی بابت هزینه‌های درمان و پزشکی دریافت می‌کند و اگر هر زائری حتی تحت عمل جراحی قرار گیرد، هیچ هزینه‌ای نباید پرداخت کند. ما متأسفانه یک هیات پزشکی بزرگی از ایران به عربستان می‌بریم و علاوه بر اینکه در آنجا ساختمانی را برای کار و استراحت پزشکان اجاره می‌کنیم، درمانگاه‌هایی را هم به این کار اختصاص می‌دهیم. در واقع هر پزشک، هم باید محلی برای اقامت داشته باشد و هم اتاقی برای معاینه زائران. البته عربستان سعودی با کراهت این شرایط را قبول می‌کند. چون گاهی از نظر بهداشتی ایراد می‌گیرند و گاهی اوقات نیز به بهانه غیرمجاز بودن برخی داروها از ورود دارو به عربستان جلوگیری می‌کند.
تیزمغز اضافه کرد: من ترجیح می‌دهم آن پزشکی که داخل هتل استقرار پیدا می‌کند، حتماً با زبان عربی آشنا باشد تا باعث کاهش هزینه‌ها شود. در واقع تعداد پزشکان به اندازه هتل‌های مکه و مدینه باشد؛ به گونه‌ای که هتل‌های بالای ۲ هزار زائر، ۲ پزشک و هتل‌های کمتر از ۲ هزار نفر، یک پزشک مستقر شود. چون آمبولانس سعودی بیماران را به بیمارستان اعزام می‌کند و زائران با هدایت پزشک ایرانی در بیمارستان‌های سعودی مراحل درمان را طی می‌کنند.
وی درباره حضور روحانیون در مناسک حج با پیشنهاد اعزام یک روحانی و معینه برای هر ۵۰۰ زائر گفت: اگر تعدادی روحانی در هتل‌های مکه و مدینه مستقر شوند و به مسائل شرعی زائران پاسخ دهند، نیازی به اعزام روحانی به همراه هر کاروان نیست و روحانیون می‌توانند به‌صورت دوره‌ای در جلسات حداقل سه کاروان در ایران شرکت کنند و به بیان احکام و مناسک بپردازند. بنابراین می‌توان در هر هتل، چند روحانی را مستقر کرد، البته مسجد جحفه و مسجد شجره به عنوان میقات زائران، مکان‌های مهمی هستند که روحانیون می‌توانند به‌صورت نوبتی در آنجا پاسخگوی مسائل شرعی زائران باشند.
این مدیر باسابقه کاروان‌های حج و زیارت ادامه داد: همانگونه که هنگام ثبت‌نام از زائران در کاروان‌ها، از آنها می‌خواهیم تا علاقه خود به انجام کارهای فرهنگی در کاروان را اعلام کنند، می‌توانیم از آنها بخواهیم تا علاقه‌مندی خود به خدمت‌رسانی به زائران را نیز اعلام کنند، البته الان نیز افرادی به عنوان زائرخدمه فعالیت می‌کنند تا علاوه بر ثواب معنوی از کمک به زائران بیت‌الله نیز لذت ببرند.
سازمان حج و زیارت از تجربه مدیران پیشکسوت استفاده کند
وی خواستار استفاده سازمان حج و زیارت از مدیران پیشکسوت و با تجربه شد و گفت: با جوان‌گرایی موافقم ولی نباید برای مدیران شرط سنی گذاشت، چون برخی از این افراد همچنان توانایی فعالیت در کاروان‌ها را دارند و می‌توانند به سازمان حج و زیارت خدمات و مشاوره دهند، از طرف دیگر برخی مدیران جوان انتقادپذیر نیستند و تجربه کافی هم ندارند درحالی که مدیران جوان در کنار مدیران باتجربه می‌توانند عملکرد موفقی داشته باشند.
حضور خدمه ایرانی در عربستان ضروری است
تیزمغز درباره استفاده از کارگران بومی برای کاهش هزینه‌های حج گفت: استفاده از کارگر بومی به دلیل اینکه با فرهنگ مردم ایران آشنا نیستند و زبان فارسی هم نمی‌دانند، به صلاح نیست. کارگر بومی در ابتدا باید آموزش ببیند، چون بعضی از کارهایی که برای ما خیلی مهم است، برای آنها پیش پا افتاده است و ارزشی برای آن قائل نیستند یا باید به صورت مرتب مسائل مربوط به نظافت و آداب را به آنها گوشزد کرد، بنابراین در این مورد باید خدمه ایرانی اعزام شود.
بخش خصوصی نمی‌تواند حج را اداره کند
وی همچنین درباره واگذاری بخشی از اعزام زائران توسط بخش خصوصی گفت: معتقدم بخش خصوصی نمی‌تواند حج را اداره کند چون عملیات حج یک زنجیره‌ای متصل به هم است و بخش خصوصی نمی‌تواند مثل سازمان حج و زیارت عمل کند. در اکثر کشورهای مسلمان اعزام حجاج زیر نظر دولت انجام می‌شود و موسسات خاصی برای اعزام زائران دارند.
وی افزود: از طرف دیگر ورود بخش خصوصی به مناسک حج باعث می‌شود تا مساله تجارت و سوددهی این کار مطرح شود و ممکن است از ارائه برخی خدمات به زائر بکاهند و مشکلاتی ایجاد شود.