عصر ایران ؛ مجیـــد آریــانژاد ـ بعضی آدمها را هرگز از نزدیک ملاقات نمیکنیم، اما اندیشههایشان در بخشی از مسیر زندگی ما حضور پیدا میکند؛ از میان صفحات کتابها، در روزهای جستوجو و پرسش، و در سالهایی که میکوشیم راه خودمان را پیدا کنیم. برای من، برایان تریسی یکی از همین آدمهاست.
تریسی را میتوان در امتداد سنتی فکری دید که پیشتر با آثاری از دیل کارنگی و ناپلئون هیل شکل گرفته بود و بعدها چهرههایی چون جیم ران، استیون کاوی، آنتونی رابینز و دارن هاردی هرکدام از زاویهای متفاوت آن را گسترش دادند. این نویسندگان، با وجود تفاوتهای جدی در روش و نگاه، در یک پرسش مشترک بودند: انسان چگونه میتواند آگاهانهتر زندگی کند و ظرفیتهای خود را بهتر به کار بگیرد؟
اهمیت تریسی، بیش از هر چیز، در پیوند دادن اندیشه به عمل بود. او موفقیت را صرفاً نتیجه استعداد یا شانس نمیدانست؛ بلکه بر نقش انتخابها، عادتها، مهارتها و انضباط فردی تأکید میکرد.
در کتاب مشهور "قورباغهات را قورت بده!"، با استعارهای ساده اما ماندگار، به یکی از مشکلات همیشگی انسان میپردازد: به تعویق انداختن کارهای مهم و دشوار. پیام اصلی کتاب این است که روز را با مهمترین کاری آغاز کنیم که بیشترین تأثیر را بر اهدافمان دارد؛ زیرا مشغول بودن الزاماً به معنای اثربخش بودن نیست.
در "اهداف!"، تریسی نشان میدهد که آرزوها تا زمانی که روشن، مکتوب و زمانبندیشده نباشند، بهسختی به واقعیت تبدیل میشوند. تعیین هدف، شناخت موانع، کسب دانش لازم و تبدیل خواستهها به اقدامات روزانه، محورهای اصلی این کتاباند.
در "اوج موفقیت"، او به عزتنفس و باورهای ذهنی در رفتار و عملکرد انسان میپردازد. همچنین در "بهانهها را کنار بگذارید"، خودانضباطی را یکی از پایههای مهم دستیابی به اهداف معرفی میکند. آثار آموزشی او، از جمله "روانشناسی موفقیت"، نیز بر هدفمندی، مسئولیتپذیری و ساختن تصویری روشن از آینده تأکید دارند. در کنار این آثار، کتاب "روانشناسی فروش" نشان میدهد که تجربه تریسی تنها به مباحث انگیزشی محدود نبود و حوزههایی چون فروش، مذاکره، ارتباط با مشتری و کسبوکار را نیز در بر میگرفت.
در مجموع، آثار او منظومهای از مفاهیم بههمپیوسته را شکل میدهند: هدفگذاری، اولویتبندی، مدیریت زمان، انضباط فردی، اصلاح نگرش و تبدیل آموختهها به رفتار. تریسی که تجربه فعالیت در حوزههای فروش، بازاریابی، سرمایهگذاری و مدیریت را داشت، بیش از هفتاد کتاب نوشت و از طریق مؤسسه آموزشی خود، برای مخاطبان و مدیران بسیاری در سراسر جهان برنامههای آموزشی ارائه کرد.
آثار او در ایران نیز طی سالهای گذشته خوانندگان بسیاری پیدا کرد. برای نسلهایی از علاقهمندان، این کتابها دریچهای به مفاهیمی چون برنامهریزی، مدیریت زمان، هدفگذاری و مسئولیتپذیری فردی گشودند؛ مفاهیمی که جای خالی آموزش نظاممند آنها در بسیاری از محیطهای آموزشی و کاری احساس میشد.
