حوزه/ آیت‌الله جاودان با بازخوانی حوادث صدر اسلام، به نقش امیرالمؤمنین علی(ع) در دفاع از پیامبر اکرم(ص) و مقابله با دشمنان اسلام پرداخت و با اشاره به رقابت‌های قریش بر سر خلافت، این رقابت‌ها را از عوامل تأثیرگذار در تحولات سیاسی پس از رحلت پیامبر(ص) دانست.
به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، آیت‌الله محمدعلی جاودان، استاد حوزه علمیه، در نخستین شب مراسم سخنرانی ایام فاطمیه در حسینیه آیت‌الله شیخ مرتضی زاهد، با اشاره به تقابل‌های سیاسی و نظامی صدر اسلام، نقش امیرالمؤمنین امام علی(ع) در دفاع از پیامبر اکرم(ص) و مقابله با دشمنان اسلام را تشریح کرد و گفت: رقابت قریش بر سر قدرت و خلافت، مسیر تاریخ اسلام را تغییر داد و زمینه را برای تداوم حکومت خاندان‌های مختلف قریش فراهم کرد.
وی با اشاره به مخالفت سران قریش با پیام برابری در اسلام اظهار کرد: یکی از دلایل مخالفت آنان با پیامبر اکرم(ص)، این بود که اسلام همه انسان‌ها را برابر می‌دانست و امتیازهای قبیله‌ای و اجتماعی را به رسمیت نمی‌شناخت. این در حالی بود که بخش مهمی از زندگی اقتصادی مکه به حضور قبایل برای زیارت بت‌ها و همچنین فعالیت‌های تجاری وابسته بود و سران قریش نگران بودند که با از میان رفتن بت‌پرستی، این منابع درآمدی خود را از دست بدهند.
آیت‌الله جاودان با اشاره به جایگاه تجارت در اقتصاد مکه، به کاروان تجاری قریش به ریاست ابوسفیان در آستانه جنگ بدر پرداخت و گفت: مسلمانان مهاجر بسیاری از اموال و دارایی‌های خود را در مکه گذاشته بودند و به مدینه هجرت کرده بودند. پیامبر اکرم(ص) نیز هنگام هجرت، خانواده خود را در مکه گذاشت و امیرالمؤمنین علی(ع) را مأمور کرد امانت‌هایی را که مردم نزد ایشان سپرده بودند، به صاحبانشان بازگرداند و سپس خانواده پیامبر(ص) را به مدینه منتقل کند.
وی با تأکید بر اهمیت این مأموریت افزود: حتی دشمنان پیامبر(ص) نیز امانت‌داری ایشان را قبول داشتند و اموال خود را نزد ایشان می‌سپردند. امیرالمؤمنین(ع) این مسئولیت را بر عهده گرفت و پس از بازگرداندن امانت‌ها، شماری از زنان خاندان پیامبر(ص)، از جمله حضرت فاطمه زهرا(س)، را از مکه به مدینه منتقل کرد.
این استاد حوزه علمیه در ادامه با اشاره به جنگ بدر، شمار مسلمانان حاضر در این نبرد را حدود ۳۱۳ نفر و سپاه قریش را حدود هزار نفر دانست و به نقش امیرالمؤمنین(ع) در پیروزی مسلمانان پرداخت. به گفته وی، امام علی(ع) در این جنگ سهم مهمی در مقابله با نیروهای قریش داشت و شماری از چهره‌های بارز دشمن به دست ایشان کشته یا اسیر شدند.
آیت‌الله جاودان همچنین جنگ احد را از مقاطع مهم تاریخ صدر اسلام دانست و با اشاره به حضور حدود سه هزار نفر از نیروهای قریش در برابر شمار کمتری از مسلمانان، گفت: در این جنگ، حضرت حمزه(ع) و حدود ۷۰ نفر از مسلمانان به شهادت رسیدند و امیرالمؤمنین(ع) با وجود جراحات متعدد، در کنار پیامبر اکرم(ص) ماند و از ایشان دفاع کرد.
وی افزود: پس از جنگ احد نیز پیامبر(ص) مسلمانان مجروح را برای مقابله با تهدید دوباره قریش فراخواند و امیرالمؤمنین(ع) با وجود زخم‌های فراوان در این حرکت شرکت کرد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به جنگ خیبر اشاره کرد و گفت: در این نبرد، پس از آنکه پرچم سپاه اسلام در روزهای نخست به ابوبکر و عمر سپرده شد و آنان نتوانستند به پیروزی دست یابند، پیامبر اکرم(ص) پرچم را به امیرالمؤمنین علی(ع) سپرد. امام علی(ع) با حمله به میدان نبرد، مرحب، از فرماندهان شاخص سپاه یهود، را از پای درآورد و نقش مهمی در پیروزی مسلمانان ایفا کرد.
