یاشار غریبی
بازار جهانی غلات هفته را تحت تأثیر گزارش جدید وزارت کشاورزی آمریکا، تحولات مذاکرات روسیه و اوکراین و تغییر چشم‌انداز عرضه و تقاضای محصولات کشاورزی به پایان رساند. کاهش فراتر از انتظار ذخایر ذرت و سویا در آمریکا موجب بازگشت تقاضای خرید و تقویت قیمت‌ها در بورس شیکاگو شد، درحالی‌که افزایش برآورد تولید و ذخایر جهانی گندم همچنان مانع از شکل‌گیری روند صعودی پایدار در این بازار است. در مقابل، تداوم اختلالات صادراتی دریای سیاه و گسترش مخاطرات امنیتی به بنادر دریای بالتیک، بار دیگر اهمیت عوامل ژئوپلیتیکی را در تعیین قیمت غلات افزایش داده است.
در بازار گندم، گزارش نوامبر USDA با افزایش ۵.۱ میلیون تنی برآورد تولید جهانی به ۸۲۷.۵ میلیون تن و رشد ۴.۸ میلیون تنی ذخایر پایان فصل به ۲۸۰.۸ میلیون تن، تصویری نسبتاً نزولی ارائه کرد. بخش مهمی از این افزایش ناشی از بهبود چشم‌انداز تولید در آرژانتین و استرالیاست. با این حال، مذاکرات دو روزه روسیه و اوکراین در ابوظبی بدون دستیابی به توافقی درباره آتش‌بس و امنیت کشتیرانی پایان یافت. توافق بر سر تبادل اسرا تنها دستاورد مشخص مذاکرات بود و اختلافات اساسی همچنان پابرجاست. هم‌زمان، حمله پهپادی به بندر اوست‌لوگا در دریای بالتیک، که طی اکتبر حدود ۶۸۴ هزار تن غلات را جابه‌جا کرده بود، نگرانی‌ها درباره امنیت مسیرهای جایگزین صادرات روسیه را تشدید کرد.
در روسیه، محدودیت ظرفیت صادراتی و مشکلات لجستیکی همچنان فشار قابل‌توجهی بر بازار داخلی وارد می‌کند. USDA پیش‌بینی صادرات گندم این کشور را به ۳۹ میلیون تن کاهش داده و برخی فعالان بازار حتی احتمال افت آن تا ۳۶ میلیون تن را مطرح می‌کنند. برآوردها حاکی از آن است که ممکن است تا ۲۰ میلیون تن غلات روسیه به دلیل محدودیت‌های صادراتی در داخل کشور باقی بماند. در اوکراین نیز صادرات گندم با کاهش نزدیک به ۳۹ درصدی به ۳.۹۲ میلیون تن رسیده و پیش‌بینی صادرات سالانه به ۱۱.۵ میلیون تن کاهش یافته است. در مقابل، خرید حدود ۷۰۰ هزار تن گندم توسط الجزایر و افزایش تقاضای چین برای گندم فرانسه و آرژانتین، تا حدودی از قیمت‌های جهانی حمایت کرده است.
در بازار ذرت، مهم‌ترین تحول هفته کاهش غیرمنتظره برآورد عملکرد مزارع آمریکا به ۱۷۹.۶ بوشل در هر ایکر بود که تولید این کشور را به ۱۵.۸۹۳ میلیارد بوشل و ذخایر پایان فصل را به ۱.۷۵۸ میلیارد بوشل رساند. این ارقام پایین‌تر از انتظارات بازار بود و موجب افزایش قیمت قرارداد دسامبر ذرت شیکاگو تا محدوده ۴۴۹ سنت در هر بوشل شد. با این حال، USDA ذخایر جهانی ذرت را به ۲۸۱.۹۴ میلیون تن افزایش داد و برآورد تولید برزیل و آرژانتین را به ترتیب به ۱۴۱ و ۵۷ میلیون تن رساند. بنابراین، اگرچه کاهش عرضه آمریکا از قیمت‌ها حمایت می‌کند، چشم‌انداز تولید مناسب در آمریکای جنوبی و رقابت شدید صادرکنندگان همچنان ظرفیت افزایش پایدار قیمت‌ها را محدود نگه داشته است.
