عیار طلا و تفاوت عیارهای ۱۰ تا ۲۴ را بشناسید؛ جدول درصد خلوص، معنی عدد ۷۵۰، عیار سکه و طلای آب شده و روش‌های تشخیص برای بازار ایران چیست؟
اگر برای خرید طلا به طلافروشی مراجعه کرده باشید، احتمالاً عبارت‌هایی مانند طلای ۱۸ عیار، عیار ۷۵۰ و ۷۴۰ یا ۲۴ عیار را شنیده‌اید. همه این اعداد درباره میزان طلای خالص موجود در یک قطعه صحبت می‌کنند، اما شیوه بیان آن‌ها یکسان نیست. برای مثال، طلای ۱۸ عیار و طلای ۷۵۰ خلوص یکسانی دارند، درحالی‌که عدد ۷۴۰ معنای متفاوتی دارد.
در این مطلب، ابتدا بررسی می‌کنیم عیار طلا چیست و انواع آن چه تفاوت‌هایی دارند. سپس معنی کدها و اعداد حک‌شده روی طلا، عیار سکه و طلای آب شده، روش‌های تشخیص و فرمول تبدیل عیار را توضیح می‌دهیم.
عیار طلا چیست و چه چیزی را نشان می‌دهد؟
عیار طلا (Gold Karat) یعنی میزان خلوص طلای به‌کار رفته در یک قطعه. به زبان دیگر، عیار، معیاری برای بیان سهم وزنی طلای خالص در یک آلیاژ است. آلیاژ به ترکیبی از فلزات گفته می‌شود؛ برای مثال، طلایی که برای ساخت انگشتر استفاده می‌شود، می‌تواند ترکیبی از طلا، مس و نقره باشد.
وقتی می‌گوییم یک قطعه ۱۸ عیار است، منظورمان این است که ۷۵ درصد وزن آلیاژ آن را طلای خالص تشکیل می‌دهد. بنابراین، اگر یک انگشتر ۱۰ گرمیِ بدون نگین و اجزای غیرطلا داشته باشید، مقدار طلای خالص موجود در آن ۷.۵ گرم خواهد بود.
بنابراین، عیار درباره خلوص فلز صحبت می‌کند. کیفیت ساخت، ارزش سنگ‌های قیمتی و اجرت طراحی، موضوعات دیگری هستند که باید جداگانه بررسی شوند.
مبنای ۲۴ چیست؟
در مقیاس عیار، کل آلیاژ را به ۲۴ سهم وزنی تقسیم می‌کنند. عدد عیار مشخص می‌کند چند سهم از این ۲۴ سهم، طلای خالص است.
برای نمونه، طلای ۱۸ عیار شامل ۱۸ سهم طلا و ۶ سهم فلزات دیگر است. در طلای ۲۲ عیار، سهم طلا به ۲۲ قسمت می‌رسد و فقط ۲ قسمت به فلزات دیگر اختصاص دارد. ۲۴ عیار نیز بالاترین درجه این مقیاس و بیانگر طلای خالص ۹۹.۹ درصدی در تعریف نظری است.
چرا طلا را با فلزات دیگر ترکیب می‌کنند؟
طلای خالص نرم است و برای بسیاری از زیورآلاتی که هر روز استفاده می‌کنیم، ساخت و پرداخت آن دشوار و آسیب‌پذیرتر است. به‌همین‌دلیل، سازندگان آن را با فلزات دیگر ترکیب می‌کنند تا قابلیت ساخت، سختی و رنگ آلیاژ تغییر کند.
نوع فلز ترکیب‌شده نیز اهمیت دارد. برای مثال، افزایش سهم مس می‌تواند رنگ آلیاژ را به سمت صورتی ببرد و در ساخت طلای رزگلد کاربرد داشته باشد. در طلای سفید نیز از ترکیب‌های دیگری استفاده می‌شود. بنابراین، دو قطعه با رنگ متفاوت می‌توانند عیار یکسانی داشته باشند.
تفاوت عیار طلا با قیراط سنگ‌های قیمتی چیست؟
ممکن است در منابع انگلیسی برای خلوص طلا با واژه کارات یا کَرِت (Karat) روبه‌رو شوید. این اصطلاح با قیراط وزن سنگ‌های قیمتی تفاوت دارد.
قیراط سنگ یا کارَت یا همان کَرِت (Carat)، واحد وزن است و هر قیراط برابر با ۰.۲ گرم محسوب می‌شود. بنابراین، عبارت «انگشتر طلای ۱۸ عیار با الماس یک‌قیراطی» دو مشخصه مستقل را بیان می‌کند: خلوص فلز انگشتر و وزن الماس آن.
