استاد روابط بینالملل معتقد است جنگ با ایران ضمن آشکار کردن محدودیتهای قدرت نظامی آمریکا، اعتماد کشورهای خلیج فارس به واشنگتن را تضعیف کرده و میتواند به پایان عصر یکهتازی قدرتهای خارجی در منطقه و افزایش نقش بازیگران محلی منجر شود.
«استفن والت» استاد روابط بینالملل دانشگاه هاروارد در گفتوگویی به مسائل جاری در منطقه غرب آسیا بهویژه شرایط جنگی آن پرداخت.والت معتقد است ترامپ به این نتیجه رسیده که ازسرگیری جنگ دستاورد نظامی مشخصی ندارد، زیرا نه حملات بیشتر به سرنگونی حکومت ایران منجر میشود و نه آمریکا میتواند از پاسخ تلافیجویانه ایران جلوگیری کند.او گفته ایران طی چند دهه راههای متعددی برای دور زدن تحریمها پیدا کرده است.این استاد دانشگاه معتقد است فرسودگی ناوها، نیروهای نظامی و محدودیت ذخایر موشکهای رهگیر اجازه نمیدهد آمریکا محاصره دریایی را با شدت فعلی برای دو سال ادامه دهد.به اعتقاد والت، موقعیت جغرافیایی و توانمندیهای نظامی ایران امکان کنترل یا تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز را فراهم کرده است.او میگوید حملات اخیر در کوتاهمدت برنامه هستهای ایران را تضعیف کرده، اما در بلندمدت استدلال طرفداران ساخت سلاح هستهای را تقویت کرده، چراکه بخشی از حاکمیت ایران ممکن است این سلاح را تنها تضمین بقای کشور بداند.به گفته این نظریهپرداز روابط بینالملل، تردید درباره توانایی آمریکا برای تأمین امنیت متحدانش در خلیج فارس افزایش یافته است. او پیشبینی کرد کشورهای منطقه برای کاهش تنشها و حل اختلافات با ایران تلاش کنند و خاورمیانه بیش از گذشته تحت تأثیر بازیگران محلی قرار گیرد.والت تأکید کرد که تغییر حکومت از طریق حملات هوایی امکانپذیر نیست و آمریکا نه گزینه جذابی برای حمله زمینی به ایران دارد و نه میتواند با بمباران بیشتر به اهداف سیاسی جنگ دست یابد. به اعتقاد او، شناخت محدودیتهای قدرت نظامی باید به درس مهمی برای دولتهای آینده آمریکا تبدیل شود.
ترامپ فعلا از جنگ عقبنشینی کرده اما او غیرقابلپیشبینی استوالت در پاسخ به این پرسش که «در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره، گمانهزنیهای گستردهای مطرح بود مبنی بر اینکه دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو حملات نظامی علیه ایران را از سر خواهند گرفت اما بیش از یک هفته پس از انتخابات، به نظر میرسد احتمال حمله مجدد کاهش یافته است. شما این موضوع را چگونه ارزیابی میکنید؟ چرا ترامپ عقبنشینی کرده است؟»، گفت: «البته اگر فرض کنیم که او واقعاً عقبنشینی کرده است. اما با شخصی سروکار داریم که ممکن است خیلی سریع نظرش را تغییر دهد. با این حال، فکر میکنم اساساً به این نتیجه رسیده که ازسرگیری جنگ ایده خوبی نیست.»او درخصوص دلایل این تصمیم ترامپ نیز گفت: «یکی از دلایل این تصمیم، توصیههایی است که از سوی نظامیان دریافت میکند. آنها به این نتیجه رسیدهاند که هیچ گزینه نظامی مناسبی در این پرونده وجود ندارد. هیچ راهی نیست که بتوان با یک دور دیگر حملات، سرانجام حکومت ایران را سرنگون کرد، آن هم پس از مجموعهای طولانی از حملات بسیار سنگین که نتوانست چنین هدفی را محقق کند. بنابراین، تشدید مجدد تنشها دستاورد چندانی نخواهد داشت.»استاد روابط بینالملل دانشگاه هاروارد در خصوص دومین دلیل عقبنشینی ترامپ گفت: «ایران توانایی پاسخگویی و تلافیجویی دارد و میتواند در واکنش به تشدید نظامی از سوی آمریکا اقداماتی انجام دهد که برای امریکا و دیگر کشورهای منطقه بسیار دردناک خواهد بود.»والت نتیجه گرفت که «با در نظر گرفتن این دو عامل، ترامپ انگیزه چندانی برای ازسرگیری جنگ ندارد. فکر میکنم او اکنون تلاش خواهد کرد این موضوع را از صدر اخبار دور نگه دارد و امیدوار باشد که فشار اقتصادی نتیجهبخش باشد.»