بازار دانه سویا نیز پس از انتشار گزارش USDA با واکنش مثبت معامله‌گران مواجه شد. کاهش برآورد عملکرد آمریکا به ۵۳.۳ بوشل در هر ایکر و افت ذخایر پایان فصل به ۳۰۰ میلیون بوشل، همراه با افزایش پیش‌بینی صادرات، موجب جهش قیمت قرارداد ژانویه سویا به محدوده ۱۲۲۸ سنت در هر بوشل شد. با این حال، تقاضای چین همچنان عامل اصلی عدم اطمینان بازار است؛ زیرا بخش قابل‌توجهی از خریدهای ماه‌های آینده این کشور انجام شده و عرضه رقابتی برزیل می‌تواند سرعت خرید از آمریکا را کاهش دهد. در برزیل نیز تضعیف ارزش رئال موجب افزایش فروش کشاورزان شده است. در چنین شرایطی، وضعیت بارندگی آمریکای جنوبی و روند خریدهای چین تعیین‌کننده استمرار روند صعودی قیمت سویا خواهند بود.
در بازار روغن‌های گیاهی، کاهش قیمت نفت خام و فرآورده‌های نفتی، همراه با افزایش موجودی روغن پالم مالزی، فشار تازه‌ای بر روغن سویا وارد کرده است. ذخایر روغن پالم مالزی در اکتبر به رکورد حدود ۳.۶ میلیون تن رسید و رقابت قیمتی با روغن سویای برزیل و آرژانتین را تشدید کرد. هم‌زمان، افزایش قیمت دانه سویا موجب کاهش حاشیه سود کارخانه‌های روغن‌کشی شده است. با وجود این، الزامات مصرف سوخت‌های زیستی در آمریکا همچنان عاملی حمایتی محسوب می‌شود و تصمیمات مقرراتی ماه دسامبر می‌تواند مسیر بازار را تغییر دهد. بنابراین، چشم‌انداز کوتاه‌مدت روغن سویا همچنان تحت فشار است، اما کاهش بیشتر حاشیه سود فرآوری می‌تواند مانع از تداوم افت شدید قیمت‌ها شود.
در بازار جو و گندم دوروم نیز تحولات عرضه و کیفیت محصول اهمیت بیشتری یافته است. صادرات جو روسیه همچنان پایین‌تر از سال گذشته قرار دارد و تقاضای وارداتی اروپا نیز محدود باقی مانده است. در مقابل، صادرات گندم دوروم کانادا حدود ۴۲ درصد بیشتر از سال گذشته گزارش شده که به کاهش موجودی تجاری کمک کرده است. با این حال، نتایج اولیه ارزیابی کیفیت نشان می‌دهد تنها حدود ۵۱ درصد نمونه‌های دوروم در دو درجه کیفی برتر قرار گرفته‌اند و میانگین پروتئین محصول به ۱۳.۲ درصد کاهش یافته است. این شرایط می‌تواند اختلاف قیمت میان گندم‌های باکیفیت و درجات پایین‌تر را افزایش دهد، حتی اگر عرضه کلی بازار کافی باشد.
در مجموع، گزارش نوامبر USDA تا حدودی تعادل بازار ذرت و سویا را به نفع افزایش قیمت‌ها تغییر داده، اما در بازار گندم همچنان افزایش عرضه جهانی عامل محدودکننده اصلی است. از سوی دیگر، نتیجه نامشخص مذاکرات روسیه و اوکراین و افزایش مخاطرات حمل‌ونقل در دریای سیاه و بالتیک نشان می‌دهد که دسترسی به محموله‌های صادراتی همچنان به اندازه حجم تولید اهمیت دارد. به نظر می‌رسد در هفته‌های آینده، وضعیت بارندگی برزیل و آرژانتین، روند خریدهای چین و تحولات سیاسی منطقه دریای سیاه مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده قیمت‌ها باشند. در شرایط کنونی، احتمال نوسانات مقطعی و افزایش اختلاف قیمت میان مبادی صادراتی بیشتر از شکل‌گیری یک روند صعودی فراگیر در بازار جهانی غلات ارزیابی می‌شود.