جدول انواع عیار طلا، درصد خلوص و کد حک‌شده
خلوص طلا را علاوه بر مقیاس ۲۴ قسمتی، با مقیاس هزارگانی یا هال‌مارک (Hallmark) نیز بیان می‌کنند. در این روش، عدد ۷۵۰ یعنی ۷۵۰ قسمت از هر هزار قسمت وزن آلیاژ، طلاست؛ یعنی ۷۵ درصد. این عدد معادل همان عیار ۱۸ در مقیاس ۲۴ قسمتی است.
جدول زیر، نسبت نظری عیارها و نمونه اعداد مرتبط را نشان می‌دهد. تمام این عیارها در بازار ایران رایج نیستند و برخی صرفا برای شناخت زیورآلات خارجی یا قطعات قدیمی به‌کار می‌روند.
| عیار | درصد خلوص نظری | عدد هزارگانی (هال‌مارک) | توضیح |
| ۸ | حدود ۳۳.۳۳٪ | ۳۳۳ | قابل مشاهده در برخی محصولات خارجی |
| ۹ | ۳۷.۵٪ | ۳۷۵ | از عیارهای شناخته‌شده در بعضی بازارهای خارجی |
| ۱۰ | حدود ۴۱.۶۷٪ | ۴۱۷ | نشان ۴۱۷، خلوص ۴۱.۷ درصد را بیان می‌کند |
| ۱۲ | ۵۰٪ | ۵۰۰ | برای شناخت بعضی قطعات خاص یا قدیمی کاربرد دارد |
| ۱۴ | حدود ۵۸.۳۳٪ | ۵۸۳ یا ۵۸۵ | عدد ۵۸۵ به معنای خلوص ۵۸.۵ درصد است |
| ۱۷ | حدود ۷۰.۸۳٪ | حدود ۷۰۸.۳۳ | با مبنای بازاری ۷۰۵ یکسان نیست |
| ۱۸ | ۷۵٪ | ۷۵۰ | عیار رایج زیورآلات ایران |
| ۲۰ | حدود ۸۳.۳۳٪ | ۸۳۳ | از نشان‌های شناخته‌شده خلوص |
| ۲۱ | ۸۷.۵٪ | ۸۷۵ | در برخی زیورآلات خارجی دیده می‌شود |
| ۲۱.۶ | ۹۰٪ | ۹۰۰ | عیار سکه‌های بهار آزادی |
| ۲۲ | حدود ۹۱.۶۷٪ | ۹۱۶ یا ۹۱۷ | عدد درج‌شده باید مطابق مشخصات محصول خوانده شود |
| ۲۳ | حدود ۹۵.۸۳٪ | حدود ۹۵۸.۳۳ | از عیارهای بالای طلا |
| ۲۴ | ۱۰۰٪ در تعریف نظری | در محصولات واقعی مانند ۹۹۹ و ۹۹۹.۹ | خلوص دقیق از مشخصات محصول مشخص می‌شود |
نکته: عدد حک‌شده را نباید همیشه صرفاً حاصل گردکردن فرمول دانست. نمونه مهم آن، طلای ۱۴ عیار با نشان ۵۸۵ است که کمی بیشتر از نسبت نظری ۱۴ به ۲۴، طلا دارد.
تفاوت عیارهای ۱۰، ۱۴، ۱۸، ۲۰، ۲۲ و ۲۴ چیست؟
همانطور که در جدول بالا مشاهده کردید، تفاوت اصلی انواع عیار طلا، مقدار طلای خالص موجود در وزن برابر است. برای مثال، در ۱۰ گرم طلای ۱۸ عیار، ۷.۵ گرم طلا وجود دارد؛ اما همین وزن طلای ۲۰ عیار، در نسبت نظری، حدود ۸.۳۳ گرم طلا دارد.
این تفاوت در قیمت طلای مشخص، بر ارزش کل قطعه فلزی اثر می‌گذارد. بااین‌حال، برای مقایسه دوام و کاربرد باید ترکیب آلیاژ و روش ساخت را هم در نظر بگیریم.
طلای ۱۰ عیار
طلای ۱۰ عیار از دید نظری حدود ۴۱.۶۷ درصد و بیشتر وزن آن از فلزات دیگر تشکیل شده است. نشان ۱۰K یا عدد هال‌مارک ۴۱۷ از علامت‌هایی است که ممکن است روی این محصولات ببینید.
اگر دو قطعه هم‌وزن را فقط بر اساس طلای موجود در آن‌ها مقایسه کنیم، ارزش فلز طلای ۱۰ عیار کمتر از ۱۴ یا ۱۸ عیار خواهد بود. البته این به معنای ارزان‌تربودن قطعی هر محصول ۱۰ عیار نیست؛ برند، طراحی و سنگ‌های آن نیز در قیمت نهایی نقش دارند.
برای خریدار ایرانی، شناخت این عیار بیشتر هنگام بررسی زیورآلات خارجی اهمیت پیدا می‌کند.
