باستان‌شناسان در پرو آرامگاه کودکی زیر دو سال را کشف کرده‌اند که با ۳۲ شیء سفالی و پیکره‌هایی با نقش‌های مذهبی و جنگی دفن شده بود.
باستان‌شناسان در پرو آرامگاهی متعلق به حدود ۱۴۰۰ سال پیش کشف کرده‌اند که به کودکی زیر دو سال تعلق دارد. این کودک در محوطه باستانی هواکا دِ لا لونا یا «معبد ماه» در نزدیکی شهر تروخیو دفن شده بود. درون آرامگاه ۳۲ شیء سفالی، از جمله پیکره‌هایی با نقش یک موجود بالدار فراطبیعی و جنگجویان شکست‌خورده، پیدا شده است.
اندازه آرامگاه و تعداد و نوع اشیای همراه کودک نشان می‌دهند که او احتمالا جایگاهی ویژه در جامعه موچه داشته است. این کشف از آن جهت اهمیت دارد که باستان‌شناسان پیش‌تر بیش از ۸۰ تدفین را در این بخش از محوطه بررسی کرده بودند، اما هیچ‌کدام به کودکی با چنین مجموعه غنی‌ای از اشیای تدفینی تعلق نداشتند.
آرامگاهی بزرگ با ۳۲ هدیه سفالی
باستان‌شناسان این آرامگاه را در سکوی اوهل، بخشی از مجموعه مذهبی هواکا دِ لا لونا، پیدا کردند. این بخش با عنوان «حیاط مارها» نیز شناخته می‌شود و کاربری تدفینی داشته است.
اتاق آرامگاه آنقدر بزرگ بود که یک فرد بالغ نیز می‌توانست در آن جای بگیرد. در کنار بقایای استخوانی کودک، ۳۲ شیء سفالی کشف شد که بیشتر آن‌ها ظرف بودند. بررسی اولیه استخوان‌ها نتوانسته است جنسیت کودک را مشخص کند؛ بااین‌حال، ابعاد آرامگاه و ماهیت اشیای همراه آن، احتمال تعلق کودک به یکی از گروه‌های برخوردار جامعه موچه را تقویت می‌کنند.
یکی از آثار شاخص این مجموعه، پیکره‌ای سفالی از موجودی فراطبیعی با بدنی شبیه انسان و بال‌ها و دمی شبیه پرنده است. این موجود در یک دست سپر و در دست دیگر جامی نگه داشته و دو پرنده با پوشش تشریفاتی نیز در دو سوی آن دیده می‌شوند.
پژوهشگران احتمال می‌دهند این پیکره موجودی الهی را نشان دهد که در حال دگرگونی است؛ نه صرفا ترکیبی خیالی از انسان و پرنده. بااین‌حال، تفسیر دقیق این تصویر آسان نیست. تمدن موچه خط نوشتاری شناخته‌شده‌ای از خود به جا نگذاشته است و پژوهشگران همچنان درباره ماهیت باورهای مذهبی آن اختلاف نظر دارند. مشخص نیست تصاویر آیینی موچه به خدایان متعدد اشاره می‌کنند یا موجودات فراطبیعی محدودی را نشان می‌دهند که می‌توانستند شکل‌های مختلفی به خود بگیرند.
چرا پیکره اسیران جنگی در گور کودک قرار داشت؟
یکی از عجیب‌ترین بخش‌های کشف، دو پیکره سفالی از جنگجویان شکست‌خورده است. این آثار با موضوعی تکرارشونده در هنر موچه ارتباط دارند که گاهی از آن با عنوان «آیین نبرد» یاد می‌کنند.
در تصاویر مربوط به این آیین، جنگجویان با یکدیگر می‌جنگند و فرد شکست‌خورده پس از خلع سلاح و برهنه شدن، با طنابی از ناحیه گردن بسته می‌شود. در نهایت، او را برای قربانی‌کردن در مراسم آیینی آماده می‌کنند. دو پیکره پیدا‌شده در آرامگاه نیز ظاهرا اسیران شکست‌خورده را نشان می‌دهند.
حضور چنین تصاویری در گور کودکی که پیش از دوسالگی درگذشته، پرسش‌برانگیز است. اشیای تدفینی گاهی به هویت یا فعالیت‌های فرد در زمان حیات ارتباط دارند؛ برای مثال، نقش‌های مربوط به جنگ و آیین‌های نبرد ممکن است در نگاه نخست به بزرگسالانی مربوط باشند که در جنگ یا مراسم تشریفاتی شرکت می‌کردند. چنین توضیحی درباره این کودک خردسال صدق نمی‌کند.
جفری رِنگیفو-چونگا، باستان‌شناس حاضر در پروژه، می‌گوید پژوهشگران معمولا انتظار ندارند اشیایی با نقش‌مایه‌های مربوط به آیین‌های بزرگسالان در آرامگاه کودکی به این سن پیدا کنند. به گفته او، این کشف شناخت ما را از شیوه‌های تدفین تمدن موچه گسترش می‌دهد.