البته ادبیات توسعه فردی و کتابهای موفقیت، همواره با نقدهایی روبهرو بودهاند؛ نقدهایی که بخشی از آنها کاملاً بجاست. برخی آثار این حوزه، مسائل پیچیده انسانی و اجتماعی را بیش از اندازه ساده میکنند و گاهی چنین القا میکنند که صرفاً با مثبتاندیشی و اراده فردی میتوان بر هر مانعی غلبه کرد. بازار این کتابها نیز گاه با وعده موفقیت سریع و نسخههای یکسان، بیش از آنکه آگاهی بفروشد، رؤیا میفروشد. با این همه، ارزش آثار خوب توسعه فردی در آن است که انسان را به مطالعه، خودشناسی، پرسشگری و بازنگری در رفتارهایش دعوت میکنند.
شاید منصفانهترین راه برای ارزیابی میراث فکری برایان تریسی، نه پذیرش بیچونوچرای توصیههای او باشد و نه کنار گذاشتن کامل آنها. تأکید بر هدفگذاری، انضباط، مسئولیتپذیری و استمرار، همچنان ارزشمند است. انسان بدون تصمیم و تلاش فردی نمیتواند از بسیاری از ظرفیتهای خود استفاده کند؛ اما تلاش نیز در خلأ اتفاق نمیافتد و نتیجه آن به امکانات، شرایط و فرصتهای پیرامون فرد وابسته است.
از سوی دیگر، توجه به نابرابریهای اجتماعی نباید بهانهای برای انفعال و کنار گذاشتن مسئولیت فردی شود. همانطور که نمیتوان همه شکستها را به ضعف اراده نسبت داد، نمیتوان همه ناکامیها را نیز صرفاً به ساختارها و شرایط بیرونی مربوط دانست. واقعیت، پیچیدهتر از این دوگانه ساده است.
شاید بتوان گفت موفقیت در نقطه تلاقی دو قلمرو شکل میگیرد: آنچه انسان میتواند با انتخاب، تلاش و یادگیری خود تغییر دهد و آنچه جامعه باید از طریق ایجاد فرصتهای عادلانهتر، آموزش باکیفیت و کاهش موانع ساختاری فراهم کند. نادیده گرفتن هر یک از این دو قلمرو، تصویری ناقص از مسیر پیشرفت انسان به دست میدهد.
برایان تریسی با آثارش به بسیاری از افراد یادآوری کرد که نباید از نقش انتخابها و رفتارهای خود غافل شوند. این پیام همچنان ارزش شنیدن دارد؛ اما شاید امروز لازم باشد آن را با پرسشی تکمیل کنیم: آیا همه انسانها واقعاً فرصت دارند تا از تواناییهای خود استفاده کنند؟
در نهایت، جامعهای که فقط از افراد میخواهد موفق شوند، اما برای ایجاد فرصتهای برابر تلاش نمیکند، نیمی از مسئولیت را نادیده گرفته است. همانطور که فردی که همه مشکلات را به شرایط بیرونی نسبت میدهد و از سهم انتخابهای خود غافل میشود، نیم دیگر واقعیت را نمیبیند.
تریسی از دنیا رفت، اما پرسش بزرگ موفقیت همچنان باقی است: چگونه میتوان هم مسئولیت فردی را جدی گرفت و هم برای ساختن جامعهای تلاش کرد که در آن، فرصت موفق شدن برای افراد بیشتری فراهم باشد؟
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
*برایان تریسی، Brian Tracy (۵ ژانویهٔ ۱۹۴۴ – ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶) نویسنده و سخنران انگیزشی کاناداییتبار آمریکایی بود که در شارلوتتاون کانادا زاده شد و از نویسندگان کتابهای خودیاری بهشمار میرفت. موضوع سمینارها و ارائههای او شامل رهبری، فروش، مدیریت مؤثر و استراتژی کسب و کار بود.
او به ایران سفر کرده و در مرکز همایشهای صدا و سیما به سخنرانی پرداخته بود. ناشران گوناگونی در ایران، کتابهای او را ترجمه و روانه بازار کردهاند.