طلای ۱۴ عیار
نسبت نظری طلای ۱۴ عیار حدود ۵۸.۳۳ درصد است. بااین‌حال، بسیاری از مصنوعات این گروه با نشان ۵۸۵ عرضه می‌شوند که بیانگر خلوص ۵۸.۵ درصدی است.
علت این اختلاف این است که نشان تجاری متداول ۵۸۵، کمی بالاتر از نسبت دقیق ۱۴ به ۲۴ قرار دارد. بنابراین، اگر روی یک قطعه ۱۴K و روی قطعه‌ای دیگر هال‌مارک ۵۸۵ دیدید، لزوماً با دو گروه کاملاً متفاوت از طلا روبه‌رو نیستید.
در مقایسه طلای ۱۴ و ۱۸ عیار، قطعه ۱۸ عیار در وزن برابر، طلای خالص بیشتری دارد. برای انتخاب زیورآلات، باید کیفیت ساخت و تناسب محصول با نوع استفاده را نیز بررسی کنید.
طلای ۱۸ عیار
طلای ۱۸ عیار شامل ۷۵ درصد طلا و ۲۵ درصد فلزات دیگر است. این عیار در زیورآلات بازار ایران رواج دارد و با نشان هال‌مارک ۷۵۰ یا ۱۸K شناخته می‌شود.
برای مثال، اگر یک زنجیر ۲۰ گرمیِ ۱۸ عیار داشته باشید که تمام وزن آن مربوط به همین آلیاژ باشد، مقدار طلای خالص آن ۱۵ گرم است. ۵ گرم باقی‌مانده به فلزات همراه اختصاص دارد.
طلای زرد، سفید و رزگلد می‌توانند همگی ۱۸ عیار باشند. تفاوت رنگ آن‌ها به ترکیب فلزات همراه و گاهی پوشش سطحی مربوط می‌شود.
طلای ۲۰ عیار
طلای ۲۰ عیار، در نسبت نظری، حدود ۸۳.۳۳ درصد طلا دارد. عدد ۸۳۳ نیز از نشان‌های مرتبط با این گروه است. از نظر مقدار طلای خالص، این عیار بین طلای ۱۸ و ۲۲ قرار می‌گیرد. برای نمونه، ۱۰ گرم آلیاژ با خلوص ۸۳۳، دارای ۸.۳۳ گرم طلای خالص است.
البته معرفی طلای ۲۰ عیار در این مطلب به این معنا نیست که در ویترین همه طلافروشی‌های ایران چنین قطعه فلزی به اندازه ۱۸ عیار عرضه می‌شود. اگر چنین محصولی را می‌خرید، از فروشنده بخواهید عیار دقیق و شرایط فروش مجدد آن را در فاکتور قید کند.
طلای ۲۲ عیار
طلای ۲۲ عیار از نظر نظری حدود ۹۱.۶۷ درصد طلا دارد. نشان ۹۱۶ یکی از اعداد شناخته‌شده این گروه است و در برخی محصولات ممکن است هال‌مارک ۹۱۷ را نیز ببینید.
در مقایسه با طلای ۱۸ عیار، این نوع مقدار طلای خالص بیشتری در وزن برابر دارد. بااین‌حال، مناسب‌بودن آن برای یک دستبند یا انگشتر به طراحی، ضخامت و ترکیب آلیاژ هم بستگی دارد.
همچنین نباید طلای ۲۲ عیار را با طلای ۹۰۰ یکسان بدانیم. خلوص ۹۰۰ معادل ۲۱.۶ عیار است. این عیار را در ادامه این مطلب بیشتر بررسی می‌کنیم.
طلای ۲۴ عیار
طلای ۲۴ عیار بالاترین درجه در مقیاس عیار است. در تعریف نظری، تمام وزن این نوع طلاست؛ اما در محصول واقعی، خلوص دقیق را با اعدادی مانند ۹۹۹ یا ۹۹۹.۹ مشخص می‌کنند. طلای بسیار خالص نرم‌تر است و برای بسیاری از زیورآلات ظریف روزمره، به مراقبت بیشتری نیاز دارد.
کاربرد شناخته‌شده طلای با خلوص بالا، برای ساخت شمش است. البته دقت داشته باشید که از روی واژه «شمش» به‌تنهایی نمی‌توان عدد خلوص را تعیین کرد. در ادامه این مطلب، عیار شمش را بیشتر بررسی می‌کنیم.
عیارهای دیگر و اعداد مهم در بازار ایران
علاوه بر عیارهای بالا، چند عدد دیگر هم در معاملات طلا مطرح می‌شوند که شناخت آن‌ها برای خواندن تابلوی قیمت و فاکتور ضروری است.