فروپاشی ایران با فشار اقتصادی رویاپردازانه استوالت در پاسخ به سوالی درباره ادعاهای مقامات آمریکایی مبنی بر اینکه «فشار و محاصره اقتصادی به اندازهای مؤثر بوده که دیگر نیازی به عملیات نظامی وجود ندارد و منتظر ماند تا اقتصاد ایران درهم بشکند»، گفت: «فکر میکنم این بیشتر یک رویاپردازانه است. البته هیچگاه نمیتوان با قطعیت درباره چنین مسائلی صحبت کرد، اما آمریکا چندین دهه است که فشار اقتصادی شدیدی بر ایران اعمال میکند و حکومت ایران راههای متعددی برای دور زدن بخشی از این فشارها پیدا کرده است.»او با بیان اینکه «البته این به معنای آن نیست که ایران آسیب نمیبیند»، گفت: «ما با حکومتی روبهرو هستیم که تا حدی ساختار خود را بهگونهای طراحی کرده که بتواند دقیقاً در برابر همین نوع تحریمها و فشارهای اقتصادی مقاومت کند.»این استاد دانشگاه به انگیزههای طرفین در این جنگ نیز اشاره کرد و گفت: «نکته بسیار اساسی که نباید فراموش کرد، عدم تقارن کامل در انگیزههای دو طرف است. این درگیری برای ایران ماهیتی وجودی دارد. حکومت ایران معتقد است بقای آن در معرض خطر قرار گرفته، بنابراین حاضر است برای حفظ قدرت، درد و مجازات اقتصادی بسیار زیادی را تحمل کند. اما برای آمریکا، این یک جنگ انتخابی بود. همین مسئله به ایران قدرت چانهزنی بسیار بیشتری میدهد و این کشور میتواند در برابر فشارها مقاومت کند و منتظر بماند تا آمریکا خسته شود.»والت با تاکید بر اینکه «حفظ محاصره برای آمریکا هم بدون هزینه نیست» گفت: «فشارهایی که بر ارتش آمریکا وارد میشود بسیار سنگین است. موشکهای رهگیر نیز ذخایر محدودی دارند. اینطور نیست که آمریکا بتواند برای همیشه در این وضعیت باقی بماند و هیچ هزینهای نپردازد.»