یکی از احتمال‌ها این است که اشیای همراه کودک، به‌جای بازتاب تجربه‌های شخصی او، جایگاه اجتماعی خانواده، تبار یا هویت آیینی‌اش را نشان دهند. البته پژوهشگران هنوز نمی‌توانند علت دقیق انتخاب این اشیا را مشخص کنند.
کودکی با جایگاهی ویژه در جامعه موچه
ابعاد بزرگ آرامگاه، موقعیت آن در محوطه تدفینی و تعداد قابل‌توجه اشیای همراه کودک نشان می‌دهند که او را مانند دیگر افراد عادی دفن نکرده بودند. بااین‌حال، هنوز مشخص نیست چرا کودکی که فرصت چندانی برای زندگی نداشت، چنین مراسم تدفین مفصلی دریافت کرد.
این کشف احتمال به‌ارث‌رسیدن جایگاه اجتماعی در جامعه موچه را مطرح می‌کند. اگر کودک به دلیل موقعیت خانوادگی خود از چنین تدفینی برخوردار شده باشد، این موضوع می‌تواند نشان دهد که منزلت اجتماعی لزوما به دستاوردهای فرد در طول زندگی وابسته نبوده است.
البته این فرضیه هنوز به بررسی بیشتری نیاز دارد. پژوهشگران باید بقایای استخوانی و اشیای تدفینی را با جزئیات مطالعه کنند تا شاید بتوانند درباره پیشینه کودک، جایگاه خانواده‌اش و علت انتخاب این آیین تدفین اطلاعات بیشتری به دست آورند.
هواکا دِ لا لونا؛ مرکز مذهبی تمدن موچه
هواکا دِ لا لونا یکی از دو مجموعه مذهبی اصلی در پایتخت باستانی تمدن موچه بود؛ محوطه‌ای که امروزه با نام سرو بلانکو شناخته می‌شود. این شهر در نزدیکی تروخیو و در فاصله کمتر از پنج کیلومتری آن قرار دارد و در دوران شکوفایی موچه، یکی از مراکز مهم منطقه ساحلی شمال پرو به شمار می‌رفت.
تمدن موچه تقریبا از قرن سوم تا نهم میلادی در این منطقه شکوفا بود؛ یعنی چندین قرن پیش از ظهور امپراتوری اینکا. سازندگان موچه با استفاده از میلیون‌ها خشت گلی، سکوهای عظیم و بناهای مذهبی ساختند که به آن‌ها «هواکا» می‌گویند.
این بناها در طول زمان بارها تغییر کردند. سازندگان گاهی سکوهای قدیمی را با خشت پر می‌کردند، روی آن‌ها لایه‌های تازه‌ای می‌ساختند و بناهای جدیدی را بالاتر از سازه‌های پیشین قرار می‌دادند. باستان‌شناسان دست‌کم شش مرحله اصلی ساخت‌وساز را در پایتخت باستانی شناسایی کرده‌اند.
سکوی اوهل که آرامگاه کودک در آن کشف شد، بخشی از مجموعه تدفینی مرتبط با معبد ماه بود. گورهای متعدد این بخش اطلاعات ارزشمندی درباره آداب تدفین، باورهای مذهبی و ساختار اجتماعی موچه در اختیار پژوهشگران قرار داده‌اند. بااین‌حال، آرامگاه تازه از نظر سن فرد متوفی و نوع اشیای همراه او ویژگی‌هایی دارد که در نمونه‌های پیشین این محوطه دیده نشده بود.
بررسی علمی آثار کشف‌شده ادامه دارد
اشیای به‌دست‌آمده از آرامگاه اکنون برای بررسی و حفاظت به آزمایشگاه‌های موزه سانتیاگو اوسدا کاستیلو در پرو منتقل شده‌اند. متخصصان قرار است آثار سفالی و دیگر مواد باستان‌شناختی را بررسی کنند تا اطلاعات بیشتری درباره شیوه ساخت، کاربرد و معنای احتمالی آن‌ها به دست آورند.
پژوهشگران امیدوارند مطالعه دقیق پیکره‌ها و دیگر اشیای تدفینی روشن کند که چرا کودکی با چنین سن کمی همراه با آثاری مرتبط با مذهب، جنگ، اسارت و قربانی‌کردن دفن شده است. قرار است این آثار در آینده در معرض دید عموم قرار بگیرند.
در حال حاضر، هویت کودک همچنان ناشناخته است و دلیل دقیق تدفین ویژه او نیز مشخص نیست. بااین‌حال، آرامگاه نشان می‌دهد که مرگ این کودک در حدود ۱٬۴۰۰ سال پیش برای جامعه موچه اهمیت زیادی داشته است؛ تا جایی که او را در یکی از غیرمعمول‌ترین گورهای کودکان کشف‌شده در معبد ماه به خاک سپردند.