طلای ۲۱ عیار و عدد ۸۷۵ چیست؟
طلای ۲۱ عیار دارای ۸۷.۵ درصد طلاست و عدد هال‌مارک ۸۷۵ نیز همین خلوص را در مقیاس هزارگانی نشان می‌دهد. اگر زیورآلاتی با این نشان دارید، برای مقایسه ارزش فلز آن با طلای رایج ۷۵۰ باید تفاوت خلوص را در محاسبه وارد کنید. یکسان‌بودن وزن دو قطعه، به‌معنای یکسان‌بودن مقدار طلای موجود در آن‌ها نیست.
عیار ۹۰۰ یا ۲۱.۶ چه ارتباطی با سکه دارد؟
عیار ۹۰۰ یعنی ۹۰ درصد وزن آلیاژ، طلاست. این خلوص در مقیاس ۲۴ قسمتی، معادل ۲۱.۶ عیار است. انواع سکه‌های بهار آزادی و سکه امامی (طرح جدید) نیز با همین عیار شناخته می‌شوند. بنابراین، اگر جایی عیار این سکه‌ها دقیقاً ۲۲ معرفی شده باشد، بیان عددی آن صحیح نیست.
طلای ۱۷ عیار و عدد ۷۰۵ در مظنه چه معنایی دارند؟
در بازار ایران، مظنه معمولاً قیمت یک مثقال صیرفی معادل حدود ۴.۶۰۸۳ گرم طلا با مبنای خلوص ۷۰۵ است. در اصطلاح بازار، به این مبنا «۱۷ عیار» می‌گویند.
اما عیار ۱۷ از تقسیم ۱۷ بر ۲۴ به‌دست می‌آید که معادل حدود ۷۰۸.۳۳ هال‌مارک در هزار است. در مقابل، عدد ۷۰۵ معادل ۱۶.۹۲ عیار خواهد بود. پس هنگام محاسبه مظنه، باید از همان مبنای قراردادی ۷۰۵ استفاده کنید.
طلای ۷۴۰ چیست و چرا هنگام فروش مطرح می‌شود؟
طلای ۷۴۰ در تعریف فنی، آلیاژی با خلوص ۷۴ درصد است؛ یعنی معادل ۱۷.۷۶ عیار. اما این عدد در بازار ممکن است به دو شکل استفاده شود:
- نتیجه عیارسنجی یک نمونه، واقعاً ۷۴۰ اعلام شده باشد.
- پیشنهاد خرید طلا از مشتری، بر مبنای نرخی معادل ۷۴۰ محاسبه شود.
در حالت دوم، لزوماً خود قطعه آزمایش نشده است. به‌همین‌دلیل، طلای دست‌دوم را نباید به‌طور خودکار طلای ۷۴۰ دانست. هنگام معامله مشخص کنید عدد اعلام‌شده، خلوص اندازه‌گیری‌شده است یا مبنای محاسبه قیمت خرید.
عدد ۷۵۰ روی طلا چه فرقی با ۱۸ عیار دارد؟
عدد ۷۵۰ و عبارت ۱۸ عیار، خلوص یکسانی را با دو مقیاس متفاوت بیان می‌کنند. در اولی، سهم طلا از هزار قسمت و در دومی از ۲۴ قسمت محاسبه می‌شود:
۷۵٪ = ۱۸ ÷ ۲۴ = ۷۵۰ ÷ ۱۰۰۰
بنابراین، طلای ۷۵۰ یک نوع جداگانه از طلای ۱۸ عیار نیست.
معنی علامت‌های K و KT در کنار اعداد
حروف K و KT معمولاً برای بیان عیار طلا استفاده می‌شوند؛ مانند ۱۸K و 14KT. در مقابل، اعدادی مانند ۷۵۰ و ۵۸۵، خلوص را در مقیاس هزارگانی نشان می‌دهند.
در بعضی منابع انگلیسی، به‌ویژه بریتانیایی، شکل نوشتاری و اختصارها متفاوت است. بهتر است عدد و علامت را در کنار یکدیگر و با توجه به نوع محصول بخوانید.
تفاوت عدد عیار با کد سازنده و شماره انگ
هر عدد یا حرف حک‌شده روی طلا، عیار نیست. عدد عیار درباره خلوص صحبت می‌کند، اما کد سازنده برای شناسایی تولیدکننده به‌کار می‌رود و شماره انگ طلای آبشده به سابقه آزمایش آن مربوط است.
در استعلام انگ، نام آزمایشگاه، تاریخ و مشخصات گزارش هم اهمیت دارند. پیداشدن یک شماره در سامانه نمایش جواب انگ طلا، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند قطعه‌ای که در اختیار دارید همان نمونه آزمایش‌شده است.