نمیتوان برای مدت طولانی به محاصره ایران ادامه داداو در پاسخ به این پرسش که «آیا ممکن است آمریکا محاصره دریایی را در همین سطح طی دو سال آینده حفظ کند؟»، گفت: «فکر نمیکنم آمریکا بتواند این محاصره را با همین سطح و شدت ادامه دهد. میزان فرسودگی ناوها و نیروهای نظامی آمریکا در نهایت به نقطهای خواهد رسید که مجبور شویم حضور نظامی خود را کاهش دهیم.»والت درباره استقرار نظامی آمریکا در منطقه نیز گفت: «فکر میکنم در حال حاضر سه ناو هواپیمابر در خلیج فارس حضور دارند، اما این وضعیت پایدار نخواهدبود. یکی از آنها قرار است بهزودی منطقه را ترک کند و ارتش آمریکا در نقاط دیگری از جهان نیز به نیروهای نظامی نیاز دارد.بعید میدانم سطح حضور نظامی آمریکا در منطقه تا دو سال دیگر و پایان دولت ترامپ به همین شکل باقی بماند.»این استاد دانشگاه همچنین گفت: «ترامپ رئیسجمهوری است که در تغییر موضوع و جلب توجه افکار عمومی به مسائل دیگر مهارت زیادی دارد. فکر میکنم در این پرونده نیز شاهد همین رفتار خواهیم بود. البته یک پرسش مهم باقی میماند؛ آیا اسرائیل همچنان به ترامپ فشار خواهد آورد یا تلاش میکند بهتنهایی اقدامی انجام دهد و دوباره آتش درگیری را شعلهور کند؟ البته این موضوع فعلاً در حد گمانهزنی است.»
ایران توانایی کنترل بر تنگه هرمز را داردوالت همچنین درباره اینکه «آیا خروج نیروهای آمریکایی یا کنار گذاشتن محاصره دریایی بنادر ایران به معنای واگذاری تنگه هرمز به ایران خواهد بود؟»، گفت: «ایران توانایی مؤثری برای مسدود کردن کشتیرانی در تنگه هرمز از خود نشان داده است. اکنون ما درگیر تلاش گسترده و پیچیدهای هستیم تا جریان انتقال نفت و گاز از این منطقه را تا حدی حفظ کنیم. اما اگر آمریکا برای انجام این کار در منطقه حضور نداشته باشد، ایران عملاً این توانایی را خواهد داشت که در صورت تمایل، کنترل تنگه را در اختیار بگیرد.»او با بیان اینکه «البته ایران هیچ علاقهای به جلوگیری از ورود کشتیها یا خروج آنها از این منطقه ندارد و میخواهد صادرات خود را انجام دهد»، گفت: «اینطور نیست که اگر آمریکا منطقه را ترک کند، ایران همچنان به محاصره دریایی ادامه دهد. فکر میکنم ایران ترجیح میدهد سازوکاری ایجاد شود که از طریق آن بتواند نوعی کنترل رسمی بر کشتیرانی داشته باشد.»استاد دانشگاه هاروارد تصریح کرد: «ایران اعلام کرده مایل است با کشورهای دیگر، مانند عمان و احتمالاً سایر کشورهای منطقه درباره توافقی برای تنظیم تردد کشتیها مذاکره کند؛ توافقی که نوعی کنترل رسمی برای ایران به همراه داشته باشد.»والت به توانمندیهای ایران هم اشاره کرد و گفت: «توانایی ایران برای کنترل تنگه یا دستکم تهدید کشتیرانی در آن، ناشی از موقعیت جغرافیایی و فناوری نظامی این کشور است. در این زمینه کار چندانی نمیتوان انجام داد، مگر اینکه در نهایت توافقی حاصل شود که انگیزه همه طرفها برای مسدود کردن مسیر کشتیرانی را کاهش دهد.»