آیت‌الله جاودان با اشاره به پیامدهای جنگ خیبر اظهار کرد: پس از شکست نیروهای یهودی، توافقی درباره ادامه فعالیت آنان در زمین‌های کشاورزی و تقسیم محصولات صورت گرفت. وی همچنین به ماجرای فدک اشاره کرد و آن را از اموالی دانست که پس از توافق با پیامبر اکرم(ص)، در اختیار مسلمانان قرار گرفت.
این استاد حوزه علمیه با بیان اینکه همه مخالفان اسلام در نبردهای نظامی از میان نرفتند، گفت: برخی از سران قریش که در جنگ بدر کشته یا اسیر شده بودند، با پرداخت فدیه آزاد شدند و شماری از مخالفان نیز کینه شکست‌های خود را در دل نگه داشتند. به گفته وی، این کینه‌ها در تحولات بعدی تاریخ اسلام و به‌ویژه در واقعه کربلا نمود پیدا کرد.
وی در ادامه، به گفت‌وگوهای نقل‌شده میان عبدالله بن عباس و عمر درباره چرایی کنار ماندن امیرالمؤمنین(ع) از خلافت اشاره کرد و گفت: در این گفت‌وگوها، مسئله مخالفت قریش با جمع شدن نبوت و خلافت در خاندان بنی‌هاشم مطرح شده است.
آیت‌الله جاودان با استناد به این روایت‌ها تأکید کرد: رقابت‌های قبیله‌ای و سیاسی، در تعیین مسیر خلافت پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) نقش داشته است.
وی با اشاره به جایگاه بنی‌هاشم و خدمات پیامبر اکرم(ص) به مردم مکه، به دشواری‌های اقتصادی قریش در سال‌های خشکسالی پرداخت و گفت: مردم مکه در دوره‌هایی با کمبود شدید مواد غذایی روبه‌رو بودند و برای رفع مشکلات خود به بزرگان بنی‌هاشم، از جمله عبدالمطلب و ابوطالب، مراجعه می‌کردند. به گفته وی، پیامبر اکرم(ص) از دوران کودکی مورد توجه مردم بود و دعاهای ایشان در مواقع خشکسالی، در باور مردم به گشایش و نزول باران پیوند خورده بود.
آیت‌الله جاودان همچنین با اشاره به فتوحات مسلمانان پس از رحلت پیامبر(ص)، از گسترش قلمرو حکومت اسلامی و دستیابی مسلمانان به ثروت‌های سرزمین‌های فتح‌شده سخن گفت و به ماجرای تقسیم اموال و غنائم اشاره کرد. وی با بیان روایتی درباره فرش نفیس دربار ساسانی، گفت که امیرالمؤمنین(ع) سهم خود از فروش این فرش را ۲۱ هزار درهم اعلام کرده بود.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، به نقش جریان نفاق در تحولات پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) پرداخت و با اشاره به گزارش‌هایی درباره تلاش برخی افراد برای آسیب رساندن به پیامبر(ص)، این پرسش را مطرح کرد که چرا با رحلت پیامبر(ص)، دیگر از برخی منافقان نامی به میان نمی‌آید. آیت‌الله جاودان در تحلیل خود، احتمال داد که این افراد پس از رحلت پیامبر(ص) به جایگاه و موقعیت سیاسی مورد نظر خود دست یافته باشند.
این استاد حوزه علمیه در ادامه با اشاره به ماجرای درخواست پیامبر اکرم(ص) برای آوردن قلم و کاغذ در روزهای پایانی عمر شریف ایشان، گفت: پیامبر(ص) می‌خواستند مطلبی بنویسند که مانع گمراهی مسلمانان پس از ایشان شود؛ اما این درخواست با مخالفت روبه‌رو شد.
وی این واقعه را در کنار سخنان پیامبر(ص) درباره جایگاه امیرالمؤمنین(ع)، از موضوعات مهم در بررسی اختلافات پس از رحلت پیامبر دانست.
آیت‌الله جاودان همچنین به روایتی از واقعه کربلا اشاره کرد که در آن، یکی از افراد حاضر در سپاه مقابل امام حسین(ع) حوادث عاشورا را پیامد تحولات روز سقیفه دانسته است. وی با اشاره به رفتار یزید پس از ورود اسرای اهل‌بیت(ع) به شام و یادآوری کینه‌های باقی‌مانده از جنگ بدر و احد، گفت: دشمنی‌های تاریخی با خاندان پیامبر(ص) در برخی مقاطع بعدی تاریخ اسلام آشکار شد.
وی در پایان، با تأکید بر ضرورت شناخت دقیق تاریخ صدر اسلام، اظهار کرد: بررسی جنگ‌های بدر، احد و خیبر و همچنین تحولات پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، برای فهم چگونگی شکل‌گیری جریان‌های سیاسی و تغییر مسیر خلافت اهمیت دارد.