چرا نشان روکش طلا با عیار کل قطعه فرق دارد؟
در محصولات آبکاری‌شده، ممکن است فقط یک لایه از سطح قطعه طلا باشد. برای مثال، عبارت «۱۸K GP» می‌تواند به روکش طلای ۱۸ عیار اشاره کند، نه اینکه تمام قطعه از آلیاژ ۱۸ عیار ساخته شده باشد. علامت GP مخفف Gold Plated است. بنابراین، هنگام خواندن نشان‌ها، به حروف کنار عدد هم توجه کنید.
عیار زیورآلات، سکه، پارسیان، شمش و طلای آب شده چقدر است؟
شکل یک محصول فلزی برای تشخیص خلوص آن کافی نیست. یک قطعه گرد، یک پلاک کوچک و یک شمش ممکن است عیارهای متفاوتی داشته باشند. در جدول زیر، خلوص رایج برای انواع زیورآلات، سکه، پارسیان و آبشده را مشاهده می‌کنید:
| نوع محصول | عیار یا خلوص مرتبط | نکته هنگام بررسی |
| زیورآلات رایج ایران | ۱۸ عیار یا ۷۵۰ | نشان و مشخصات فاکتور تطبیق داده شوند |
| سکه امامی و بهار آزادی | ۹۰۰ یا ۲۱.۶ عیار | با ۲۲ یا ۲۴ عیار یکسان نیست |
| نیم‌سکه و ربع‌سکه بهار آزادی | ۹۰۰ | وزن متفاوت، به معنی عیار متفاوت نیست |
| پلاک پارسیان | معمولاً ۷۵۰ | مشخصات خود محصول مبناست |
| شمش | بسته به محصول، مانند ۹۹۵، ۹۹۹ و ۹۹۹٫۹ | خلوص و تولیدکننده بررسی شوند |
| طلای آبشده | متغیر | عیار باید از سنجش و مدارک مرتبط مشخص شود |
عیار رایج زیورآلات در ایران
بخش بزرگی از زیورآلاتی که در بازار ایران می‌بینید، طلای ۱۸ عیار است. هنگام خرید، علاوه بر عیار، وزن آلیاژ طلا و وزن یا ارزش اجزای غیرطلا نیز باید روشن باشد.
برای مثال، اگر یک انگشتر نگین‌دار ۸ گرم وزن دارد، نمی‌توان بدون جداکردن سهم نگین و اجزای دیگر، تمام آن را مبنای محاسبه طلای خالص قرار داد.
عیار سکه امامی، بهار آزادی، نیم‌سکه و ربع‌سکه
سکه امامی و انواع بهار آزادی مانند سکه تمام، با خلوص ۹۰۰ یا همان عیار ۲۱.۶ شناخته می‌شوند که پیشتر نیز به آن اشاره کردیم.
دقت داشته باشید که تفاوت وزن یا طرح این سکه‌ها به‌معنای تفاوت عیارشان نیست. برای مثال، سکه تمام وزن: ۸.۱۳۳ گرم وزن و ربع‌سکه ۲.۰۳۳ گرم وزن دارد، اما هر دوی دارای عیار ۹۰۰ هستند.
علاوه‌براین، قیمت سکه فقط به ارزش طلای داخل آن مربوط نمی‌شود؛ به‌همین‌دلیل، محاسبه مقدار طلای خالص به‌تنهایی برای تعیین قیمت معامله کافی نخواهد بود.
عیار پلاک پارسیان و تفاوت با سکه بانکی
محصولاتی که با نام «سکه پارسیان» فروخته می‌شوند، پلاک‌های طلای تولیدشده توسط مجموعه‌های خصوصی هستند و با سکه‌های ضرب بانک مرکزی تفاوت دارند. نمونه‌های متداول آن‌ها با عیار ۷۵۰ عرضه می‌شوند.
هنگام خرید، وزن، عیار، مشخصات تولیدکننده و شرایط بازخرید را بررسی کنید. صرف استفاده از واژه سکه، مشخصات سکه بانکی را به محصول نمی‌دهد.
عیار شمش و معنی ۹۹۵، ۹۹۹ و ۹۹۹.۹
این اعداد درصدهای متفاوتی را بیان می‌کنند:
- ۹۹۵: خلوص ۹۹٫۵ درصد
- ۹۹۹: خلوص ۹۹.۹ درصد
- ۹۹۹.۹: خلوص ۹۹.۹۹ درصد
در استاندارد شمش‌های «گود دلیوری (Good Delivery)» بازار لندن، حداقل خلوص طلا ۹۹۵ در هزار است. این استاندارد شرایط دیگری هم دارد و نباید آن را به همه شمش‌های کوچک بازار تعمیم داد.
عیار طلای آب شده؛ چرا طلای آبشده عیار ثابت ندارد؟
آب‌شده‌بودن، وضعیت محصول پس از ذوب را توصیف می‌کند و عدد خلوص مشخصی به آن نمی‌دهد. اگر مواد اولیه عیارهای متفاوتی داشته باشند، خلوص ترکیب نهایی نیز باید سنجیده شود.