دست حامیان دستیابی به سلاح هستهای در ایران را تقویت کردهایماین استاد روابط بینالملل در پاسخ به این پرسش که «یکی از پیامدهای این جنگ آن است که ایران ممکن است به این نتیجه برسد که توانمندیهای نظامی متعارف آن برای جلوگیری از حمله مجدد کافی نیست. آیا ممکن است رهبران ایران دستیابی به سلاح هستهای را تنها تضمین قابل اتکا برای بقای حکومت بدانند؟»، گفت: «در این زمینه هیچ تردیدی وجود ندارد و در واقع، شواهد زیادی در حال ظهور است که نشان میدهد دقیقاً چنین اتفاقی در حال رخ دادن است.»او افزود: «در شرایط جدید، شاهد هستیم که برخی افراد در ایران از جمله در داخل حکومت، آشکارا درباره ضرورت دستیابی به سلاح هستهای برای جلوگیری از تکرار حملات صحبت میکنند و میگویند اگر آمریکا میتواند برای بازدارندگی، سلاح هستهای داشته باشد، اگر اسرائیل چنین سلاحی در اختیار دارد و هند، پاکستان، چین، روسیه، بریتانیا و فرانسه نیز از آن برخوردارند، چرا کشوری که چندین بار مورد حمله قرار گرفته است، نباید به دنبال چنین گزینهای باشد؟»والت با بیان اینکه «بدیهی است که وسوسه بررسی چگونگی دستیابی به این سلاح و سپس اقدام برای ساخت آن، بسیار بیشتر خواهد شد»، گفت: «البته اینکه ایران توانایی انجام این کار را داشته باشد یا در نهایت تصمیم بگیرد چنین مسیری را دنبال کند، هنوز مشخص نیست.»این استاد دانشگاه تصریح کرد: «در کوتاهمدت با آسیب زدن به برنامه هستهای و نابودی بخشی از مواد هستهای، دستیابی ایران به سلاح هستهای را دشوارتر کردهایم اما در بلندمدت، دست کسانی را در ایران که خواهان دستیابی به توانمندی هستهای هستند، تقویت کردهایم، بهویژه با توجه به اینکه ایران در همسایگی خود قدرتهای هستهای دارد.»
کشورهای عربی به سمت حل اختلافات با ایران حرکت خواهند کرداو در ادامه و با بیان اینکه «این جنگ به مدل اساسی اقتصادی متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس آسیب زده است»، گفت: «اکنون تردیدهای بسیار زیادی درباره قضاوت و تصمیمگیری آمریکا و همچنین توانایی این کشور برای تأمین امنیتی که متحدان منطقهایاش به آن عادت کرده بودند، به وجود آمده است.»والت با اشاره به سفر اخیر «خالد بن سلمان» وزیر دفاع عربستان به ایران افزود: «در اینجا با یک الگوی تاریخی نیز روبهرو هستیم. در گذشته نیز دورههایی وجود داشته که درباره حضور و تعهد آمریکا در منطقه تردیدهایی ایجاد شده است. هر بار که چنین اتفاقی رخ داده، کشورهای منطقه تلاش کردهاند با کاهش تنشها و حل اختلافات میان کشورهای عربی و ایران، اوضاع را آرام کنند.»این استاد دانشگاه پیشبینیکرد که «ممکن است برای نخستین بار در بیش از یک قرن گذشته، سیاست خاورمیانه تقریباً بهطور کامل تحت تأثیر بازیگران محلی قرار گیرد، نه قدرتهای خارجی.»او این وضعیت را یک «دنیای جدید» توصیف کرد و گفت: «این تحول همچنین علاقه برخی کشورهای منطقه به بررسی گزینه هستهای را تقویت خواهد کرد. بنابراین، ممکن است در آستانه ورود به خاورمیانهای کاملاً متفاوت باشیم.»
ترامپ قبل از جنگ به هشدارها توجهی نکردوالت در بخش دیگری از این گفتوگو و با اشاره به هشدارهایی که «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا پیش از جنگ نادیده گرفت، گفت: «نمیتوان صرفاً از طریق حملات هوایی یک حکومت را تغییر داد. واقعیت این است که آمریکا نمیتواند به ایران حمله زمینی کند؛ چنین اقدامی اساساً گزینه جذابی نیست. همچنین نمیتواند با بمباران بیشتر، این مشکل را حل کند»او افزود: «مسئله این نیست که ایالات متحده توانمندی نظامی ندارد یا نمیتواند دیگران را مجازات کند و زیرساختهای زیادی را نابود سازد. مسئله این است که نمیتواند به اهداف سیاسی تعیینشده برای جنگ دست پیدا کند.»استاد دانشگاه هاروارد در پایان گفت: «شناخت این محدودیتها درس بسیار مهمی است که امیدوارم دولتهای بعدی آمریکا آن را جدی بگیرند و فراموش نکنند.»