به‌همین‌دلیل، نباید عیار طلای آب شده را همیشه ۱۸، ۲۴ یا ۷۴۰ فرض کرد. نتیجه عیارسنجی و ارتباط آن با همان قطعه است که میزان عیار طلای آبشده را مشخص می‌کند. برای مثال، اگر هال‌مارک (خلوص در هزارِ) نمونه‌ای ۷۴۸ گزارش شود، یعنی ۷۴.۸ درصد آن طلاست و معادل ریاضی آن به ۱۷.۹۵۲ عیار می‌رسد.
چگونه عیار طلا را تشخیص دهیم؟
برای تشخیص عیار طلا، ابتدا باید نشان‌ها و مدارک محصول را بررسی کنید. تعیین خلوص واقعی، در صورت نیاز، به آزمایش مناسب احتیاج دارد.
بررسی نشان حک‌شده و تطبیق با فاکتور
با ذره‌بین می‌توانید داخل حلقه، قفل زنجیر یا پشت پلاک را بررسی کنید. سپس عدد عیار، وزن و مشخصات محصول را با فاکتور تطبیق دهید.
این کار برای پیدا کردن مغایرت‌ها مفید است؛ اما باید بدانید که امکان جعل یا دست‌کاری نشان نیز وجود دارد. البته، نبودن نشان خوانا نیز به‌تنهایی تقلبی‌بودن قطعه را ثابت نمی‌کند.
سنگ محک و آزمون اسیدی چه اطلاعاتی می‌دهند؟
در روش سنگ محک، اثر کوچکی از فلز روی سطح مخصوص ایجاد و واکنش آن با محلول مناسب بررسی می‌شود. نتیجه به مهارت فرد، محل نمونه‌برداری و شرایط آزمون وابسته است.
این روش می‌تواند برای بررسی اولیه کاربرد داشته باشد، اما نباید هر نتیجه آن را معادل یک گزارش آزمایشگاهی دقیق دانست. برای انجام آزمون اسیدی نیز باید از فرد متخصص کمک گرفت.
عیارسنجی با دستگاه XRF
دستگاه فلورسانس پرتو ایکس یا XRF، ترکیب عناصر موجود در ناحیه بررسی‌شده را اندازه‌گیری می‌کند. این روش سریع است و معمولاً بدون تخریب مستقیم قطعه انجام می‌شود.
بااین‌حال، اندازه‌گیری سطح همیشه نماینده ترکیب تمام حجم محصول نیست. روکش و تفاوت ترکیب بخش‌های قطعه می‌توانند تفسیر نتیجه را دشوار کنند. برخی دستگاه‌ها برای شناسایی احتمال آبکاری، قابلیت‌های تکمیلی دارند.
ری‌گیری و آزمون آتش چگونه انجام می‌شوند؟
ری‌گیری به فرایند تعیین عیار طلا در آزمایشگاه گفته می‌شود. یکی از روش‌های شناخته‌شده، آزمون آتش یا کوپلاسیون (Cupellation) است که با نمونه‌برداری و مراحل آزمایشگاهی انجام می‌شود.
استاندارد ISO ۱۱۴۲۶ روش کوپلاسیون را برای تعیین طلا در ماده‌ای که همگن در نظر گرفته می‌شود، شرح می‌دهد. در نتیجه، نماینده‌بودن نمونه از ترکیب قطعه اهمیت دارد.
چرا رنگ، آهنربا و چگالی برای تعیین عیار کافی نیستند؟
رنگ یک قطعه به ترکیب فلزات و پوشش سطحی آن وابسته است. جذب‌نشدن به آهنربا هم ثابت نمی‌کند فلز موردنظر طلاست؛ فلزات غیرمغناطیسی دیگری نیز وجود دارند.
معیار چگالی هم می‌تواند اطلاعات کمکی بدهد، اما حفره داخلی، نگین و ترکیب آلیاژ بر نتیجه اثر می‌گذارند. بنابراین، این بررسی‌ها عدد عیار قابل اتکایی ارائه نمی‌کنند.
برای بررسی دقیق‌تر، بهتر است از ترکیب روش‌هایی که در بالا گفتیم استفاده کنید:
| روش | کاربرد اصلی | محدودیت |
| بررسی نشان و فاکتور | بررسی مشخصات اعلام‌شده | تایید مستقیم ترکیب فلز نیست |
| سنگ محک و اسید | ارزیابی اولیه توسط متخصص | وابسته به نمونه و مهارت؛ احتمال ایجاد اثر |
| XRF | تحلیل سریع ترکیب ناحیه بررسی‌شده | حساسیت به وضعیت سطح و روکش |
| آزمون آتش | تعیین آزمایشگاهی خلوص نمونه | نیازمند نمونه‌برداری و مصرف بخشی از نمونه |
| رنگ، آهنربا و چگالی | بررسی کمکی | برای تعیین قطعی عیار کافی نیست |
فرمول تبدیل عیار و محاسبه طلای خالص
برای تبدیل عیار طلا، ابتدا مشخص کنید عدد شما در مقیاس ۲۴ قسمتی است یا هزارگانی.
| محاسبه | فرمول (از راست به چپ بخوانید) |
| تبدیل عیار به درصد نظری | عیار ÷ ۲۴ × ۱۰۰ |
| تبدیل عیار به خلوص نظری در هزار | عیار ÷ ۲۴ × ۱۰۰۰ |
| تبدیل خلوص در هزار به عیار | خلوص در هزار ÷ ۱۰۰۰ × ۲۴ |
| محاسبه وزن طلای خالص | وزن آلیاژ × خلوص در هزار ÷ ۱۰۰۰ |
| تبدیل وزن به معادل ۷۵۰ | وزن آلیاژ × خلوص در هزار ÷ ۷۵۰ |
مثال اول: محاسبه طلای خالص در یک قطعه ۱۸ عیار
فرض کنید ۱۰ گرم طلای ۷۵۰ دارید:
۱۰ × ۷۵۰ ÷ ۱۰۰۰ = ۷.۵ گرم طلای خالص
این محاسبه زمانی درست است که تمام وزن واردشده مربوط به آلیاژ طلا باشد؛ وزن سنگ و اجزای غیرطلا نباید در آن لحاظ شود.
مثال دوم: تبدیل طلای ۹۰۰ به معادل ۷۵۰
برای تبدیل ۱۰ گرم طلای ۹۰۰ به وزن معادل طلای ۱۸ عیار داریم:
۱۰ × ۹۰۰ ÷ ۷۵۰ = ۱۲ گرم
یعنی مقدار طلای خالص موجود در ۱۰ گرم آلیاژ ۹۰۰، با مقدار طلای موجود در ۱۲ گرم آلیاژ ۷۵۰ برابر است.
البته این برابری، مربوط به طلای محتوی است. قیمت نهایی دو محصول می‌تواند به‌دلیل اجرت، برند، حباب یا شرایط معامله متفاوت باشد.
عیار چگونه روی قیمت خرید و فروش طلا اثر می‌گذارد؟
در وزن برابر و با فرض شرایط یکسان، آلیاژ با خلوص بیشتر، طلای خالص بیشتری دارد. برای مقایسه ارزش فلز با نرخ مبنای ۷۵۰ می‌توان از رابطه زیر استفاده کرد:
ارزش تقریبی طلای محتوی = وزن آلیاژ × عیار هزارگانی ÷ ۷۵۰ × نرخ هر گرم طلای ۷۵۰
این رابطه ارزش فلز را برآورد می‌کند و قیمت کامل محصول نیست.
تفاوت ارزش طلای محتوی با قیمت نهایی
فرض کنید دو دستبند هم‌وزن و ۱۸ عیار دارید، اما یکی طراحی ساده و دیگری ساخت پیچیده‌ای دارد. مقدار طلای خالص آن‌ها می‌تواند یکسان باشد، درحالی‌که قیمت فروششان متفاوت است.
اجرت ساخت، سنگ، برند و سایر هزینه‌های معامله در مبلغ نهایی اثر دارند. هنگام فروش مجدد نیز ممکن است همه هزینه‌هایی که در خرید پرداخت کرده‌اید، بازیابی نشوند.
نقش حباب و شرایط بازخرید
در محصولاتی مانند سکه، فاصله قیمت بازار با ارزش طلای محتوی به‌عنوان حباب سکه نیز باید بررسی شود. در شمش و زیورآلات، هزینه‌های تولید و عرضه و اختلاف قیمت خرید و فروش نیز به‌عنوان حباب طلا اهمیت پیدا می‌کنند.
بنابراین، مقایسه سرمایه‌گذاری‌ها فقط با عدد عیار کامل نمی‌شود. بهتر است مبلغ خرید و مبلغ قابل دریافت در فروش، برای مقدار یکسان طلای خالص مقایسه شوند.
کدام عیار برای چه هدفی مناسب‌تر است؟
انتخاب بهترین عیار طلا به هدف خرید شما بستگی دارد. برای زیورآلات، کیفیت ساخت و تناسب با استفاده روزمره مهم است؛ برای نگهداری ارزش، هزینه معامله و امکان فروش اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
انتخاب برای استفاده روزمره و زیورآلات
برای خرید انگشتر یا دستبندی که مرتب استفاده می‌کنید، علاوه بر عیار باید به ضخامت، اتصال‌ها، قفل و محل قرارگیری نگین‌ها هم توجه کنید. دو محصول با عیار یکسان می‌توانند دوام متفاوتی داشته باشند. همچنین، کمترشدن عیار به‌تنهایی تضمین نمی‌کند محصول در برابر همه انواع آسیب مقاوم‌تر باشد.
انتخاب برای نگهداری ارزش و سرمایه‌گذاری
پیش از خرید، این موارد را کنار خلوص بررسی کنید:
- اختلاف قیمت خرید و فروش
- هزینه ساخت، بسته‌بندی و عرضه
- امکان بررسی اصالت
- شرایط بازخرید و دسترسی به خریدار
- هزینه و شرایط نگهداری
برای مثال، محصولی با خلوص بالاتر ممکن است هزینه خرید بیشتری داشته باشد. بنابراین، عبارت «طلای ۲۴ عیار همیشه سود بیشتری دارد» مبنای کافی برای تصمیم‌گیری نیست.
نکات خرید و فروش طلای خارجی در ایران
اگر طلای ۱۰، ۱۴، ۲۰، ۲۱ یا ۲۲ عیار خارجی می‌خرید، پیش از معامله مشخص کنید فروشنده چگونه آن را ارزش‌گذاری و بازخرید می‌کند.
عیار دقیق، وزن آلیاژ، وزن سنگ و مشخصات محصول باید روشن باشند. همچنین، ارزش برند یا طراحی در زمان خرید ممکن است هنگام فروش به خریدار دیگری به همان میزان محاسبه نشود.
اشتباهات رایج درباره عیار طلا
چند برداشت نادرست می‌توانند باعث اشتباه در خرید یا مقایسه قیمت شوند:
- همه سکه‌ها ۲۴ عیار هستند: سکه‌های بهار آزادی خلوص ۹۰۰ دارند و مشخصات دیگر سکه‌ها نیز باید جداگانه بررسی شود.
- همه طلای آبشده ۱۸ عیار است: خلوص آن به مواد اولیه و ترکیب نهایی وابسته است.
- طلای زردتر حتماً عیار بیشتری دارد: رنگ به‌تنهایی عدد خلوص را ثابت نمی‌کند.
- عدد ۷۵۰ اصالت قطعه را تضمین می‌کند: این نشان باید همراه با سایر بررسی‌ها ارزیابی شود.
- همه طلای دست‌دوم ۷۴۰ است: سابقه استفاده، عیار مشخصی به محصول نمی‌دهد.
- استفاده یا ذوب، همیشه عیار را کم می‌کند: کاهش وزن با کاهش نسبت طلا یکی نیست. تغییر عیار به تغییر ترکیب مربوط است و نباید برای همه قطعات حکم یکسان داد.
- هرچه عیار بیشتر باشد، بازده بیشتر است: بازده به قیمت ورود، هزینه‌ها و مبلغ فروش نیز وابسته است.
سؤالات متداول
یعنی خلوص اعلام‌شده آلیاژ، ۷۵۰ در هزار یا ۷۵ درصد است. این مقدار با ۱۸ عیار برابر است.
نشان حک‌شده و مشخصات فاکتور را بررسی کنید. برای تعیین خلوص واقعی در موارد مشکوک، به عیارسنجی تخصصی نیاز دارید.
طلای ۱۸ عیار دارای ۷۵ درصد طلاست. ۲۴ عیار بالاترین درجه مقیاس خلوص است و در محصولات واقعی باید عدد دقیق آن، مانند ۹۹۹ یا ۹۹۹٫۹، بررسی شود.
خیر. عدد ۷۴۰ ممکن است خلوص واقعی یک نمونه یا مبنای محاسبه پیشنهاد خرید باشد. این دو معنا با یکدیگر تفاوت دارند.
این سکه‌ها با عیار ۹۰۰، یعنی خلوص ۹۰ درصد، شناخته می‌شوند. معادل آن در مقیاس ۲۴ قسمتی، ۲۱٫۶ عیار است.
جمع‌بندی
عیار طلا میزان طلای خالص موجود در هر قطعه را نشان می‌دهد و می‌توان آن را با مقیاس ۲۴ قسمتی یا اعدادی مانند ۷۵۰ و ۹۱۶ بیان کرد. هرچه عیار بالاتر باشد، مقدار طلای خالص بیشتر است؛ بااین‌حال، بهترین عیار به هدف شما از خرید، نوع استفاده و هزینه‌های معامله بستگی دارد.
در بازار ایران، طلای ۱۸ عیار یا ۷۵۰ رایج‌ترین گزینه برای زیورآلات است، درحالی‌که سکه‌های بهار آزادی عیار ۹۰۰ دارند و عیار طلای آبشده می‌تواند متغیر باشد. برای تشخیص عیار نیز نباید فقط به رنگ، آهنربا یا عدد حک‌شده اعتماد کرد؛ بررسی فاکتور و عیارسنجی معتبر هم ضرورت دارد.